Türkiye'de bulunan istilacı bitkilerin mekânsal dağılışının coğrafi özelliklere göre değerlendirilmesi ve riskli alanların belirlenmesi
Evaluation of the spatial distribution of invasive plants in Türkiye according to geographical characteristics and determination of risky areas
- Tez No: 969354
- Danışmanlar: PROF. DR. MERAL AVCI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Coğrafya, Geography
- Anahtar Kelimeler: Anadolu, Biyoçeşitlilik, İstilacı türler, Anatolia, Biodiversity, Invasive species
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Coğrafya Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yeryüzünde yayılış gösteren bitkilerin insanlara ve yaşamlarına katkıları önemini geçmişten günümüze hep korumuştur. Fakat bu bitkilerin arasında çevresindeki bitki yaşamına ve insan yaşamına olumsuz etki eden türler de bulunmaktadır. Bu türler istilacı bitki olarak ifade edilirler. İstilacı bitkiler, hızla yayılarak doğal ekosistemi bozan ve yerli türlere zarar veren bitkilerdir. Bu bitkiler, genellikle insanların doğrudan veya dolaylı olarak bir bölgeye taşımaları sonucunda ortaya çıkar. Kürenin çeşitli coğrafi bölgelerinden başka yerlere taşınan ve bu yeni yayılış alanlarında çoğunlukla sorun oluşturan bitkilerdir. Güçlü rekabet yetenekleri, hızlı üremeleri ve taşındıkları yeni bölgelerde doğal düşmanları bulunmaması sebebiyle alanlarında hızlıca hâkim konuma geçmektedirler. Her yıl istilacı bitkiler tarafından doğal alanlar işgal edilmektedir. Özellikle günümüzde ulaşım ve ticaret ilişkilerinin artması sebebiyle istilacı ve zararlı organizmalar bilhassa bitkiler daha kolay taşınabilir hale gelmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde doğal faktörler başlığı altında Türkiye'nin iklim, toprak yapısı gibi özellikle bu tip istilacı bitkilerin ekolojik özellikleri değerlendirilerek istilacıların köken bölgelerine yer verilmiştir. İstilacıların yayılmasında rol oynayan beşerî faktörler de bu başlık altında ele alınmıştır. İkinci bölümünde, istilacı bitkilerin Türkiye'de dağılışı, üçüncü bölümdeyse Türkiye'deki istilacıların çeşitli etkileri ve bulunan doğa koruma alanlarının istilacılar açısından durumları değerlendirilmiştir. Türkiye'nin güney ve kuzey kıyı şehirlerinde özellikle Antalya, Rize şehirlerimizde istilacı bitkilerin çok sayıda kaydedildiği aynı zamanda büyük şehirlerde de yüksek kayıt sayılarına ulaşıldığı belirlenmiştir. Sebebi ise yapılanII çalışmaların bu şehirler de yoğunlaşması ve ulaşım hatlarının uzanışı olarak yorumlanmıştır. Günümüzde Türkiye'de bulunan istilacı bitkilerin tür zenginliklerini ve yayılışlarının yoğunluklarının hangi bölgelerde olduğunu bulmayı amaç edinmiş bu çalışma hangi doğa koruma alanlarının da risk altında olduğunu belirlemeyi hedeflemektedir. Türkiye'nin tamamı çalışma alanı olarak belirlenerek literatür taranmış, farklı veri tabanları incelenmiş, tür listesi hazırlanmış ve güncellenmiştir. 99 farklı bitki türünün koordinatlı noktaları QGİS (3.40 Bratislav) uygulamasında gösterilerek çıkarımlar yapılmış ve istilacı türlerin yayılışları hakkında fikir sunulmuştur. Çıkarımlar doğrultusun da doğa koruma alanları ile noktalar karşılaştırılarak hangi koruma alanlarının yüksek risk altında olduğu belirlenmiştir.
Özet (Çeviri)
Plants have long played a vital role in supporting human life and ecosystems across the globe. However, among these, certain species exert detrimental impacts on native flora and associated human activities. Such species are categorized as invasive alien plants. Invasive alien plants are non-native species that establish, spread rapidly, and disrupt native ecosystems by outcompeting indigenous species. Their introduction is primarily linked to anthropogenic activities, whether intentional (e.g., for ornamental, agricultural, or erosion control purposes) or unintentional (e.g., via global trade, transport, or contaminated materials). Characterized by high reproductive capacity, competitive dominance, and the absence of natural predators in their introduced ranges, these species often gain ecological superiority and expand aggressively. As a result, they alter habitat structure, reduce biodiversity, and impair ecosystem functions. The ongoing intensification of global transportation and trade networks has significantly facilitated the dispersal of invasive plant species, making natural and semi-natural habitats increasingly vulnerable to biological invasions. Each year, extensive areas of native vegetation are displaced by invasive taxa, posing severe ecological, economic, and management challenges. In the first chapter of the study, under the title of natural factors, the ecological characteristics of invasive plant species are assessed in relation to Türkiye's climatic and edaphic (soil-related) conditions. In this context, the origin regions of the invasive species are also examined. Additionally, anthropogenic factors contributing to the spread of these species are discussed within this section. The second chapter focusesIV on the spatial distribution of invasive plant species across Türkiye, while the third chapter evaluates the various ecological and socio-economic impacts of these species, as well as the status of protected natural areas in Türkiye in terms of vulnerability to biological invasions. It has been determined that a high number of invasive plant species have been recorded particularly in Türkiye's southern and northern coastal cities, such as Antalya and Rize, as well as in major metropolitan areas. This pattern has been attributed to the concentration of scientific studies in these regions and the presence of extensive transportation networks facilitating species dispersal. This study aims to identify the regions in Türkiye where invasive plant species richness and distribution densities are highest, and to determine which protected natural areas are most at risk. The entire territory of Türkiye was designated as the study area. A comprehensive literature review was conducted, multiple databases were examined, and a consolidated and updated list of invasive plant species was compiled. Using the QGIS (version 3.40 Bratislava) software, georeferenced records of 99 invasive plant species were mapped. Based on the spatial analysis of these data, insights were generated regarding the distribution patterns of invasive species. These findings were then compared with the locations of protected areas to identify which conservation zones are under the highest invasion risk.
Benzer Tezler
- İstilacı zararlı ricania simulans (Walker, 1851) (Hemiptera: ricaniidae) türünün taslak genom dizisinin ortaya konması
Revealing the draft genome sequence of an invasive pest, ricania simulans (Walker, 1851) (Hemiptera: ricaniidae)
YUSUF ULAŞ ÇINAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Zoolojiİstanbul ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ VAHAP ELDEM
- İstanbul ili orman alanlarında zararlı, Pochazia shantungensis (Chou & Lu, 1977) (Hemiptera:Ricaniidae)'in moleküler karakterizasyonu
Molecular characterization of Pochazia shantungensis (Chou & Lu, 1977) (Hemiptera: Ricaniidae), a pest in forest areas of Istanbul province
ELİF ÖZLEM TORUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
ZiraatKırşehir Ahi Evran ÜniversitesiBitki Koruma Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FAHRİYE ERCAN
- Bolu ve Düzce illerindeki tachınıdae (dıptera) türleri üzerinde sistematik çalışmalar ve bu türler ile ilgili bazı biyoekolojik gözlemler
Systematic studies and some bioecological observations ontachinidae (diptera) species in Bolu and Düzce provinces
İBRAHİM CİNER
Doktora
Türkçe
2025
ZiraatTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiBitki Koruma Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TURGUT ATAY
PROF. DR. SEVCAN ÖZTEMİZ
- Amaranthus palmerı S. Wats.'ın Gediz Havzasında yaygınlıkve yoğunluğu ile havzada önemli olan bazı tarla bitkilerinde kimyasal mücadele olanaklarının araştırılması
Investigations on the frequency and density; of Amaranthus palmeri and its chemical control options in some important agricultural crops in the Gediz Basin
UFUK ÇATIKKAŞ
Doktora
Türkçe
2024
ZiraatAydın Adnan Menderes ÜniversitesiBitki Koruma Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET NEDİM DOĞAN
- Düzce ilinde arsız zaylan (Ambrosia artemisiifolia L.) popülasyonlarının belirlenmesi
Determination of ragweed (Ambrosia artemisiifolia L.) populations in Düzce
ŞADİYE ZAMBAK