0-2 yaş çocuğu olan ebeveynlerin rotavirüs ve menenjit aşıları hakkında bilgi düzeyleri, tutum ve davranışları
Knowledge levels, attitudes, and behaviors of parents with children aged 0-2 regarding rotavirus and meningitis vaccines
- Tez No: 965135
- Danışmanlar: PROF. DR. TAMER EDİRNE
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Rotavirüs aşısı, Meningokok aşısı, Aşı farkındalığı, Aşı Kararsızlığı, Ebeveyn Tutumu, Rotavirus vaccine, Meningococcal vaccine, Vaccine awareness, Vaccine Hesitancy, Parental Attitude
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Pamukkale Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Aşı, bulaşıcı hastalıkları önleyerek bireysel ve toplumsal sağlığı koruyan en önemli koruyucu sağlık hizmetlerinden biridir. Türkiye'de Genişletilmiş Bağışıklama Programı (GBP) kapsamında çocuklara birçok aşı ücretsiz olarak uygulanmaktadır. Ancak rota virüs ve menenjit aşıları ulusal bağışıklama takviminde yer almamakta ve ebeveynler tarafından ücretli olarak temin edilmesi gerekmektedir. Bu çalışmada 0-2 yaş çocuğu olan ebeveynlerin rota virüs ve menenjit aşılarına yönelik bilgi düzeylerini, tutumlarını ve davranışlarını değerlendirmek amaçlanmıştır. Bu çalışma tanımlayıcı bir araştırma olarak tasarlanmıştır. Çalışma Denizli ilindeki merkez Aile Sağlığı Merkezlerinde 01.10.2024-31.12.2024 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın evrenini Denizli ili Pamukkale Kayhan Aile Sağlığı Merkezi, Pamukkale Bağbaşı Aile Sağlığı Merkezi, Pamukkale Yeni Mahalle Aile Sağlığı Merkezi, Merkezefendi Gümüşler Aile Sağlığı Merkezi, Merkezefendi Yenişehir Aile Sağlığı Merkezi, Merkezefendi Karaman Aile Sağlığı Merkezine başvuran 0-2 yaş arası çocuğu olan ebeveynler oluşturmuş ve örneklem seçilmeden evrenin tamamına ulaşılması hedeflenmiştir. Araştırmaya katılım için 18 yaş ve üzeri olmak, 0-2 yaş arası çocuğa sahip olmak ve Türkçe konuşabilmek gibi kriterler belirlenmiştir. Veriler sosyodemografik bilgileri içeren sorular, aşı yaptırma gerekliliği, bilgi kaynakları, düzenli aşılama durumu, aşı yaptırmama nedenleri, ücretli aşı farkındalığı ve özel aşılar (rota virüs, meningokok) hakkındaki görüşleri içeren sorular olmak üzere anket şeklinde toplanmıştır. Verilerin analizi SPSS 25.0 yazılımı ile yapılmış, parametrik ve non-parametrik testler kullanılarak istatistiksel değerlendirmeler gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya 411 ebeveyn katılmış olup, %67,9'u anne, %32,1'i baba ve yaş ortalaması 34,9 ± 7,2'dir. Katılımcıların %44,0'ı üniversite/yüksek lisans, %38,4'ü lise, %14,1'i ortaokul ve %3,4'ü ilkokul mezunudur. Ebeveynlerin %92,5'i ücretsiz aşıları yaptırırken, rota virüs ve menenjit gibi özel aşıların yaptırılma oranları daha düşük bulunmuştur. Aşı yaptırmama nedenleri arasında bilgi eksikliği (%10,0), yan etki endişeleri (%30,0), aşıların zararlı olduğu düşüncesi (%35,0) ve aşının koruyucu olmadığı inancı (%32,5) öne çıkmaktadır. Ebeveynlerin %31,6'sı ücretli aşıları yaptırmamış olup, başlıca nedenler ekonomik yetersizlik (%47,8), bilgi eksikliği (%32,1), yan etki korkusu (%20,1), gereksiz olduğu düşüncesi (%18,4) ve sosyal çevrenin etkisi (%15,9) olarak belirlenmiştir. Ebeveynlerin %67,2'si aile hekimlerinden, %38,7'si çocuk doktorlarından, %74,2'si ebe/hemşirelerden bilgi aldığını belirtmiştir. Üniversite mezunu ebeveynlerde ücretli aşı yaptırma oranları anlamlı düzeyde yüksekken, düşük eğitim seviyesine sahip ebeveynlerde bilgi eksikliği ve ekonomik nedenler daha belirgin bir faktör olarak öne çıkmıştır (p<0,05). Çalışmamız rota virüs ve menenjit aşılarının devlet tarafından ücretsiz sunulması durumunda aşılama oranlarının belirgin şekilde artabileceğini ortaya koymaktadır. Ayrıca sağlık çalışanları ile temas halinde olan ebeveynlerin aşı yaptırma oranlarının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte sosyal medya ve internet gibi bilgi kaynaklarından yararlanan ebeveynlerin aşı yaptırma oranlarının daha düşük olduğu görülmüştür. Bu sonuçlar doğrultusunda ebeveynlerin aşılama konusundaki farkındalığını artırmak için aile hekimleri ve çocuk doktorlarının etkileri hakkında araştırmalar artırılmalı, sosyal medyada bilimsel ve güvenilir içeriklerin etkileri hakkında araştırmalar yaygınlaştırılmalı ve ekonomik engellerin kaldırılması için özel aşıların devlet tarafından desteklenmesi sağlanmalıdır.
Özet (Çeviri)
Vaccination is one of the most important preventive health services, protecting both individual and public health by preventing infectious diseases. In Turkey, many vaccines are provided free of charge under the Expanded Immunization Program (EIP). However, rotavirus and meningitis vaccines are not included in the national immunization schedule, requiring parents to obtain them at their own expense. This study aimed to evaluate the knowledge levels, attitudes and behaviors of parents with children aged 0-2 regarding rotavirus and meningitis vaccines. This study was designed as a descriptive research study and was conducted between October 1, 2024, and December 31, 2024, at central Family Health Centers (FHCs) in Denizli, Turkey. The study population consisted of parents with children aged 0-2 years who visited the Pamukkale Kayhan FHC, Pamukkale Bağbaşı FHC, Pamukkale Yeni Mahalle FHC, Merkezefendi Gümüşler FHC, Merkezefendi Yenişehir FHC, and Merkezefendi Karaman FHC. No sampling method was applied, as the study aimed to reach the entire population. The inclusion criteria were being 18 years or older, having a child aged 0-2 years, and being able to speak Turkish. Data were collected through a questionnaire covering sociodemographic information, the necessity of vaccination, sources of information, regular vaccination status, reasons for not vaccinating, awareness of paid vaccines, and opinions on special vaccines (rotavirus, meningococcal). Data analysis was performed using SPSS 25.0 software, with statistical evaluations conducted using both parametric and non-parametric tests. A total of 411 parents participated in the study, with 67.9% being mothers and 32.1% fathers, and the mean age was 34.9 ± 7.2 years. The educational levels of the participants were as follows: 44.0% university/postgraduate, 38.4% high school, 14.1% middle school, and 3.4% primary school graduates. While 92.5% of parents had their children vaccinated with free vaccines, the rates for rotavirus and meningococcal vaccines were lower. The primary reasons for not vaccinating included lack of information (10.0%), concerns about side effects (30.0%), the belief that vaccines are harmful (35.0%), and skepticism about vaccine effectiveness (32.5%). Among those who did not receive paid vaccines (31.6%), the main reasons were economic constraints (47.8%), lack of knowledge (32.1%), fear of side effects (20.1%), the perception that the vaccine is unnecessary (18.4%), and social influence (15.9%). Parents reported obtaining information from family physicians (67.2%), pediatricians (38.7%), and nurses/midwives (74.2%). The vaccination rate for paid vaccines was significantly higher among university-educated parents, while economic and informational barriers were more pronounced among those with lower education levels (p<0.05). Our study indicates that if rotavirus and meningococcal vaccines were provided free of charge by the government, vaccination rates would increase significantly. Additionally, parents who had contact with healthcare professionals had higher vaccination rates, whereas those who relied on social media and the internet had lower rates. Based on these findings, it is recommended that research is needed regarding the effects of family physicians and pediatricians to raise parental awareness of vaccinations, reliable scientific content promotion on social media, and economic barriers be addressed by incorporating special vaccines into the national immunization program.
Benzer Tezler
- 0-3 yaş grubu çocukların ebeveynlerinin Meningokok ve Rotavirüs aşıları hakkındaki bilgi düzeyi ve aşı yaptırma durumlarının değerlendirilmesi
Evaluation of the knowledge level and application status of parents of children aged 0-3 years regarding Meningococcal and Rotavirus vaccines
SEVGİ NUR DÖLEK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile Hekimliğiİstanbul Medeniyet ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HACER HİCRAN MUTLU
- 0-24 ay arası çocuğu olan ebeveynlerin bağışıklama ile ilgili bilgi düzeylerinin değerlendirilmesi
Evaluation of knowledge levels of parents with children between 0-24 months about immunization
GİZEM GÜNGÖR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SÜLEYMAN ERSOY
- 2-5 yaş arası çocuğu olan ebeveynlerin sağlık okuryazarlığı, çocuklarını aşılatma düzeyi ve aşı kararsızlığının değerlendirilmesi
Evaluation of health literacy, childhood vaccination uptake, and vaccine hesitancy among parents of children aged 2–5 years
HAKAN EKİNCİ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BERRİN TELATAR
- 4 ay–5 yaş arası çocuğu olan ebeveynlerde rotavirüs aşısı hakkındaki bilgi düzeyinin ve farkındalığının değerlendirilmesi
Evaluation of parental knowledge level and awareness of rotavirus vaccination in children aged 4 months to 5 years
CEM TANRIVERDİ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
UZMAN ZEYNEP AŞIK
- Ebeveynlerin meningokok ve rotavirüs aşıları ile ilgili bilgi düzeyleri ve tutumları
Parents' knowledge and attitudes regarding meningococcal and rotavirus vaccines
HİLAL CEMRE KARAAĞAÇLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Hemşirelikİzmir Katip Çelebi ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BESTE ÖZGÜVEN ÖZTORNACI