Otizm spektrum bozukluğu olan çocukların ebeveynlerine verilen eğitim programının aile işlevsellik düzeyine etkisinin incelenmesi
Examination the impact of a parent training program on family functioning i̇n families of children with auti̇sm spectrum disorder
- Tez No: 969771
- Danışmanlar: PROF. DR. ÜMİT UĞURLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ergoterapi, Occupational Therapy
- Anahtar Kelimeler: Ergoterapi, ebeveyn eğitimi, otizm, rehabilitasyon, katılım, Occupational therapy, parent training, autism, rehabilitation, participation
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bezm-İ Alem Vakıf Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Ergoterapi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Ergoterapi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Otizm tanısı alan çocukların gelişimsel ihtiyaçları, aile sistemini doğrudan etkileyerek ebeveynlerin psikososyal yükünü artırmakta ve aile işlevselliğinde çeşitli bozulmalara yol açabilmektedir. Otizmli bireylerin desteklenmesinde uygulanan müdahalelerin kalıcı ve sürdürülebilir sonuçlar doğurabilmesi için ailelerin aktif bir şekilde sürece dahil edilmesi gerekir. Ebeveynlere verilen eğitim, davranışsal müdahalelerin öğretilmesini, doğal ortamda etkili uygulamalar yapılabilmesini ve ebeveynin çocuğuyla olan etkileşimini güçlendirmesini amaçlayan yapılandırılmış programlardan oluşur. Bu araştırma otizm spektrum bozukluğu (OSB) tanısına sahip olan çocukların ebeveynlerine verilen eğitim programının, aile işlevsellik düzeyine etkisini araştırmak amacıyla yapıldı. Çalışmaya 0-6 yaş arası OSB tanısına sahip olan ve rehabilitasyon merkezinde ergoterapi hizmeti alan çocukların ebeveynleri dahil edildi. Eğitim programı haftada bir defa olmak üzere altı hafta süreyle uygulandı. Birinci oturum yüz yüze, diğer oturumlar ise çevrimiçi platformda gerçekleştirildi. Eğitim programı araştırmacı tarafından görsel ve yazılı sunum eşliğinde aktarıldı. Ebeveynler ile ilgili demografik ve sosyal veriler oluşturulan bir formda kaydedildi. Ebeveynlerin eğitim öncesinde ve eğitim sonrasında aile işlevselliği düzeyini ölçmek için Rehabilitasyonda Aile İşlevselliği Ölçeği kullanıldı. Araştırma tek gruplu ön-test, son-test izleme modeline dayalı deneysel bir çalışma tasarımına sahipti. Verilerin dağılım özelliklerinin normal dağılıma uygun olup olmadıklarına karar vermek için Shapiro-Wilks' testi kullanıldı. Normal dağılım gösteren bağımlı iki grup verilerinin karşılaştırılmasında bağımlı gruplar t testi kullanıldı. Aile işlevselliği düzeyinin bazı kategorik değişkenlere göre karşılaştırılmasında normal dağılım gösteren verilerde bağımsız iki grup t testi veya tek yönlü ANOVA analizi kullanıldı. Normal dağılım göstermeyen verilerde bağımsız iki grup karşılaştırmasında Mann-Whitney U Testi, ilişkisiz iki ya da daha fazla grupların karşılaştırılmasında Kruskal-Wallis H Testi kullanıldı. Anlamlılık düzeyi α = 0,05 kabul edildi. Veriler SPSS yazılımı ile analiz edildi. Güç analizi için G-Power yazılımı kullanıldı. Çalışmaya 23-54 yaş aralığında 37 olgu katıldı. Olgular 11 erkek ve 26 kadın katılımcıdan oluşmaktaydı. Katılımcı anneler babalara kıyasla çocuklarıyla daha güçlü ilişkiler kurduklarını, çocuklarının tedavi sürecinde daha fazla rol üstlendiklerini, gün içinde çocuklarıyla daha fazla vakit geçirmekteydiler. Verilen eğitim programı öncesi ve sonrası aile işlevsellik düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark elde edildi (t = -3,64; p < 0,001). Aile işlevselliğinin farkındalık (t = -3,31; p = 0,002) ve rehabilitasyona katılım (t = -2,15; p = 0,038) alt boyutlarında ön test ve son test değerleri arasında anlamlı artış bulundu. Eğitim alan 35 yaşın altında olan katılımcıların rehabilitasyona katılım düzeyleri 35 yaşın üstünde olan katılımcılara göre anlamlı şekilde daha yüksekti. Çocukları ile arasındaki ilişki düzeyi orta düzeyde güçlü olan ebeveynlerin rehabilitasyon süreçlerine katılımlarında, çocukları ile arasındaki ilişki düzeyi yüksek düzeyde güçlü olan katılımcılara göre daha çok artış gözlemlendi. Tutum ve davranış alt boyutunun ön test – son test değerleri arasında yüksek düzeyde anlamlı artış gözlemlendi (t = -4,66; p < 0,001). Toplumsal katılım alt boyutunun ön test ve son test değerleri arasında anlamlı bir fark tespit edilemedi. Erken çocukluk çağı OSB tanısına sahip olan çocukların ebeveynlerine verilen eğitim programının ebeveynlerin aile işlevselliğini olumlu yönde etkileyebildiği sonucuna varılmıştır. Bu araştırmada ebeveynlerin otizmli çocuğuna yönelik tutum ve farkındalığının eğitim programı desteğiyle artırılabileceği gösterilmiştir. Böylece ebeveynlerin rehabilitasyon sürecine katılımının önemi de gösterilmiştir.
Özet (Çeviri)
The developmental needs of children diagnosed with autism directly affect the family system by increasing the psychosocial burden on parents and potentially leading to various disruptions in family functioning. For interventions aimed at supporting individuals with autism to yield lasting and sustainable outcomes, it is essential that families be actively involved in the process. Parent education consists of structured programs designed to teach behavioral intervention strategies, promote effective implementation in natural settings, and enhance parent-child interaction. This study was conducted to examine the effect of an educational program provided to parents of children diagnosed with autism spectrum disorder (ASD) on family functioning levels. The participants included parents of children aged 0–6 years who had been diagnosed with ASD and were receiving occupational therapy services at a rehabilitation center. The education program was implemented once a week for six weeks. The first session was conducted face-to-face, while the remaining sessions were delivered through an online platform. The program was presented by the researcher using both visual and written materials. Demographic and social data related to the parents were collected using a structured form. The Family Functioning in Rehabilitation Scale was used to assess the level of family functioning before and after the training program. The study employed a one-group pretest–posttest follow-up experimental design. To determine whether the data showed a normal distribution, the Shapiro-Wilk test was applied. For comparing normally distributed data between two dependent groups, the paired samples t-test was used. To compare family functioning levels based on categorical variables, independent samples t-tests or one-way ANOVA were applied for normally distributed data. For non-normally distributed data, the Mann–Whitney U Test was used for comparisons between two independent groups, and the Kruskal–Wallis H Test was used for comparisons among more than two unrelated groups. The significance level was set at α = 0.05. Data analysis was conducted using SPSS software, and power analysis was performed using G*Power software. A total of 37 participants aged between 23 and 54 years took part in the study. Among the participants, 11 were male and 26 were female. It was observed that mothers, compared to fathers, formed stronger relationships with their children, assumed a more active role in the treatment process, and spent more time with their children during the day. A statistically significant difference was found between pre-test and post-test family functioning scores following the educational program (t = -3.64; p < 0.001). Significant improvements were observed in the subdimensions of awareness (t = -3.31; p = 0.002) and participation in rehabilitation (t = -2.15; p = 0.038). Participants under the age of 35 demonstrated significantly higher levels of engagement in rehabilitation compared to those over 35. Moreover, parents who initially reported a moderately strong relationship with their children showed greater improvement in their participation in rehabilitation compared to those with a highly strong parent-child relationship. A highly significant increase was noted in the attitudes and behaviors subdimension between pre-test and post-test scores (t = -4.66; p < 0.001), whereas no significant difference was found in the community participation subdimension. The findings suggest that the parent education program provided to caregivers of children diagnosed with autism spectrum disorder during early childhood can positively influence family functioning. This study demonstrated that parental awareness and attitudes toward their autistic children can be enhanced through structured educational support. Accordingly, the importance of parental involvement in the rehabilitation process was clearly highlighted.
Benzer Tezler
- Otizm spektrum bozukluğu olan çocukların ebeveynlerine çevrimiçi koçluk ile sunulan doğal öğretim müdahale programının etkililiği
Effectiveness of naturalistic teaching intervention presented with online coaching to parents of children with autism spectrum disorders
AHMET İLKHAN YETKİN
Doktora
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimAnadolu ÜniversitesiÖzel Eğitim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. VEYSEL AKSOY
- Otizm spektrum bozukluğu olan çocuğa sahip aileler için geliştirilen aile eğitim programının çocukların eğitiminde aile katılımının etkisi
The effects of parent education program on parent's participation in the education of children with autism
MEHROSSÂDAT VOSOUGH MATİN
Doktora
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiÖzel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAKAN SARI
- Otizm spektrum bozukluğu olan çocuğa sahip ebeveynlere yönelik geliştirilen pekiştireç eğitim programının olumlu davranışların arttırılmasına etkisi
Effectiveness of the reinforcement parent education program designed for parents of children with asd on supporting positive behaviours
AHSEN ELA KIZILKAYA
Doktora
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiÖzel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAKAN SARI
- Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklar ve ebeveynlerine uygulanan müzikli oyun müdahale programının ebeveyn-çocuk etkileşimine etkisi
The effect of musical play intervention program applied to children with autism spectrum disorder and their parents on parent-child interaction
YILDIRAY KILIÇ
Doktora
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiÖzel Eğitim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EYLEM DAYI
PROF. DR. BİLGEHAN EREN
- 10 haftalık fiziksel aktivite programının otizm spektrum bozukluğu olan çocukların psikomotor ve psiko-sosyal özellikleri üzerindeki etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of a 10-week physical activity program on psychomotor and psyco-social features of children with autismspectrum disorder
EBRU KARACAR
Doktora
Türkçe
2023
Sporİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaHareket ve Antrenman Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA ŞAHİN
PROF. DR. DİLARA FATOŞ ÖZER