Türkiye çağdaşlaşmasında din eleştirisi: Aziz Nesin örneği
Criticism of religion in Türkiye's modernization: The case of Aziz Nesin
- Tez No: 956654
- Danışmanlar: PROF. DR. RIFAT ATAY
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Felsefe, Religion, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: 243
Özet
Türkiye çağdaşlaşması, Osmanlı'nın son dönemlerindeki yenilik hareketleriyle başlayarak, Cumhuriyetin ilanı ve inkılaplarla beraber yaşamın her alanında etkisini göstermiştir. Reformlar, dinî hayata da müdahale ederek, kılık-kıyafet, eğitim, dinî mekanlar ve yayınlar gibi birçok yönde hissedilmiştir. Bu süreç, edebiyatta da eleştirel bir söylemin gelişmesine zemin hazırlamıştır. Akımın önemli temsilcilerinden biri yüzden fazla kitabı bulunan Aziz Nesin olmuştur. Çalışmada, Aziz Nesin'in eserlerinde dinle ilişkilendirdiği pasajlara yoğunlaşarak din eleştirisi yaptığı noktalar açığa çıkarılmaya çalışılmıştır. Çalışmanın sınırları tarihi olarak, Cumhuriyet ilanını içine alan Nesin'in doğumundan onun ölümüne kadarki dönemi içermektedir. Söylem analizinin kullanıldığı araştırmada, Nesin'in metinlerinde yer alan ironi, mizah ve karakter yaratma gibi retorik stratejileri ile dine yönelik eleştirisini nasıl inşa ettiği incelenmiştir. Araştırmanın tarihi altyapısı Cumhuriyet'in ilanından başlatılarak batıcılık, Türkçülük laiklik, eğitim ve harf inkılabı gibi dinî hayata etkisi olan yenileşme hareketleriyle sınırlı tutulmuştur. Çalışmanın asıl bölümünü oluşturan Nesin'in kitaplarında dine yönelik eleştiriler, üslup farklılıklarının doğurduğu sonuçlardan dolayı, fikir ve kurgu eserleri olmak üzere iki ayrı kategoride incelenmiştir. Onun, eserlerinde mizahi dili kullanarak toplumun geleneksel inanç ve anlayışlarına dair ciddi eleştirilerde bulunduğu saptanmıştır. Araştırmada Nesin'in din, Tanrı, ölüm gibi inanca yönelik unsurlara dair tasavvurlarına değinilmiştir. Nesin'in dine yönelik eleştirilerinin Türkiye'deki halkın inançlarına, dini otoriteye, geleneksel din anlayışına, İslam'daki çok eşliliğe, İslam'ın kadın tasavvuruna ve sünnet ettirme geleneğine yönelik yoğunlaştığı tespit edilmiştir. Bu tenkitlerin, İslam dininin bizatihi kendisinden ziyade Müslümanların olumsuz davranışlarına yönelik olduğu sonucuna varılmıştır. Araştırmada, Nesin'in dini söylemle bağlantılı olarak ahlak, siyaset ve bilim konularına dair tasavvurları ve eleştirilerini Müslümanların ahlaki tutumlarının inançlarıyla çeliştiği yönünde dile getirdiği anlaşılmıştır. Nesin'in din-siyaset üzerine eleştirilerinin ise yönetimin haksız, çıkarcı ve dini sömürü aracı olarak kullandığına ilişkin olduğu saptanmıştır. Nesin'in Tanrı tasavvurunun, fikrî eserlerindeki söylemlerinden onun pasif ateist çizgide durduğu, özellikle çocukken aşamadığı doğal kötülüklerinin sebebinin Tanrı'ya bağlaması sonucu, onun olgunluk çağında Tanrı'yı inkâr sürecine girdiği tespit edilmiştir.
Özet (Çeviri)
Turkey's modernization began with the modernization movements of the late Ottoman period and impacted every aspect of life, beginning with the proclamation of the Republic and the subsequent reforms. These reforms also intervened in religious life, affecting many aspects such as dress, education, religious venues, and publications. This process also paved the way for the development of a critical discourse in literature. One of the most important representatives of this movement was Aziz Nesin, author of over one hundred books. This study focuses on passages in Aziz Nesin's works that he associates with religion, attempting to uncover points of religious criticism. The study covers the historical period from Nesin's birth to his death, encompassing the proclamation of the Republic. Using discourse analysis, the research examines how Nesin constructed his critique of religion through rhetorical strategies such as irony, humor, and characterization in his texts. The historical framework of the research begins with the proclamation of the Republic and is limited to modernization movements that impacted religious life, such as Westernization, Turkism, secularism, education, and the alphabet reform. The criticisms directed at religion in Nesin's books, which constitute the main part of the study, were examined in two separate categories: intellectual and fictional works, due to the consequences of stylistic differences. It was determined that he used humorous language in his works and offered serious critiques of traditional beliefs and understandings in society. The study examined Nesin's conceptions of elements related to faith, such as religion, God, and death. It was determined that Nesin's criticisms of religion focused on the beliefs of the people in Turkey, religious authority, traditional religious understanding, polygamy in Islam, Islam's conception of women, and the tradition of circumcision. It was concluded that these criticisms were directed at the negative behaviors of Muslims rather than Islam itself. The study revealed that Nesin's conceptions and criticisms of morality, politics, and science, in connection with religious discourse, contradicted Muslims' moral attitudes and beliefs. Nesin's criticisms of religion and politics have been identified as being about the government's unfair, self-serving, and exploitative use of religion. Nesin's conception of God, as reflected in his intellectual works, suggests that he maintains a passive atheist stance. He attributed the natural evils he was unable to overcome as a child to God, leading him to enter a period of denial of God in adulthood.
Benzer Tezler
- Ordu ili (Türkiye) tatlısu Gammaridea (Crustacea, Amphipoda) faunası üzerine bir araştırma
Study on freshwater Gammari̇dea (Crustacea, Amphipoda) fauna of Ordu (Turkey)
MEHMET EKİNCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Balıkçılık TeknolojisiOrdu ÜniversitesiBalıkçılık Teknolojisi Mühendisliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ALİ MİROĞLU
- Karanlıkdere Vadisi'nin (Yozgat) phenopelopoid akarları üzerine sistematik araştırmalar
Systematic investigations on the phenopelopoid mites of Karanlıkdere Valley (Yozgat)
SALİH KÖKEZ
- Bazı Türkiye Dianthus L. (Caryophyllaceae) taksonları üzerine karyolojik çalışmalar
The karyological studies of some Dianthus L. (Caryopyllaceae) taxa
EMİNE ŞAHİNER
- The transformation of higher education by means of techno-parks: Case of Turkey
Yüksek öğretimin dönüşümü: Teknoparklar-Türkiye örneği
GAMZE SART
Doktora
İngilizce
2013
Eğitim ve ÖğretimBoğaziçi ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA GÖK
- Politainment (Eğlenceli siyaset) kavramı bağlamında Türkiye'de siyasal seçim kampanyalarının analizi
An analysis of the concept of politainment within the framework of Turkish election campaigns
MELTEM DİLEK ACARLI
Doktora
Türkçe
2014
Siyasal BilimlerMaltepe Üniversitesiİletişim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. PEYAMİ ÇELİKCAN