Çıldır Gölü Havzası'nda ekolojik hassasiyet ve risk değerlendirmesi
Ecological sensitivity and risk assessment in Çıldır lake basin
- Tez No: 969214
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT FIÇICI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Çevre Mühendisliği, Coğrafya, Environmental Engineering, Geography
- Anahtar Kelimeler: Çıldır Gölü, Çıldır Lake
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ardahan Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çevre Sağlığı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Çevre Sağlığı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çıldır Gölü Havzası bulunduğu coğrafi konum itibariyle çevresinden birçok açıdan ayrışan bir konumda yer almıştır. Bu havza, bünyesindeki göl sayesinde zengin bitki örtüsünü bölgeye kazandırmıştır. Buna ilaveten, balıkçılık ve turizm faaliyetleri gibi ekonomik etkinlerle de bölge insanına katkılar sunmuştur. Çok eski çağlardan beri bölgede yerleşimler kurulmuş, havza ve çevresinde yaşayan insanlar değişse de yerleşimler devamlılığını sürdürmüştür. Ancak geçen zaman içinde, dünyanın hemen her yerinde olduğu gibi artan nüfus ve teknolojik gelişmeler nedeniyle, ülkenin sınır sayılacak bir yerinde ve ana ulaşım hatlarına uzak bir yerde kalmasına rağmen Çıldır Gölü, giderek artan insan kaynaklı baskılara maruz kalmıştır. Artan iletişim imkanlarıyla tanınırlığı artmış, kış aylarında gölün donması, yaz aylarında da serin ve estetik açıdan öne çıkan özelliklere sahip olması ziyaretçiler tarafından tercih edilen bir yer olma özelliğini artırmıştır. Çıldır Gölü'nü, toplam 12 köyün çevrelemesi, bu yerleşim yerlerinde yaşayan insanların temel geçim kaynakları olan tarım ve hayvancılık faaliyetleri, dolayısıyla kimyasal ve teknolojik ürün kullanımı, göl ve çevresinde barındırdığı birçok ekosistemi olumsuz etkilemiştir. Çıldır Gölü'nün etrafında, hassas bataklık, sazlıklar ve subasar çayırlar mevcuttur. Göl ve çevresindeki flora ve fauna için hayati önemde olan bu alanlar, yerel ölçekteki ekonomik faaliyetler ve turizm faaliyetleri ile bazı yanlış uygulamalarla tehdit edilir hale gelmiş ve ekolojik denge bozulmaya başlamıştır. Göl, öncelikle doğal varlığının korunması için“Ulusal Öneme Haiz Sulak Alan”olarak ilan edilmiş, devamında da çeşitli koruma adımları atılmıştır. Ancak, daha kapsamlı ve kesin çözümler getiren koruma statülerinin olması gerekmektedir. Bu çalışmanın amacı, Çıldır Gölü'nün barındırdığı doğal miras olma özelliklerini kaybetmeden sürdürülebilir kullanımının nasıl olması gerektiği konusunda, özellikle ekolojik hassasiyet ve risk barındıran sahaların ortaya koyulmasıdır. Bu amaçla havza ve yakın çevresi hakkında yapılmış birçok çalışma derlenmiş ve havzanın risk taşıyan bölgelerinin ortaya koyulması amaçlanmıştır. Çıldır Gölü Havzası'ndaki ekolojik hassasiyet ve risk taşıyan bölgelerin belirlenmesi maksadıyla Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) tabanında, Analitik Hiyerarşi Prosesi üzerinden çalışma yapılmıştır. Bu amaçla, havzanın 1/25.000 ölçekli topografya haritaları, toprak özellikleri ve arazi kullanımının tespitinde Landsat ETM uydu görüntüleri olmak üzere veri kaynakları kullanılmıştır. Çalışma sahasındaki hassasiyet ve risk değerlendirmesi yapılırken öncelikle, literatür taraması yapılmıştır. Kapsamlı bir literatür taraması sonrasında sahadaki hassasiyet ve risk üzerinde etkili olacağı değerlendirilen parametreler belirlenmiştir. Literatür taramalarından da yola çıkarak etkili parametreler belirlenirken, ekosistemde karşılıklı ilişki içinde bulunan canlı ve cansız unsurların mekandaki dağılışları üzerinden etkili olan doğal ve beşeri faktörler belirleyici olmuştur. Bu nedenle belirlenen parametreler; yükseklik, toprak özellikleri, su sistemleri, arazi kullanımı, yerleşmeler, nüfus ve yollar olarak belirlenmiştir. Çok parametreli yapıdaki bu parametrelerin ekolojik hassasiyet ve risk üzerindeki etki dereceleri birbirinden farklı olacağından, Çok Ölçütlü Karar Verme Yöntemleri'nden biri olan“Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP)”yöntemi kullanılarak parametrelerin ağırlıkları belirlenmiştir. Yapılan analizlerle elde edilen hassasiyet ve risk değerleri; Aşırı Seviye Hassasiyet ve Risk, Yüksek Seviyede Hassasiyet ve Risk, Hafif Seviyede Hassasiyet ve Risk, Hassasiyet ve Risk Yok şeklinde sınıflandırmaya tabi tutularak ekolojik hassasiyet ve risk bölgeleri ortaya koyulmuştur. Çıldır Gölü Havazası'nda ekolojik hassasiyet ve risk değerlendirmesi yapılırken Coğrafi Bilgi Sistemleri, Arc-GIS (Arc-Map 10.8) uygulaması kullanılmıştır. Çalışmada altlık olarak sahamızı kapsayan alanın dahil olduğu Harita Genel Müdürlüğü'nden temin edilen 1/25.000 ölçekli sekiz adet pafta (F50d4, F50d3, F50c4, F50c3, G50a1, G50a2, G50b1, G50b2) kullanılmıştır. Paftalar Arc-GIS ortamında sayısallaştırılarak Sayısal Yükselti Modeli (DEM) elde edilmiştir. Değerlendirmede dikkate alınan her bir parametre için Arc-Map (10.8) arayüzünde WGS 1984 UTM Zon 38 formatında koordinatlandırılan haritalar üretilmiştir. Çıldır Gölü Havzası'ndaki akarsular, yollar ve yerleşmeler için Arc-Map uygulamasında Multiple Ring Buffer Analizleri (Çoklu Tampon Analizi), nüfus için Kernel Density Analizi (Yoğunluk Analizi) yapılmış, arazi kullanımı ve yükselti basamakları ile toprak dağılışı haritaları üretilmiştir. Elde edilen bu raster formattaki her bir parametreye ait veriler, Spatial Analiz altındaki Weighted Overlay Analizi ile çakıştırılarak Çıldır Gölü Havzası'ndaki Ekolojik Hassasiyet ve Risk bölgelerini gösteren harita elde edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda, Çıldır Gölü Havzası'nın büyük bir bölümü aşırı seviyede ve yüksek seviyede hassasiyet ve risklidir. Özellikle gölün kuzey ve batısında dar sayılabilecek bir alan haricinde etrafı aşırı derecede hassasiyet ve risk bölgesi içerisinde yer almaktadır. Mevcut koruma statüleri ve kesin koruma altındaki sahalar ile hassasiyet ve risk barındırdığı tespit edilen sahalar karşılaştırıldığında kesin koruma altındaki sahanın çok dar bir alanla sınırlı olduğu, esas korunması gereken geniş alanların ise kesin koruma statüsüne dahil edilmediği görülmektedir.
Özet (Çeviri)
Basin of Lake Çıldır is in a position which is different from its surroundings in many ways due to its geographical location. In fact, thanks to the lake it hosts, it has brought many plants and animals that could not exist in its surroundings to the region, and has also contributed to the people of the region with economic activities such as fishing and tourism. Settlements have been established in the region since ancient times, and although the people living in the basin and its surroundings have changed, the settlements have continued. However, over time, as in almost every part of the world, due to the increasing population and technological developments, despite being located in a place that can be considered a border of the country and far from the main transportation lines, Lake Çıldır is seen to be exposed to increasing human-induced pressures. Its recognition has increased with increased communication opportunities, it has become a preferred location to visit due to its freezing in winter and cool and aesthetic features in summer, and more chemical and technological products have started to be used in agriculture and animal husbandry activities that which are the main sources of income for the people living in the settlements consisting of a total of 12 villages in the surrounding area, and thence many ecosystems in and around the lake have started to be damaged. Lake Çıldır is surrounded by marshes, reeds and flooded meadows. These areas have become threatened by local economic and tourism activities and some wrong practices, and the ecological balance has begun to deteriorate that are of vital importance for the flora and fauna around the lake. In order to protect the natural assets of the lake, it was first declared a Wetland of national importance and various protection steps were taken, but there must be protection statuses that provide more comprehensive and definitive solutions. The aim of this study is to reveal the areas that are particularly ecologically sensitive and risky, regarding how Lake Çıldır should be used sustainably without losing its natural heritage characteristics. For this purpose, many studies conducted on the basin and its immediate surroundings have been compiled and the aim has been to reveal the risky areas of the basin. A multi-parameter study was conducted on the basis of Geographic Information Systems (GIS) in order to determine the ecological sensitivity and risky areas in the Basin of Lake Çıldır. For this purpose, data sources such as 1/25,000 scale topography maps of the basin, soil properties and various satellite images were used to determine the usage of land. While making the sensitivity and risk assessment in the study area, primarly literature review was conducted. After a comprehensive literature review, the parameters which were considered to be effective on the sensitivity and risk in the area were determined. While determining the effective parameters based on the literature review, natural and human factors which are effective on the spatial distribution of living and non-living elements in the ecosystem in mutual relationship were determined. For this reason, the parameters were determined as; height, soil properties, water systems, usage of land, settlements, population and roads. Because of the impact levels of these parameters in the multi-parameter structure on ecological sensitivity and risk will differ from each other, the weights of the parameters were determined using the“Analytical Hierarchy Process (AHP)”method, which is one of the Multi-Criteria Decision Making Methods. The sensitivity and risk values obtained through the analyses were classified as Extreme Level Sensitivity and Risk, High Level Sensitivity and Risk, Light Level Sensitivity and Risk, No Sensitivity and Risk, and ecological sensitivity and risk areas were revealed. While carrying out ecological sensitivity and risk assessment in Basis of Çıldır Lake, Geographic Information Systems, Arc-GIS (Arc-Map 10.8) application was used. In the study, eight 1/25,000 scale maps (F50d4, F50d3, F50c4, F50c3, G50a1, G50a2, G50b1, G50b2) obtained from the General Directorate of Mapping, which includes the area covering our field, were used as base. The maps were digitized in Arc-GIS environment and Digital Elevation Model (DEM) was obtained. For each parameter considered in the assessment, maps with coordinates in WGS 1984 UTM Zone 38 format were produced in Arc-Map (10.8) interface. Multiple Ring Buffer Analysis (Multiple Buffer Analysis) was performed for Lake Çıldır, streams, roads and settlements in the basin in Arc-Map application, Kernel Density Analysis (Density Analysis) was performed for the population, and land use and elevation steps and soil distribution maps were produced. The data for each parameter in this obtained raster format was overlapped with the Weighted Overlay Analysis under Spatial Analysis and a map showing the Ecological Sensitivity and Risk zones in Basin of Lake Çıldır was obtained. As a result of the analysis, a large part of the Basin of Lake Çıldır is extremely and high level sensitive and risky. Especially, except for a narrow area in the north and west of the lake, the surrounding area is located within an extremely sensitive and risky area. When the current protection statuses and areas under strict protection are compared with the areas determined to be sensitive and risky, it is seen that the area under strict protection is limited to a very narrow area, and the large areas where need to be protected are not included in the strict protection status.
Benzer Tezler
- Aras havzasına ait bazı sucul ekosistemlerin alg kompozisyonu ve ekolojik özellikleri
Algae composition and ecological properties of aquatic ecosystems belong to Aras basin
SEDA KAYHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
BiyolojiGaziantep ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABUZER ÇELEKLİ
- Çıldır gölü havsanının coğrefi etüdü
Başlık çevirisi yok
ÜNAL KUŞATAN
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
CoğrafyaMarmara ÜniversitesiCoğrafya Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ SELÇUK BİRİCİK
- Çıldır Gölü havzasında (Ardahan-Kars) uygulamalı klimatoloji
Applied climatology in Çıldır Lake basin (Ardahan-Kars)
HEDİYE KILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
CoğrafyaOndokuz Mayıs ÜniversitesiCoğrafya Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HARUN REŞİT BAĞCI
- Arpaçay Havzası'nda tarihi ve arkeolojik araştırmalar
Historical and archaeological research in Arpaçay Basin
MUSTAFA KARAGEÇİ
- Aras Havzası noktalı inci balığının, alburnoides eichwaldii (De Filippi, 1863), populasyon parametrelerinin belirlenmesi
Determination of population parameters of south caspian spirlin, alburnoides eichwaldii (De Filippi, 1863), from Aras River basin
ULUS SIĞIRCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Balıkçılık TeknolojisiNevşehir Hacı Bektaş Veli ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERDOĞAN ÇİÇEK