Kronik hastalığı olan bireylerin deprem sonrası beslenme alışkanlıklarının hastalık yönetimine etkisinde psikolojik iyi oluşun aracı rolü
The mediating role of psychological well-being in the effect of post-earthquake nutrition habits of individuals with chronic diseases on disease management
- Tez No: 960017
- Danışmanlar: DOÇ. DR. NİHAL GÖRDES AYDOĞDU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hemşirelik, Nursing
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erzurum Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu araştırma, kronik hastalığı olan bireylerin deprem sonrası beslenme alışkanlıklarının hastalık yönetimine etkisinde psikolojik iyi oluşun aracı rolünü incelemeyi amaçlamaktadır. Yöntem: Tanımlayıcı kesitsel tipteki bu çalışma, Kahramanmaraş Pazarcık İlçesi'nde Ekim 2024-Ocak 2025 tarihleri arasında yürütülmüştür. Araştırma, 18-64 yaş grubundaki 385 kronik hastalığı olan bireyle gerçekleştirilmiştir. Veriler, Sosyo-Demografik Özellikler Bilgi Formu, Kronik Hastalık Özyönetim Ölçeği, Yetişkin Yeme Davranışı Ölçeği ve Psikolojik İyi Oluş Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, Pearson korelasyon analizi ve regresyon analizi kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen veriler SPSS (Statistical Package for Social Sciences) for Windows 25,0 ve DataBeeg 1.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular: Katılımcıların Kronik Hastalık Özyönetim Ölçeği'nden aldıkları ortalama puanlar; kendini damgalama 1,88±0,85, damgalamayla baş etme 3,13±0,86, sağlık bakım etkinliği 3,56±1,10 ve tedavi uyumu 3,94±1,06'dır. Yetişkin Yeme Davranışı Ölçeği'ne göre, açlık (β=0,026, p<0,05) ve yavaş yeme (β=0,034, p<0,05) kendini damgalama üzerinde pozitif yönde anlamlı bir etkiye sahipken, besin seçiciliği damgalamayla baş etmeyi pozitif yönde etkilemiştir (β=0,033, p<0,05). Sağlık bakım etkinliği üzerinde tokluk hissi (β=0,036, p<0,05) ve duygusal yetersiz yeme (β=0,049, p<0,05) pozitif etki gösterirken, duygusal aşırı yeme negatif etki yapmıştır (β=-0,023, p<0,05). Tedavi uyumu ise açlık (β=-0,036, p<0,05), tokluk hissi (β=-0,060, p<0,05) ve duygusal yetersiz yeme (β=-0,020, p<0,05) ile negatif yönde ilişkili bulunmuş, besin seçiciliği (β=0,051, p<0,05) ile pozitif yönde ilişkili olduğu saptanmıştır. Psikolojik iyi oluş, bu ilişkilerde anlamlı bir aracı rol oynamış (p<0,05) ve ayrıca açlık ile besin seçiciliğinin tedavi uyumu üzerindeki etkisini düzenlemiştir. Sonuç: Araştırma, deprem sonrası kronik hastalığı olan bireylerde beslenme alışkanlıklarının hastalık yönetimini etkilediğini ve bu etkide psikososyal faktörlerin aracı rol oynadığını göstermektedir. Psikolojik iyi oluşun artırılması ve sağlıklı beslenme alışkanlıklarının desteklenmesi, kronik hastalık yönetimini olumlu yönde etkileyebilir.
Özet (Çeviri)
Aim: This study aims to examine the mediating role of psychological well-being in the effect of post-earthquake eating habits on disease management in individuals with chronic diseases. Methods: This descriptive cross-sectional study was conducted in Pazarcık District, Kahramanmaraş, between October 2024 and January 2025. The research included 385 individuals aged 18-64 with chronic diseases. Data were collected using the Socio-Demographic Characteristics Information Form, Chronic Disease Self-Management Scale, Adult Eating Behavior Scale, and Psychological Well-Being Scale. Descriptive statistics, Pearson correlation analysis, and regression analysis were used for data analysis. The data obtained in the study were analyzed using SPSS (Statistical Package for Social Sciences) for Windows 25.0 and DataBeeg 1.0 software. Results: The mean scores of the participants from the Chronic Disease Self-Management Scale were as follows: self-stigmatisation 1,88±0,85, coping with stigmatisation 3,13±0,86, health care effectiveness 3,56±1,10 and treatment compliance 3,94±1,06. According to the Adult Eating Behaviour Scale, hunger (β=0.026, p<0.05) and slow eating (β=0.034, p<0.05) had a significant positive effect on self-stigma, while food selectivity positively affected coping with stigma (β=0.033, p<0.05). Feeling full (β=0.036, p<0.05) and emotional undereating (β=0.049, p<0.05) had a positive effect on health care effectiveness, while emotional overeating had a negative effect (β=-0.023, p<0.05). Treatment adherence was negatively associated with hunger (β=-0.036, p<0.05), satiety (β=-0.060, p<0.05) and emotional undereating (β=-0.020, p<0.05), and positively associated with food selectivity (β=0.051, p<0.05). Psychological well-being played a significant mediating role in these relationships (p<0.05) and also moderated the effect of hunger and food selectivity on treatment adherence. Conclusion: The study demonstrates that dietary habits influence disease management in individuals with chronic diseases after an earthquake, with psychosocial factors playing a mediating role. Enhancing psychological well-being and promoting healthy eating habits may positively impact chronic disease management.
Benzer Tezler
- Deprem sonrası kronik hastalığı olan bireylerin psikososyal durumlarının kronik hastalık uyumlarına etkisi
Impact of psychosocial conditions on chronic disease adaptation among individuals with chronic illness in the post-earthquake period
AYŞENUR ERGİN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiHatay Mustafa Kemal ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CAHİT ÖZER
- Kahramanmaraş 6 şubat depremi sonrası bölgede yaşayan ve kronik hastalığı olan bireylerın hastalıkları açısından değerlendirilmesi
Evaluation of individuals with chronic diseases living in the region after Kahramanmaraş february 6 earthquake in terms of their diseases
BURCU KURŞUNCU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Aile HekimliğiKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CELAL KUŞ
- Asrın felaketi, birinci basamakta kronik hastalığı olan bireylerin yaşam tarzını nasıl etkiledi?
How did the century's disaster affect the lifestyle of individuals with chronic diseases in primary care?
ONUR TEKŞEN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. RAZİYE ŞULE GÜMÜŞTAKIM
- Deprem sonrası damgalanmanın hastalık kabulü ve öz bakım davranışlarına etkisi: Tip 2 diyabet örneği
The effect of post-earthquake stigma on disease acceptance and self-care behaviors: The example of type 2 diabetes
ERKAN YETER
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
HemşirelikGaziantep ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HATİCE SERAP KOÇAK
- 6 Şubat depremi nedeni ile göç etmiş depremzedelerin birinci basamak sağlık hizmetlerini kullanma durumlarının değerlendirilmesi
Evaluation of primary healthcare utilization among earthquake survivors who migrated to istanbul due to the February 6 earthquake background
SEVGİ ÇİTİL
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiMarmara ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLRU PEMRA CÖBEK ÜNALAN