Sultan Memdûh Dîvanında Tasavvufî unsurlar
Sufi elements in the Divan of Sultan Memdûh
- Tez No: 957358
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEVDA AKTULGA GÜRBÜZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tasavvuf Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Her islami ilimler gibi tasavvuf ilmi de islamın zuhuru ile ortaya çıkmış, zamanla gelişmiş; mutasavvıflar ve tarikatlar yolu ile günümüze kadar gelmiştir. Bu kavramlara zamanın mutasavvıfları tarafından yaşadığı hal ve makamlara göre isimler verilmiş, kimi zamanda farklı şekillerde tanımlar almışlardır. Sultan Memdûh'un dîvânında tasavvufi unsurları ele alırken tasavvuf klasiklerinden ve ilk sufilerin görüşlerinden yararlanma yoluna gidilmiştir. Öncelikle sözlük anlamının yanında Kur'an ve hadislerde nasıl geçtiği, müfessirlerin bakışı, tasavvuf büyüklerinin kavramları ele alış biçimi irdelenmiştir. En sonunda da müellifimizin tasavvufî unsurları nasıl işlediğini, işlerken bu kavramlar ile neyi amaçladığını, benzer ve farklı görüşleri manzumeler eşliğinde işleme gayretinde bulunulmuştur. Bu itibarla çalışmamız üç kısma ayrılmıştır: Birinci bölümde tezimize giriş yapılarak genel bir değerlendirme yapılmış, ardından çalışmanın gayesi ve önemi kısaca açıklanmıştır. İkinci kısımda Sultan Memdûh'un hayatı, tahsili, ilmi kişiliği, hocaları, yaşadığı dönem ve mekân ele alınmıştır. Tillo gibi İsmail Fakirullah ve İbrahim Hakkı gibi tasavvuf büyüklerinin bulunduğu bir yerde Sultan Memdûh'un bunlardan bağımsız yetişmesi ve divanını çevresinden ayrı yazması düşünülemezdi. Bu sebeple önce kısaca Tillo'nun tarihine değinilmiştir. Müellifin yaşadığı yerin etkisi o kadar belirgindir ki divanında Tillo'ya özel sayfalar ayırmış; burayı“gavsların itimat ettiği, veli kulların irşat ile vazifeli olduğu, âşıklar ve evliyanın bulunduğu mübarek belde”diye tanımlamıştır. Ardından seyrüsülûk yolculuğunda kendisine rehberlik eden hocaların hayatına kısaca değinilmiştir. Hayatında önemli yeri olan eşi Zemzem el-Hassa, Memdûh lakabını kendisine veren hocası İbrahim Hakkı ve hem ceddi hem manevi rehberi olan İsmail Fakirullah, onun manevi yolculuğunda derin etkiler bırakmıştır. Üçüncü kısımda Sultan Memdûh'un dîvânındaki tasavvufi unsurlar ele alınmıştır. Çalışmamızın büyük bölümünü oluşturan bu kısımda, önemli mutasavvıfların zikir, şükür, sabır gibi kavramlara bakışları incelenmiş; Sultan Memdûh'un tasavvuf anlayışı bu çerçevede geniş biçimde değerlendirilmiştir. Ayrıca dîvânında sûfîlerle aynı ve farklı düşündüğü noktalar tespit edilerek, şiir ve beyitlerle desteklenmiştir. Tasavvufi unsurlar işlenirken divanından sıkça alıntı yapılmasının sebebi, hem hacimli oluşu hem de tasavvufi düşüncelerinin daha iyi anlaşılmasıdır. Sonuç bölümünde Sultan Memdûh hakkında elde edilen veriler özetlenmiş, ardından tez eklerle tamamlanmıştır.
Özet (Çeviri)
Like other Islamic sciences, Sufism emerged with the advent of Islam and developed over time, reaching the present day through Sufis and their orders. Its concepts were named according to the states and stations experienced by Sufis of the time and were sometimes defined differently. In examining the Sufi elements in Sultan Memdûh's divan, we relied on classical Sufi sources and the views of early masters. We first considered their lexical meanings, as well as how they appear in the Qur'an, Hadith, exegetical works, and Sufi writings. Finally, we explored how Sultan Memdûh engaged with these elements, what he sought to convey, and where his views aligned with or diverged from others, supporting our analysis with poetic examples. Accordingly, our study is divided into three parts. The first section introduces the thesis with a general overview, outlining its purpose and significance. The second part examines Sultan Memdûh's life, education, scholarly identity, teachers, and the historical context in which he lived. Growing up in Tillo, home to great Sufis like İsmail Fakirullah and İbrahim Hakkı, it is unthinkable that he developed independently of their influence. For this reason, we first touch upon the history of Tillo. Its impact on him was so profound that he devoted special pages in his divan to the town, describing it as“the blessed land trusted by the poles (gavs), where saints guide, and where lovers and saints dwell.”We then briefly consider the teachers who shaped his spiritual journey. Among them, his wife Zemzem al-Hassa, his master İbrahim Hakkı—who gave him the title“Memdûh”and his ancestor and spiritual guide İsmail Fakirullah, all left deep marks on his mystical path. The third section examines the Sufi elements in Sultan Memdûh's divan, which constitutes the main body of our study. Here, the perspectives of prominent Sufis on concepts such as remembrance (dhikr), gratitude (shukr), and patience (sabr) are analyzed, and Sultan Memdûh's understanding of Sufism is evaluated within this framework. Furthermore, we identified the points where his views converge with or differ from other Sufis, supporting these findings with poems and couplets. Frequent references to his divan were made not only because of its extensive volume but also to provide a clearer understanding of his mystical thought. In the conclusion, the findings regarding Sultan Memdûh are summarized, and the thesis is completed with appendices.
Benzer Tezler
- Mehmed Memduh Paşa ve“Yemen Islâhâtı ve Ba'zı Mütâla'ât”isimli eseri
Mehmed Memduh Pasha and his book titled“Yemen İslâhâti ve Ba'zı Mütâla'ât”
MUHSİN ÖZTÜRK
- Sultan Memdûh Tı̇llovı̂ 'nı̇n Mahzenu'l-Esrâr adlı eserindeki vahdet-i vücûd etkileri
Wahdat al- wujud effects in Sultan Memdûh Tillovî's (Mahzenu'l- Esrâr)
EMRULLAH ASTAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BÜLENT AKOT
- Tasavvufta ilâhî aşk: Sultan Memdûh Tillovî'nin Dîvânü'l-Münîbî örneği
Divine love in sufism: The sample of Sultan Mamdûh Tillov's Dîvânu'l-Munîbî
MUHAMMED İKBAL EKİNCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıSiirt ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET SAKİ ÇAKIR
- Abdülhalim Memduh'un hayatı ve eserleri üzerine bir araştırma
A Study on Abdulhalim Memduh's life and works
BİLAL ÖNGÜL
Doktora
Türkçe
2002
Türk Dili ve EdebiyatıEge ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖMER FARUK HUYUGÜZEL
- Sultan II. Abdülhamid'in kızı Zekiye Sultan'ın hayatı (1872-1950)
The Life Of Zekiye Sultan who is daughter Of Sultan Abdülhamid The Second (1872-1950)
CEVRİYE URU