Geri Dön

İki dillilikte proaktif ve reaktif kontrol

Proactive and reactive control in bilinguals

PDF İndir

  1. Tez No: 969368
  2. Yazar: MEVLA YAHYA
  3. Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SİMGE ŞİŞMAN BAL
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Psikoloji, Psychology
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: İstanbul Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

İki dilliliğin yönetici kontrol sistemi üzerindeki etkisi tartışmalı bir konudur. Bazı araştırmalar, iki dilliliğin dikkat kontrolü, görev değiştirme ve çalışma belleği gibi yönetici işlevleri olumlu etkilediğini öne sürerken, diğerleri bu etkilerin ya sınırlı olduğunu ya da dikkate değer olmadığını savunmaktadır. Bu çelişkili bulgular, iki dilliliğin yönetici kontrol üzerindeki etkilerini daha incelikli yaklaşımlarla ele almayı gerektirmektedir. Bu bağlamda, İkili Kontrol Mekanizmaları (İKM) çerçevesi, yönetici kontrolü daha ayrıntılı biçimde açıklamaya yardımcı olabilir. Braver ve arkadaşları tarafından geliştirilen bu model, yönetici kontrol süreçlerini iki temel stratejiye ayırır. Proaktif kontrol, görevle ilgili bilgilerin zihinde etkin tutulmasını ve davranışın bu doğrultusunda yönlendirilmesini içerir. Bu strateji daha planlı ve hazırlıklı bir yaklaşım izlediğinden daha hızlı ve doğru tepkilere neden olabilir. Reaktif kontrol ise, çevresel uyarıcılara göre anlık ve ihtiyaç duyulduğunda devreye giren bir kontrol biçimidir. Bu strateji, daha az kaynak gerektirse de genellikle yavaş tepkilere neden olabilir. Bu araştırmada, iki dilliliğin yönetici kontrol üzerindeki etkisi, İKM çerçevesi temel alınarak iki ayrı deneysel çalışmada incelenmiştir. Amaç, iki dilli bireylerin proaktif ve reaktif kontrol stratejilerini nasıl kullandıklarını incelemektir. Birinci çalışmaya 48 (40 kadın, 8 erkek, yaş ort.=21.87, SS=2.45) Türkçe-Makedonca/Arnavutça iki dilli ve 50 (41 kadın, 9 erkek, yaş ort.=21.28, SS=2.22) Türkçe tek dilli katılımcı katılmıştır. Katılımcılara, hem proaktif hem de reaktif versiyonları bulunan üç görev uygulanmıştır. Bunlar, Türkçe sözel uyaranlar kullanılarak tasarlanan AX-Sürekli Performans, Sternberg, ve Stroop görevleridir. Her görev için ayrı ayrı değerlendirilecek şekilde, tepki süresi, doğruluk oranı ile proaktif veya reaktif kontrolün düzeyine işaret eden davranışsal göstergeler, 2 (grup: iki ve tek dilli) X 2 (görev türü: Proaktif ve reaktif) X 2/3 (deneme türü: her görevde ayrı düzeyler) karma ANOVA ve LME analizleriyle incelenmiştir. Sonuçlar, iki dilli katılımcıların, özellikle AX-Sürekli Performans ve Sternberg görevlerinde, proaktif kontrolü etkinleştirmekte daha başarısız performans sergiledikleri ve her üç görevde genel işlemleme hızlarının daha yavaş olduğunu göstermiştir. İkinci çalışmaya ise, birinci çalışmada yer alan iki dilli katılımcılardan 28 (25 kadın, 3 erkek, yaş ort.=21.85, SS=2.53) Türkçe-Makedonca iki dilli katılmıştır. Katılımcılara, birinci çalışmadaki görevlerin, bu sefer hem Türkçe hem de Makedonca sözel uyaranlar içeren, dil değiştirme görevleriyle birleştirilmiş versiyonları uygulanmıştır. Böylece, dil kontrolü sırasında hangi tür stratejilerin tercih edildiği doğrudan incelenebilmiştir. Yine her bir görev için ayrı ayrı, tepki süresi, doğruluk oranı, proaktif veya reaktif kontrolün düzeyine işaret eden davranışsal göstergeler ile ayrıca dil kontrolü göstergeleri, 2 (görev türü: Proaktif ve reaktif) 2 (dil: Türkçe ve Makedonca) X 2 (geçiş türü: dil geçişi ve dil tekrarı) X 2 veya 3 (deneme türü: her görevde ayrı düzeyler) tekrar ölçümlü ANOVA ve LME analizleriyle incelenmiştir. Hem AX-Sürekli Performans, hem de Stroop görevlerinden elde edilen bulgular, proaktif kontrol versiyonlarına göre reaktif kontrol versiyonlarındaki dil kontrolü süreçlerinin daha başarısız olduğunu göstermektedir. Bu bulgu, dil kontrolünün genellikle reaktif stratejilere dayandığını ortaya koymaktadır. Ayrıca, Stroop görevinden elde edilen bulgular, dil kontrolünün reaktif stratejilere dayanma durumunun özellikle D2'de belirginleştiğini ortaya koymuştur. Diğer yandan, hem AX-SP hem de Stroop görevi bulguları, semantik işlemleme ve sözcük tanıma becerileri söz konusu olduğunda D1'in reaktif, D2'nin ise proaktif stratejide daha başarısız işlendiğine işaret etmiştir. Birinci çalışmanın bulguları, iki dilliliğin proaktif süreçleri etkinleştirmede dezavantaj oluşturabileceğini göstermektedir. Buna karşın, yavaş tepki süreleri, iki dilli bireylerde reaktif süreçlerin daha etkin çalıştığını düşündürmektedir. İkinci çalışmanın sonuçları da dil kontrolünün reaktif süreçler aracılığıyla gerçekleşebileceğine işaret etmektedir. Her iki çalışmanın bulguları birlikte değerlendirildiğinde, iki dillilerin iki dili aynı anda yönetme becerisinin (ikinci çalışma) reaktif süreçlere dayandığı ve bu alışkanlığın, yalnızca tek dilin gerektiği durumlarda (birinci çalışma) proaktif süreçlerin yeterince devreye girememesi şeklinde yansıdığı söylenebilir.

Özet (Çeviri)

The impact of bilingualism on the executive control system is a subject of ongoing debate. While some studies suggest that bilingualism has a positive effect on executive functions such as attentional control, task switching, and working memory, others argue that these effects are either limited or non-significant. These inconsistent findings highlight the need for more nuanced approaches to understanding how bilingualism affects executive control. In this context, the Dual Mechanisms of Control (DMC) framework may offer a more detailed explanation of executive control processes. Developed by Braver and colleagues, this model suggests two main strategies of executive control. Proactive control involves the active maintenance of task-relevant information in working memory to guide behavior in a goal-directed and anticipatory manner. This strategy reflects a deliberate and prepared approach, and is generally associated with more accurate and faster responses. In contrast, reactive control is a transient mechanism, triggered by external stimuli. Although this strategy requires fewer cognitive resources, it is generally associated with slower responses. This study examined the impact of bilingualism on executive control within the DMC framework, using two experimental studies. The primary aim was to investigate how bilingual individuals employ proactive and reactive control strategies. Study 1, involved 48 Turkish-Macedonian/Albanian bilinguals (40 women, 8 men; mean age = 21.87, SD = 2.45) and 50 Turkish monolinguals (41 women, 9 men; mean age = 21.28, SD = 2.22). Participants completed three tasks, each with both proactive and reactive versions: AX-Continuous Performance Task, Sternberg Task, and Stroop Task, all using Turkish verbal stimuli. For each task, reaction times, accuracy rates, and behavioral indicators of proactive or reactive control were analyzed separately using mixed ANOVA and Linear Mixed-Effects (LME) in a 2 (group: bilingual vs. monolingual) × 2 (task type: proactive vs. reactive) × 2–3 (trial type: task-specific levels) design. The results indicated that bilingual participants, particularly in the AX-CPT and Sternberg tasks, demonstrated worse performance in engaging proactive control and showed overall slower processing speeds across all tasks. Study 2, involved 28 Turkish-Macedonian bilinguals (25 women, 3 men; mean age = 21.85, SD = 2.53) who had already participated in Study 1. They completed modified versions of the original tasks, now combined with language-switching (i.e., including stimuli from both Turkish and Macedonian languages), allowing direct investigation of strategy use during language control. For each task, reaction times, accuracy rates, proactive and reactive control indicators, as well as measures of language control, were analyzed using repeated-measures ANOVA and LME in a 2 (task type: proactive vs. reactive) × 2 (language: Turkish vs. Macedonian) × 2 (switch type: switch vs. repeat) × 2 or 3 (trial type: task-specific levels) design. Findings from both the AX-CPT and Sternberg tasks showed that reactive control processes negatively interacted with language control, leading to diminished performance when both control functions were engaged simultaneously. This suggests that language control primarily relies on reactive strategies. Moreover, findings from the Stroop task revealed that this reliance on reactive strategies in language control becomes particularly evident in D2. On the other hand, results from both the AX-SP and Stroop tasks indicate that, in terms of semantic processing and word recognition, processing D1 is worse under reactive strategies, whereas D2 is less effective under proactive strategies. The findings of Study 1 suggest that bilingualism may pose a disadvantage in engaging proactive control processes. In contrast, slower reaction times indicate that reactive processes may operate more efficiently in bilingual individuals. The results of Study 2 also suggest that language control might rely on reactive mechanisms. When the findings of both studies are considered together, it can be argued that bilinguals' ability to manage two languages simultaneously (as shown in the second study) is supported by reactive control processes, and this reliance may limit the activation of proactive control in contexts where only one language is required (as shown in the first study).

Benzer Tezler

  1. Tez No

    280075

    Sprachökonomie im Bilingualismus (Deutsch-Türkisch) und ihre Erscheinungen im Sprachgebrauch

    İki dillilikte dil ekonomisi (Almanca-Türkçe) ve dil kullanımına yansımaları

    SAFİYE GENÇ

    Doktora

    Almanca

    Almanca

    2011

    Dilbilimİstanbul Üniversitesi

    Yabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. NİLÜFER TAPAN

  2. Tez No

    568683

    Hatay Döver Mahallesi'nde iki dillilik konusunda bir etnografik çalışma

    An etnographic study on bilingualism: The case of Dover Quarter in Hatay

    HAYRİYE YALIM EGE

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    AntropolojiHatay Mustafa Kemal Üniversitesi

    Antropoloji Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. KADRİYE ŞAHİN

  3. Tez No

    159322

    Romanya Türk toplulukları örneğinde iki dillilik

    Başlık çevirisi yok

    NERİMAN MOLALİ

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2005

    Türk Dili ve EdebiyatıGazi Üniversitesi

    Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ÇETİN PEKACAR

  4. Tez No

    440550

    İki dilli ve tek dilli öğrencilerin yabancı dil öğrenmede kullandıkları öğrenme stratejilerinin belirlenmesi

    Assessing the language learning strategy use of monolingual and bilingual students in foreign language learning

    YAĞMUR ŞAHİN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2016

    Eğitim ve ÖğretimErciyes Üniversitesi

    Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. MUSTAFA DURMUŞÇELEBİ

  5. Tez No

    690113

    Okul öncesi öğretmenlerinin iki dillilik, iki dilli çocuklar ve iki dilli eğitim ile ilgili inançlarının incelenmesi

    Exploring preschool teachers' beliefs about bilingualism, bilingual children and bilingual education

    EMİNE HAFSA OTURAK

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2021

    DilbilimÜsküdar Üniversitesi

    Dil ve Konuşma Terapisi Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞAZİYE SEÇKİN YILMAZ

Geri Dön