Sovyet sinemasından günümüze Kırgız sineması:“Auteur kuram cerçevesinde aktan arım kubat sineması”
Kyrgyz cinema from Soviet cinema to today: The ideolojy of aktan arym kubat cinema within the framework of auteur theory
- Tez No: 963585
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ÜMİT SARI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Kırgız Sineması, SSCB Sineması, Auteur kuramı, Aktan Arım Kubat, Kyrgyz Cinema, Soviet Cinema, Auteur Cinema, Aktan Arym Kubat
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
17 Kasım 1941 tarihinde Kırgız Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Halk Komiserleri Konseyi, ―Frunze şehrinde bir sinema stüdyosunun inşasına ilişkin‖ bir emir yayınlamıştır. Bu bağlamda, 13 Eylül 1994 tarihinde Kırgızistan Cumhuriyeti Hükûmeti, 17 Kasım'ı ―Kırgız Sinema Günü‖ ve ―Profesyonel Film Yapımcıları Bayramı‖ olarak kabul eden № 695 sayılı kararı kabul etmiştir. 20. yüzyılın 1960-1970'li yılları, ulusal sinemanın ―Altın Çağı‖ olarak tanınmakta olup, bu dönemde ―Kırgız mucizesi‖ olarak adlandırılan görkemli bir dönem yaşanmıştır. Sinemanın ilk dönemlerde toplum tarafından bir teknoloji mucizesi olarak algılandığı, zamanla bir endüstri, ardından bir propaganda aracı ve nihayetinde bir sanat dalı olarak kabul edildiği görülmektedir. Başlangıçta yalnızca resimleri harekete geçiren filmler üretilmiş olsa da, sinemanın gelişimiyle birlikte, özgün teknik, üslup ve bakış açısına sahip bağımsız yönetmenler, geniş kitleleri etkileyen filmler üretmeye başlamıştır. Sinemanın bir dil ve ifade aracı olarak değerlendirildiği bu dönemde, filmlerin yaratıcılarının kim olduğu konusu önem kazanmış; yönetmenin film üzerindeki belirleyici rolünü vurgulayan yaklaşımlar öne çıkmıştır. Bir filmin sanatsal düzeye ulaşmasında ve yönetmenin yaratıcı kimliğinin ön plana çıkmasında ise auteur kuramı belirleyici bir rol oynamıştır. Sinema sanatının etkileyici gücünü fark eden iktidar sahipleri, tarihin farklı dönemlerinde sinemayı kitleleri yönlendiren ideolojik bir araç olarak kullanmışlardır. Nasıl ki her toplumun ve her siyasi sistemin kendine özgü bir ideolojisi varsa, ideolojiden bağımsız bir filmin varlığından söz etmek de mümkün değildir. Günümüzde ise sinema, türsel özelliklerinin sağladığı esneklik ve kapsayıcılık nedeniyle, ideolojik söylemlerin yayılması açısından ideal bir araç olarak değerlendirilmektedir. Dünya sinemasında olduğu gibi, Kırgız sinemasında da ideolojik unsurlar ve işlevler kullanılmaktadır. Bu çalışmanın amacı, bir auteur yönetmen olarak Aktan Arym Kubat sinemasında ideolojinin nasıl kullanıldığını ve nasıl temsil edildiğini incelemektir. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümünde Kırgız sinemasının tarihsel gelişimi, sinema, bağımsızlık sonrası Kırgız sineması. Tezin ikinci bölümünde sinemada auteur kuramı ve kırgız auteur yönetmenler ile ilgili bilgiler literatür taraması yöntemiyle ele alınmıştır.. Tezin uygulama kısmında Kırgız sinemasındaki bir auteur yönetmeni Aktan ARYM KUBAT'ın filmlerinde ideolojinin nasıl ve ne şekilde kullanıldığı analiz edilmiştir. Çalışmada nitel araştırma modeli kullanılmış, örneklemde yer alan ‗‗Beşkempir'' (1998), ‗‗Maymun'' (2001), ‗‗Svet-Ake'' (2010), ‗‗Centaur'' (2016) filmleri ideolojik film çözümleme yöntemiyle incelenmiştir. İdeolojik analiz sinemada çok temel bir yaklaşımdır. İdeolojik film eleştirisi, filmleri toplumun ve çekildikleri dönemin bir yansıması olarak görür ve altyapının sosyo-ekonomik temellerle ilişkisinin filmleri üstyapının ürünleri olarak nasıl tanımladığını araştırmaktadır. İdeolojik film eleştirisi, filmlere çok geniş bir perspektifle yaklaşmaktadır. Filmler bir kültür uygulama alanı, estetik, sosyoekonomik ve tarihsel bir boyut olarak yorumlama ve yönlendirme aracı olarak kabul edilmektedir. Örneklemde yer alan filmler incelendiğinde yönetmenin filmlerde en çok hiyerarşik hâkim ilişkilere, egemen ideolojiye, din ve ulusal kimlik konularına yer verdiği anlaşılmaktadır. Elde edilen sonuçlara göre yönetmen filmlerinde ulusal kimlik, kültür, gelenek konularını her zaman açmaktadır. Aktan ARYM KUBAT'ın filmlerindeki baş kahramanlar geçmişe dair, onunla beraber geleneklere saygı gösteren, ulusal kimliğin tekrar kazanmasıyla kırgızların bir ideoloji altında toplanacağından emindir. Eğer böyle olmazsa, kırgızlar kendi köklerini bulamazsa, batılılaşma, siyasallaştırma ve islamlaştırma gibi ideolojik eylemlerin kurbanları olacaklarını filmlerinde göstermektedi.
Özet (Çeviri)
KYRGYZ CINEMA FROM SOVIET CINEMA TO TODAY: THE IDEOLOJY OF AKTAN ARYM KUBAT CINEMA WITHIN THE FRAMEWORK OF AUTEUR THEORY Aizada ALYMBEK KYZY On November 17, 1941, the Council of People's Commissars of the Kyrgyz Soviet Socialist Republic issued an order“On the construction of a cinema studio in the city of Frunze”In this context, on September 13, 1994, the government of the Republic of Kyrgyzstan adopted resolution № 695“ Kyrgyz Cinema Day on November 17, professional filmmakers Holiday”. XX. The 1960s and 1970s of the century are recognized as the“Golden age”of national cinema, the time of the glorious“Kyrgyz miracle”. On November 17, 1941, the Council of People's Commissars of the Kyrgyz Soviet Socialist Republic issued a decree ―regarding the construction of a film studio in the city of Frunze.‖ In this context, on September 13, 1994, the government of the Kyrgyz Republic adopted Resolution No. 695 declaring November 17 as the ―Kyrgyz Cinema Day, the Holiday of Professional Filmmakers.‖ The 1960s and 1970s are recognized as the ―Golden Age‖ of national cinema in the 20th century, known as the magnificent ―Kyrgyz Miracle.‖ Initially, cinema was perceived by society as a technological marvel. Later, it evolved into an industry, then a tool for propaganda, and ultimately a branch of art. At first, films were simply moving images. However, as cinema developed, directors with their own unique techniques, styles, and perspectives began creating films that influenced thousands of people. During this period, when cinema came to be seen as a language and a means of expression, emphasis was placed on the identity of the film's creator, and approaches highlighting the director's importance in film emerged. The auteur theory played an increasingly significant role in elevating a film to the level of art and recognizing the director as its creator. Realizing cinema's powerful influence, those in power have used it as an ideological tool to influence the masses throughout different periods of history. Just as every society and every political system has its own ideology, it is believed that a film cannot exist without ideology. Today, due to the unique nature of the medium, cinema is considered an ideal vehicle for spreading ideology. As in world cinema, ideological elements and functions are also utilized in Kyrgyz cinema. The aim of this study is to examine how and in what way ideology is used and portrayed in the cinema of Aktan ARYM KUBAT as an auteur director. This study consists of three chapters. The first chapter discusses the historical development of Kyrgyz cinema, as well as cinema after Kyrgyzstan's independence. The second chapter provides information on auteur theory in cinema and Kyrgyz auteur directors through a literature review. In the application section of the thesis, how and in what way ideology is used in the films of auteur director Aktan ARYM KUBAT is analyzed. The study adopts a qualitative research model, and the films in the sample—“Beshkempir”(1998),“The Chimp”(2001),“The Light Thief”(2010), and“Centaur”(2016)—are analyzed using the ideological film analysis method. Ideological analysis is a fundamental approach in cinema. Ideological film criticism views films as reflections of society and the period in which they were produced, examining how their relation to the socio-economic foundations of the infrastructure defines films as products of the superstructure. Ideological film criticism takes a very broad perspective toward films, treating them as a cultural practice area, and as tools for interpretation and guidance in aesthetic, socio-economic, and historical dimensions. When examining the films in the sample, it is observed that the director most frequently addresses hierarchical power relations, dominant ideology, religion, and national identity. According to the findings, the director consistently opens up themes of national identity, culture, and tradition in his films. The main characters in Aktan ARYM KUBAT's films respect the past and its accompanying traditions and are convinced that Kyrgyz people will unite under a common ideology through the recovery of their national identity. If this does not happen—if the Kyrgyz fail to rediscover their roots—they will become victims of ideological movements such as Westernization, politicization, and Islamization, which the director illustrates in his films.
Benzer Tezler
- Kırgız sinemasında kadın imajı
The image of women in Kyrgyz cinema
BEGIM ZHOLDUBAI KYZY
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
İletişim BilimleriKaramanoğlu Mehmetbey ÜniversitesiYeni Medya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ CAN
- Azerbaycan sinemasında Sovyet ideolojik propagandası
Soviet ideological propaganda in Azerbaijani cinema
HAMİD DAVUD KHALİLOV
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Sahne ve Görüntü SanatlarıSelçuk ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. VEDAT ÇAKIR
- 2000 sonrası Türk sinemasında toplumcu gerçekçi yaklaşım: Dar gelirli kadın karakterlerin sorunları ve geçim mücadeleleri
Social realist approaches in post-2000 Turkish cinema: The problems and survival struggles of low-income female characters
MAHMUT SENCER TORUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İletişim BilimleriAtatürk ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEMRA KOTAN
- Kazakistan sineması (1991-2024) Sovyet modeli ile yeni modeller arasında
Kazakh cinema (1991–2024) between the Soviet model and new models
FARIZA TANAY
Doktora
Türkçe
2026
İletişim BilimleriMarmara ÜniversitesiRadyo-Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ÖZTÜRK
- Sovyetler Birliği döneminde Azerbaycan sinemasında çocuk filmlerinde müziğin kullanımı
Use of music in children's films in Azerbaijan cinema during the Soviet Union
AFAQ ETIBARLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Sahne ve Görüntü Sanatlarıİstanbul ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İLKAY NİŞANCI