Sivas ilindeki kadınların sağlık okuryazarlığı düzeyinin kullanılan aile planlaması yöntemine etkisi
The effect of women's health literacy level on the preferred family planning method in Sivas province
- Tez No: 969801
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SANEM NEMMEZİ KARACA
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Aile planlaması, Kadın sağlığı, Sağlık okuryazarlığı, Family planning, Women's health, Health literacy
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Aile Hekimliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İnançlar, geleneksel değerler ve bilgi eksikliği birçok kadının aile planlaması (AP) tercihini etkilemekte, istenmeyen gebeliklere neden olabilmektedir. Sağlık okuryazarlığı (SOY) düzeyi sağlıkla ilgili bilgileri anlama, değerlendirme ve kullanma becerilerini değiştirerek; kadınların bilinçli ve etkili bir AP yöntemi seçiminde kritik rol oynayabilir. Bu araştırma, Sivas ilinde yaşayan 15-49 yaş arasındaki evli kadınların SOY düzeylerinin kullandıkları AP yöntemine etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Kesitsel tanımlayıcı tipte tasarlanan çalışma, il merkezi ve ilçelerdeki aile sağlığı merkezlerine başvuran 373 gönüllü kadın ile gerçekleştirilmiştir. Veriler, sosyodemografik bilgileri ve AP yöntemlerine ilişkin davranışlarını içeren anket formu ile Türkiye Sağlık Okuryazarlığı-32 (TSOY-32) ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Analizler SPSS 25.0 programıyla yapılmış, yanılma düzeyi 0,05 kabul edilmiştir. Çalışmada katılımcıların %83,30'unun bir AP yöntemi kullandığı ve %79,60'ının modern yöntemlerden biriyle korunduğu saptanmıştır. En sık kullanılan yöntem %34,68 ile rahim içi araç iken; modern olmayan yöntemler arasında geri çekme yöntemi (%19,89) öne çıkmıştır. Katılımcıların %45,40'ı SOY düzeylerini yetersiz olarak değerlendirmiş, %34,70'i yetersiz SOY nedeniyle istemedikleri bir AP yöntemini kullandığını ifade etmiştir. Kadınların %54,60'ının SOY düzeyi yetersiz bulunmuştur. İstemediği bir AP yöntemini kullanım öyküsü olanlarda, SOY düzeyinin düşük olduğunu ve dini-kültürel değerlerinin kısıtlılık yarattığını düşünenlerde, plansız/istenmeyen gebelik yaşayanlarda ve küretaj öyküsü olanlarda ölçek puanları daha düşük saptanmıştır (p<0,05). TSOY-32 puanları yükseldikçe gebelik sayısının azaldığı, evlenme yaşının arttığı izlenmiştir (p<0,05). Eğitim düzeyi ve eş eğitimi arttıkça, SOY puanlarının anlamlı biçimde yükseldiği; gebelik sayısı ve evlilik süresinin azaldığı bulunmuştur (p<0,05). Sonuçta bulgularımız SOY düzeyi ile bilinçli AP tercihi arasında anlamlı bir ilişki ortaya koymuştur. Modern yöntemleri kullanan kadınların TSOY-32 ölçek puanları ve alt boyutlardan aldıkları puanları daha yüksek bulundu. Verilerimiz doğrultusunda, kadınların SOY düzeyini artırmaya yönelik yaklaşımların yaygınlaştırılması önerilir.
Özet (Çeviri)
Beliefs, traditional values, and lack of knowledge affect the family planning (FP) choices of many women, leading to unintended pregnancies. Health literacy (HL) level may play a critical role in the conscious and effective selection of an FP method by altering the ability to understand, evaluate, and use health-related information. This study was conducted to determine the effect of HL levels on the FP methods used by married women aged 15–49 living in Sivas province. Designed as a cross-sectional descriptive study, it was carried out with 373 volunteer women who applied to family health centers in the city center and districts. Data were collected using a questionnaire including sociodemographic information and FP-related behaviors, along with the Turkish Health Literacy Scale-32 (TSOY-32). Analyses were performed using SPSS 25.0, and the significance level was set at 0.05. In the study, 83.30% of participants reported using an FP method, and 79.60% used one of the modern methods. The most frequently used method was the intrauterine device (34.68%), while withdrawal (19.89%) was the most common non-modern method. Of the participants, 45.40% evaluated their HL levels as inadequate, and 34.70% stated that they used an undesired FP method due to inadequate HL. In total, 54.60% of women were found to have inadequate HL. HL scores were significantly lower among women who had used an undesired FP method, those who believed their religious-cultural values posed restrictions, those with unplanned/unwanted pregnancies, and those with a history of curettage (p<0.05). Higher TSOY-32 scores were associated with fewer pregnancies and older age at marriage (p<0.05). Increasing educational level of the women and their spouses was significantly associated with higher HL scores, fewer pregnancies, and shorter marriage duration (p<0.05). In conclusion, our findings revealed a significant relationship between HL level and conscious FP choice. Women using modern methods had higher TSOY-32 total and subscale scores. Based on our data, it is recommended to expand interventions aimed at improving women's HL levels.
Benzer Tezler
- Samsun ve çevresinde tarla sarmaşığı (conuolvulus arvensis L.)'na karşı biyolojik savaşa esas olacak fauna tespiti
Investigations on the insect fauna of the field binweed (Conuolvulus arvensis L.) related to its biological control in Samsun Province
YASEMİN UFUK GERMAN
- Balçova ve çevresinde seralarda böcek kökenli zararlılar, savaşı ve sorunları üzerinde incelemeler
Investigations on the Insect Pest problems of greenhouses in Balçova and around
S.SEROL SERBESTER
- Laboratuvarda üretilen chrysoperla carnea (steph.) (neuroptera: Chhrysopidae)'nın biyolojisine farklı iki besinin etkisi üzerinde bir araştırma
An Investigation on the effect of two different food to the biology of chrysoperia carnea (steph.) (neurotena: Chrysopidae) which are reaned in laboratory
ÜMMÜHAN AKGÜN
