Geri Dön

Bir Aile Sağlığı Merkezi'nde 65 yaş ve üstü kişilerde erişkin bağışıklanma düzeyleri, aşılanmanın psikolojik öncülleri ve ilişkili faktörler

Adult immunization levels, psychological antecedents of vaccination and related factors in people aged 65 and over at a Family Health Center

PDF İndir

  1. Tez No: 957160
  2. Yazar: EZGİ ÇEBİ KALAYCI
  3. Danışmanlar: PROF. DR. MELTEM ÇÖL
  4. Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
  5. Konular: Halk Sağlığı, Public Health
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Ankara Üniversitesi
  10. Enstitü: Tıp Fakültesi
  11. Ana Bilim Dalı: Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Amaç: Genel nüfus içindeki payı giderek yükselen yaşlı nüfusun sağlığını korumaya yönelik en önemli uygulamalardan biri erişkin bağışıklama programlarıdır. Bu araştırmanın amacı bir aile sağlığı merkezine kayıtlı 65 yaş ve üstü kişilerde; erişkin bağışıklanma düzeylerini, aşılanmanın psikolojik öncüllerini ve aşılanmanın psikolojik öncüllerinin ve diğer ilişkili olabilecek faktörlerin erişkin bağışıklanma düzeylerine etkisini belirlemektir. Gereç ve Yöntem: Araştırma, kesitsel tiptedir. Ankara ilinin sosyoekonomik düzeyi en yüksek ilçesi Çankaya'da bulunan Anıt Aile Sağlığı Merkezi'nin 258 Numaralı Aile Hekimliği Birimi'nde Haziran-Eylül 2024 tarihleri arasında yürütülmüştür. Bu birime kayıtlı 65 yaş ve üstü 357 kişiden fiziksel ve bilişsel sağlık düzeyleri anketi ce¬vaplamaya uygun ve ulaşılabilen 287 gönüllü (evrenin %80,4'ü) çalışmaya dahil edilmiştir. Veriler, yüz yüze toplanmıştır. Veri toplama formu; katılımcıların sosyodemografik bilgilerine, sağlık durumlarına, aşı önerilme ve bağışıklanma durumlarına yönelik sorulardan ve Aşılanmanın Psikolojik Öncülleri (5C) Ölçeği'nden oluşmaktadır. Betsch ve arkadaşları tarafından geliştirilen ve Demir ve arkadaşları tarafından Türkçe geçerlik-güvenirlik çalışması yapılan Aşılanmanın Psikolojik Öncülleri (5C) Ölçeği; güven, kayıtsızlık, kısıtlama, hesaplama ve kolektif sorumluluk alt boyutlarından alınan puan ile değerlendirilmekte olup alınan puanın yükselmesi alt boyutun ifade ettiği durumu desteklemektedir. Verilerin analizinde SPSS programı kullanılmıştır. Tanımlayıcı istatistikler yanı sıra; sayısal verilerin karşılaştırılmasında Mann Whitney U testi, kategorik verilerin karşılaştırılmasında Ki-Kare ve Fisher's Exact testi, çoklu analizler için lojistik regresyon testi kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05'tir. Etik kurul onayı, kurum izni ve ölçek kullanım izni alınmıştır. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 73,87 ± 6,55 olup %56,4'ü kadın ve %53,3'ü yükseköğretim mezunudur. Katılımcıların; %53,3'ü son bir yıl içinde influenza, %62,7'si erişkin dönemde en az bir doz pnömokok, %19,5'i son on yıl içinde tetanoz, %95,1'i en az üç doz COVID-19, %0,3'ü zona, %1,0'i Hepatit B ve %1,7'si kuduz aşısı olduğunu belirtmiştir. Katılımcılar Aşılanmanın Psikolojik Öncülleri Ölçeği'nin; aşılara güven alt boyutundan 14,51 ± 4,79, kayıtsızlık alt boyutundan 9,62 ± 5,39, kısıtlama alt boyutundan 4,06 ± 2,83, hesaplama alt boyutundan 17,23 ± 5,52 ve kolektif sorumluluk alt boyutundan 19,70 ± 2,88 puan almışlardır. Son 1 yıl içinde influenza aşısı olma oranı; ≥75 yaşta 1,821 (p=0,037), kronik hastalık varlığında 3,188 (p=0,007), hekim/sağlık çalışanı tarafından her yıl bir doz influenza aşısı önerilenlerde 15,814 (p=0,010) ve aşılara güven alt boyutu puanındaki her 1 puanlık artışta 1,102 (p=0,001) kat yükselmektedir. En az bir doz pnömokok aşısı olma oranı; kronik hastalık varlığında 3,379 (p=0,003), hekim/sağlık çalışanı tarafından en az bir doz pnömokok aşısı önerilenlerde 29,612 (p<0,001) ve aşılara güven alt boyutu puanındaki her 1 puanlık artışta 1,077 (p=0,020) kat yükselmektedir. Son 10 yıl içinde tetanoz aşısı olma oranı; emekli ya da çalışıyor olanlarda 2,751 (p=0,034) ve hekim/sağlık çalışanı tarafından her on yılda bir doz tetanoz aşısı önerilenlerde 5,869 (p<0,001) kat yükselmektedir. En az 3 doz COVID-19 aşısı olma oranı, hekim/sağlık çalışanı tarafından en az üç doz COVID-19 aşısı önerilenlerde yüksek bulunmuştur (p=0,049). Sonuç: Çalışma grubumuzda; erişkin bağışıklanma düzeylerinin, Türkiye verileriyle karşılaştırıldığında görece yüksek olduğu ancak COVID-19 aşısı dışında yeterli düzeylere ulaşamadığı belirlenmiştir. Yaşlı sağlığına yönelik en önemli koruyucu sağlık hizmetlerinden biri olan erişkin bağışıklama programlarının kapsayıcılığını artırabilmek için; her sağlık başvurusu bir aşı önerme ve uygulama fırsatı olarak değerlendirilmeli, toplumda aşı ile önlenebilir hastalıklara yönelik farkındalık artırılmalı ve aşılanmanın psikolojik öncüllerini de temel alan etkili müdahaleler hayata geçirilmelidir.

Özet (Çeviri)

Aim: Adult immunization programs play a critical role in protecting the health of the elderly population, whose share in the general population continues to grow. This study aimed to assess adult immunization levels, the Psychological Antecedents of Vaccination (5C), and the influence of these antecedents and other related factors on vaccination uptake among individuals aged 65 and older registered at a family health center. Materials and Methods: This cross-sectional study was conducted between June and September 2024 at Family Medicine Unit No. 258 of Anıt Family Health Center, located in Çankaya, the district with the highest socioeconomic status in Ankara. Among the 357 individuals aged 65 and over registered at this unit, 287 volunteers (80,4% of the population) who were reachable and had adequate physical and cognitive health to complete the questionnaire were included in the study. Data were collected through face-to-face interviews using a structured questionnaire that covered sociodemographic characteristics, health status, vaccination recommendations, immunization history, and the 5C Scale. The 5C Scale developed by Betsch et al. and validated in Turkish by Demir et al. includes five subdimensions: confidence, complacency, constraints, calculation, and collective responsibility. Higher scores indicate a stronger presence of the characteristic represented by each subdimension. Data were analyzed using SPSS software. Descriptive statistics were presented. Mann–Whitney U test were used for numerical comparisons; Chi-Square and Fisher's Exact tests for categorical data. Logistic regression was used for multivariate analysis. A p-value <0.05 was considered statistically significant. Ethical approval, institutional permission, and permission to use the scale were obtained. Results: The mean age of participants was 73,87 ± 6,55; %56,4 were female and %53,3 had higher education. Among them, %53,3 received an influenza vaccine within the past year, %62,7 had at least one pneumococcal dose, %19,5 had a tetanus vaccine in the past ten years, and %95,1 had at least three COVID-19 doses. Additionally, %0,3, %1,0, and %1,7 had received herpes zoster, hepatitis B, and rabies vaccines, respectively. Average scores on the 5C Scale were: confidence 14,51 ± 4,79, complacency 9,62 ± 5,39, constraints 4,06 ± 2,83, calculation 17,23 ± 5,52, and collective responsibility 19,70 ± 2,88. The odds of receiving an influenza vaccine within the past year increased with age ≥75 (OR=1,821, p=0,037), chronic disease (OR=3,188, p=0,007), recommendation (OR=15,814, p=0,010), and confidence (OR=1,102, p=0,001). The odds of receiving at least one dose of the pneumococcal vaccine were higher with chronic disease (OR=3,379, p=0,003), recommendation (OR=29,612, p<0,001), and confidence (OR=1,077, p=0,020). The odds of receiving a tetanus vaccine within the past ten years were higher in the employed/retired (OR=2,751, p=0,034) and those recommended vaccination (OR=5,869, p<0,001). The odds of receiving at least three doses of the COVID-19 vaccine were higher with physician recommendation (p=0,049). Conclusions: In our study group, adult immunization levels were found to be relatively high compared to national data; however, adequate coverage was achieved only for the COVID-19 vaccine. In order to improve the coverage of adult immunization programs, one of the most important preventive health services for older adults, every healthcare visit should be considered an opportunity to recommend and administer vaccines. Additionally, public awareness of vaccine-preventable diseases should be increased, and effective interventions based on the psychological antecedents of vaccination should be implemented.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    242478

    Kayseri il merkezinde seçilmiş bir sağlık ocağı bölgesinde 18-64 yaş grubu kadınların sağlıkla ilgili yaşam biçimi davranışları

    Healthy lifestyle behaviours 18-64 year old women selected of the region health care in city centre of kayseri

    HACER SÖNMEZLER

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2009

    Halk SağlığıErciyes Üniversitesi

    Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. FEVZİYE ÇETİKANYA

  2. Tez No

    417416

    Mersin ilindeki bir aile sağlığı merkezine kayıtlı altmış beş yaş ve üstü bireylerin erişkin aşılama durumları ve etkileyen faktörler

    Investigation of adult vaccination status and effecting factors in people aged 65 years and over registered to a family health center in Mersin city

    HATİCE BAL

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2016

    Aile HekimliğiMersin Üniversitesi

    Hemşirelik Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. GÜLAY BÖĞREKCİ

  3. Tez No

    447328

    Muğla ili merkez ilçeye bağlı aile sağlığı merkezleri'ne başvuran kişilerin fiziksel aktivite, beslenme alışkanlığı ve obezite durumu

    Physical activity, eating habits and obesity status of people WHO admitted to family health centers of Mugla central district

    SÜLEYMAN ÇİFTÇİ

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2016

    Endokrinoloji ve Metabolizma HastalıklarıAdnan Menderes Üniversitesi

    Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. SERPİL DEMİRAĞ

  4. Tez No

    455270

    Adana Yüreğir İlçesinin iki mahallesinde evde yaşayan yaşlı bireye bakım veren aile bireylerinin karşılaştığı sorunların belirlenmesi ve bakım yükünün değerlendirilmesi

    Determining the problems of care giving and assessing the caregivers' burden of family members giving informal care to the elderly at home in two neighborhoods of Yüreğir County in Adana

    GÜLŞEN UÇAR KARCI

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2016

    Halk SağlığıÇukurova Üniversitesi

    Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. BANU ELÇİN YOLDAŞCAN

  5. Tez No

    480822

    Kocaeli ili 65 yaş ve üstü grubunda tekrarlayan baş ağrısı prevalansı ile baş ağrılarının neden olduğu yaşam kalitesi ve sosyal kayıpların belirlenmesi

    Assesement of recurrent headache prevalance, and related quality of life and social loss 65 and above group in Kocaeli province

    GÖNÜL REŞADİYELİ

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2017

    Aile HekimliğiKocaeli Üniversitesi

    Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. TUNCAY MÜGE ALVUR

  6. Tez No

    480966

    Ankara il merkezinde bulunan bazı aile hekimlerinin erişkin aşılama konusunda bilgi, tutum ve davranışlarının belirlenmesi

    Determination of knowledge, attitudes and behaviors about adult vaccination of some family physicians who working in center of Ankara

    ERKAN BÜYÜKDEMİRCİ

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2017

    Halk SağlığıGazi Üniversitesi

    Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. FATMA NUR BARAN AKSAKAL

Geri Dön