Aracılık analizinde biyobelirteçlerin değerlendirilmesinde alternatif yaklaşımların araştırılması
Alternative approaches for the evaluation of biomarkers in mediation analysis
- Tez No: 945324
- Danışmanlar: DOÇ. DR. YAŞAR SERTDEMİR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Biyoistatistik, Biostatistics
- Anahtar Kelimeler: Baron-Kenny, Sobel, Önerilen yöntem, Aracı, Aracılık analizi, Biyobelirteç, Biyoistatistik, Baron-Kenny, Sobel, Proposed method, Mediator, Mediation analysis, Biomarker, Bioistatistics
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çukurova Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Biyoistatistik ve Tıbbi Bilişim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Biyoistatistik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Aracılık Analizinde Biyobelirteçlerin Değerlendirilmesinde Alternatif Yaklaşımların Araştırılması Bir hastalığın tanısında ve prognozunda biyobelirteçler önemli bilgiler verirler. Biyobelirteçlerin değerlendirilmesinde, sıklıkla t testi veya ROC analizi kullanılmaktadır. Bu yöntemler sadece iki değişken (bağımlı ve bağımsız) arasındaki ilişkiyi değerlendirmektedir. Ancak bağımlı değişken ile bağımsız değişken arasındaki ilişki üçüncü bir değişkene bağlı olarak ortaya çıkabilmektedir. Üçüncü bir değişkenin bu ilişkiyi nasıl etkilediğini incelemek, biyobelirteçlerin değerlendirilmesi için önemlidir. Aracı değişken olarak adlandırılan bu üçüncü değişkenin etkisini test etmek için aracılık analizi kullanılmaktadır. Literatürde aracı değişken etkisini test etmek için Baron-Kenny (BK) ve Sobel yöntemleri en sık kullanılan yöntemlerdir. Ancak bu yöntemlerin sınırlılıkları bulunmaktadır. BK yöntemi aracı değişken etkisini değerlendirirken daha yüksek Tip 1 ve Tip 2 hata yapmaktadır. Sobel yöntemi ise normallik varsayımı ihlali ve olası korelasyon yapısını ihmal etmektedir. Bu tez çalışmasında BK ve Sobel yöntemlerinin performanslarının incelenmesi ve bu yöntemlerin sınırlılıkları göz önüne alınarak bu yöntemlere alternatif olabilecek bir karar mekanizmasının geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu karar mekanizması önerilen yöntem olarak adlandırılmıştır. Ayrıca önerilen karar mekanizması literatürde aracılık etkisini test etmek için kullanılan BK, Sobel, Aroian, Bootstrap ve McGuigan ve Langholtz tarafından önerilen ML yöntemleri ile karşılaştırılmıştır. Önerilen yöntem, benzetim çalışması ve gerçek veri kullanılarak değerlendirilmiştir. Benzetim çalışmasında farklı aracılık oranları (0.03-0.57), örnek büyüklükleri (25-1100) kombinasyonlarında bağımlı değişkenin sürekli ve ikili olduğu durum için aracı değişkenin etkisi değerlendirilmiştir. Benzetim çalışması sonuçları incelendiğinde bağımlı değişkenin sürekli ve ikili olduğu durumda Önerilen yöntemin küçük örnek büyüklüklerinde ve etki büyüklüğünün orta ve büyük olduğu durumlarda performansının diğer yöntemlere göre daha yüksek performans göstermiştir. Gerçek verilerin sonuçları incelendiğinde ise Önerilen yöntem küçük örnek büyüklüklerinde diğer yöntemlerden daha yüksek performans göstermiştir. Sonuç olarak bağımlı değişkenin sürekli ve ikili olduğu durumda küçük örnek büyüklüklerinde ve etki büyüklüğünün orta ve büyük olduğu durumlarda alternatif olarak geliştirilen Önerilen yöntemin kullanılması önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
Investigating Alternative Approaches to the Evaluation of Biomarkers in Mediation Analysis Biomarkers provide important information in the diagnosis and prognosis of a disease. In the evaluation of biomarkers, the t-test or ROC analysis is often used. These methods only evaluate the relationship between two variables (dependent and independent). However, the relationship between the dependent variable and the independent variable may depend on a third variable. Examining how a third variable affects this relationship is important for the evaluation of biomarkers. Mediation analysis is used to test the effect of this third variable called mediator variable. In the literature, Baron-Kenny (BK) and Sobel methods are the most frequently used methods to test the effect of mediating variables. However, these methods have limitations. The BK method makes higher Type 1 and Type 2 errors when evaluating the mediating variable effect. The Sobel method, on the other hand, violates the normality assumption and neglects the possible correlation structure. In this thesis, it is aimed to examine the performance of BK and Sobel methods and to develop a decision mechanism that can be an alternative to these methods by considering the limitations of these methods. This decision mechanism is named as the proposed method. In addition, the proposed decision mechanism is compared with BK, Sobel, Aroian, Bootstrap and ML methods proposed by McGuigan and Langholtz, which are used in the literature to test the mediation effect. The proposed method is evaluated using simulation study and real data. In the simulation study, the effect of the mediating variable was evaluated for different combinations of proportion mediated (0.03-0.57) and sample sizes (25-1100) for the case where the dependent variable is continuous and binary. When the results of the simulation study are analyzed, the performance of the Proposed method is higher than the other methods at small sample sizes and when the effect size is medium and large when the dependent variable is continuous and binary. When the results of the real data are analyzed, the proposed method outperformed the other methods at small sample sizes. As a result, it is recommended to use the proposed method as an alternative when the dependent variable is continuous and binary in small sample sizes and when the effect size is medium and large.
Benzer Tezler
- LRRC17, katepsin-k, TRACP-5B ve bazı kemik yapım belirteçlerinin postmenopozal osteopeni ve osteoporoz tanısındaki rolü: FRAX ile ilişkisi
Role of LRRC17, catepsin-K, TRACP-5B and some bone building markers in the diagnosis of postmenopozal osteopenia and osteoporosis: Relationship with FRAX
HAKAN BOZAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
BiyokimyaVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiTıbbi Biyokimya Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HALİL İBRAHİM AKBAY
DOÇ. DR. ZÜBEYİR HUYUT
- PSORİASİSLİ HASTALARDA SERUM ''LYMPHOCYTE- ACTİVATİON GENE 3'' (LAG-3), ''FİBRİNOGEN LİKE PROTEİN 1'' (FGL-1), ''GALECTİN-3''(Gal-3) DÜZEYLERİ: PATOGENEZDEKİ ROLLERİ, HASTALIK ŞİDDETİ VE METABOLİK SENDROMLA İLİŞKİLERİ
PSORİASİSLİ HASTALARDA SERUM ''LYMPHOCYTE- ACTİVATİON GENE 3'' (LAG-3), ''FİBRİNOGEN LİKE PROTEİN 1'' (FGL-1), ''GALECTİN-3''(Gal-3) DÜZEYLERİ: PATOGENEZDEKİ ROLLERİ, HASTALIK ŞİDDETİ VE METABOLİK SENDROMLA İLİŞKİLERİ
HANİFE KARATAŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
DermatolojiSağlık Bilimleri ÜniversitesiDeri ve Zührevi Hastalıklar Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MÜZEYYEN GÖNÜL
- GESTASYONEL HİPERTANSİYONDA PTPN1/PTPN2 ORANININ IL-2, IL-7 VE IL-15 SİNYAL YOLLARI ÜZERİNDEKİ DÜZENLEYİCİ ROLÜ: BAĞIŞIKLIK VE İNFLAMASYONUN YENİ PERSPEKTİFLERİ
The Regulatory Role of the PTPN1/PTPN2 Ratio on IL-2, IL-7, and IL-15 Signaling Pathways in Gestational Hypertension: New Perspectives on Immunity and Inflammation
ERCAN ERDOĞAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Kadın Hastalıkları ve DoğumMalatya Turgut Özal ÜniversitesiKadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ENGİN YILDIRIM
- Landsat uydusu aracılığı ile elde edilen görüntülerin sınıflandırılmaları ve bunlara ilişkin bilgisayar programlarının hazırlanması
Başlık çevirisi yok
G. FERZAN KÜÇÜKA
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolEge ÜniversitesiBilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HALİS PÜSKÜLCÜ
- Kalıp hazırlama teknikleri dersinde ders araçlarının öğrenci başarısına etkisi
Başlık çevirisi yok
FATMA BAYRAKTAR
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiGiyim Endüstrisi ve Giyim Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HIFZI DOĞAN