Biyolojik mücadelede zararlı–parazitoit etkileşiminin bir matematiksel modelinin analizi üzerine
On the analysis of a mathematical model of pest–parasitoid interaction in biological control
- Tez No: 966072
- Danışmanlar: PROF. DR. MERYEM KAYA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Matematik, Mathematics
- Anahtar Kelimeler: Matematiksel modelleme, Mathematical modelling
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Matematik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tarımda yer alan problemlerin incelenmesinde matematiksel modeller önemli rol oynar. Türlerin birbirleriyle etkileşimini incelemede ele alınan denklemler temelde Lotka-Volterra denklemlerine dayanır. Bu tezde zararlı-parazitoit etkileşimini modelleyen bir diferensiyel denklem sistemi incelenmiştir. Modelde zararlılar yumurta ve larva evreleri ile temsil edilirken, parazitoitler, parazitlenmiş yumurtalar üzerinden ele alınmıştır. Modelde zararlı ve onun doğal düşmanı popülasyonları arasındaki ilişki diferensiyel denklemlerin nitel ve nicel olarak değerlendirilmesi ile açıklanmaktadır. Buna ilişkin olarak, literatürde yer alan modelin kararlılık analizleri, zararlıyı doğal düşmanı olan parazitoitleriyle kontrol altına almak amacıyla geri besleme kontrol stratejisi irdelenmiştir. Bu yaklaşım, zararlı popülasyonlarını ekonomik zarar seviyesinin altında tutmayı hedefler ve böylece ekolojik dengeyi korumayı amaçlamaktadır. Ayrıca tezin sonunda, sistemdeki parametre değerlerinde meydana gelebilecek küçük değişimlerin modelin çıktısı üzerindeki etkisini değerlendirebilmek amacıyla bir hassasiyet analizi yapılmıştır. Bu analiz sayesinde, hangi parametrelerin modele karşı daha duyarlı olduğu belirlenmiş ve yorumlanmıştır.
Özet (Çeviri)
In the investigation of problems encountered in agriculture, mathematical models play an important role. The equations considered in examining the interactions between species are mainly based on the Lotka–Volterra equations. In this thesis, a differential equation system modeling the pest–parasitoid interaction has been examined. In the model, pests are represented through their egg and larval stages, while parasitoids are considered through parasitized eggs. The relationship between the pest and its natural enemy populations is explained by the qualitative and quantitative evaluation of the differential equations. In this context, the stability analyses of the model available in the literature have been examined, and a feedback control strategy has been investigated with the aim of controlling the pest population through its natural enemy, the parasitoids. This approach aims to keep pest populations below the economic damage threshold and thus to protect the ecological balance. Additionally, at the end of the thesis, a sensitivity analysis was conducted to evaluate the effect of small changes in the parameter values of the system on the model output. Through this analysis, the parameters that are more sensitive to the model were identified and interpreted.
Benzer Tezler
- Bazı sert çekirdekli meyve türlerinde döllenme biyolojisi üzerinde yöntem çalışmaları
Başlık çevirisi yok
ATBİMOĞLU ADALET
- Samsun ve çevresinde tarla sarmaşığı (conuolvulus arvensis L.)'na karşı biyolojik savaşa esas olacak fauna tespiti
Investigations on the insect fauna of the field binweed (Conuolvulus arvensis L.) related to its biological control in Samsun Province
YASEMİN UFUK GERMAN
- Şanlıurfa-Harran ovası topraklarının ince kum mineralojisi ve bazı yaygın toprak serilerinin mikromorfolojisi
Başlık çevirisi yok
SABAHATTİN ŞAHAN
- İzmir ve çevresinin sivrisinek türleri (diptera, culicidae) üzerine sistematik araştırma
Başlık çevirisi yok
TAHSİN YAZICIOĞLU
