Temâşâ mecmuasının tanıklığında payitaht İstanbul'da sahne etkinlikleri (1918-1920)
Stage activities in the capital ıstanbul as witnessed by Temâşâ journal (1918-1920)
- Tez No: 971175
- Danışmanlar: PROF. DR. SEZA SİNANLAR USLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sanat Tarihi, Art History
- Anahtar Kelimeler: Osmanlı sahne sanatları, temaşa, tiyatro, Darülbedayi, temaşa mecmuası, sanat muhitleri, Osmanlı sanatı, Sahne sanatları, Temaşa dergisi, Ottoman performing arts, temaşa, theater, Darülbedayi, temaşa journal, artistic circles, Ottoman art, Stage arts, Temaşa magazine
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanat Bilimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sanat ve Tasarım Sanat Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Osmanlı toplumu, Tanzimat ve ardından Meşrutiyet'in getirdiği kısmi özgürlük ortamında fikri bir değişim dönemine girmişti. Bu değişimi yansıtan ve destekleyense basın ve matbuattı. II. Meşrutiyet dönemi basın hayatının ivme kazandığı bir yayın politikasını beraberinde getirmiş; sosyal, siyasal, kültürel ve sanatsal alanlarda çıkarılan gazete ve dergilerde yazarların farklı bakış açılarıyla kaleme aldıkları siyasi, ekonomik, politik ve kültürel birçok konu tartışmaya açılmıştı. Şüphesiz bu konular arasında sosyokültürel hayat en fazla yer tutuyordu. Zira bir yandan modernleşme kavramıyla tanışan ve modernleşmek zorunda kalan bir toplum, bir yanda ise modernleşmenin nasıl ve ne şekilde olması gerektiğine kafa yoran Osmanlı entelektüelleri vardı. Geç dönem Osmanlı aydınlarının bir kısmı, sanatın toplum için en önemli değişim aracı olduğuna inanıyorlardı. Ancak hâlihazırda var olan geleneksel sanat anlayışının, yönünü Batı'ya çevirmiş entelektüeller için yeterli olmadığı da açıktı. Hızlı ve etkili değişimi sağlayacak en önemli araç şüphesiz sahneydi. Sahne sanatlarında yeni bir alan olarak sinema öne çıkmakla beraber ana odak noktası tiyatroydu. Temâşa mecmuası böyle bir ortamda sahne sanatlarının icra edildiği kurumlarla birlikte bu kurumların çok yönlü çalışmalarını tanıtmak, halkın sanat aracılığı ile dönüşümüne katkı sağlamak amacıyla yayın hayatına başladı. Tarihsel olarak hayli zorlu bir dönemde ortaya çıkan dergi toplam yirmi beş sayı yayımlanabilecekti. Ancak iki yıla yayılan bu yayın süresince Temâşa, işgal altındaki İstanbul'un sanat ortamını, toplumun sanatla ilişkisini, toplumsal değişimin yönünü ve geçiş aşamasındaki bir ülkenin sanat gündemini görmemizi sağlaması bakımından krtik bir rol üstlenerek döneme dair kıymetli bir belge niteliği kazanacaktı. Bu tez, Osmanlının son döneminde sanat ve sahne etkinliklerini, 1918-1920 yılları arasında yayımlanmış Temâşâ mecmuası üzerinden incelemeyi hedeflemektedir. Tiyatroyu bir edebiyat incelemesi alanından ziyade toplumsal tarihin bir araştırma alanı olarak ele almakta, Darülbedayi başta olmak üzere dönemin sanat etkinliklerini, kurumsal kimlikleri, sanat muhitlerini, sanat politikasını ve oyunlarını takip ederken toplumsal değişimin aracı olarak sahne sanatlarının önemine dikkat çekmektedir. Savaşın ve işgalin getirdiği şartlarda Osmanlı'dan Türkiye Cumhuriyeti'ne geçiş sürecinde sahne etkinliklerinin varoluş pratiklerine odaklanmaktadır.
Özet (Çeviri)
Ottoman society entered a period of intellectual transformation with the partial freedoms brought by the Tanzimat and subsequently the Constitutional Monarchy. The press and publishing played a crucial role in reflecting and supporting this change. The Second Constitutional Era ushered in a publishing policy that gained significant momentum, opening numerous social, political, cultural, and artistic topics for discussion in newspapers and journals, penned from diverse perspectives by various authors. Socio-cultural life, undoubtedly, occupied the most prominent place among these discussions. On one hand, society was confronted with and compelled to embrace modernization, while on the other, Ottoman intellectuals deeply contemplated how and in what form this modernization should occur. A segment of late Ottoman intellectuals firmly believed that art served as the most vital instrument for societal transformation. However, it was equally clear that the existing traditional understanding of art was insufficient for those intellectuals who had redirected their focus towards the West. The most effective means to achieve rapid and impactful change was undeniably the stage. While cinema emerged as a new field within the performing arts, the primary focus remained on theater. It was within this context that Temâşâ journal began its publication, aiming to introduce the multifaceted work of institutions where performing arts were practiced and to contribute to public transformation through art. The journal, launched during a historically challenging period, would manage to publish a total of twenty-five issues. However, over its two-year publication span, Temâşâ would assume a critical role, acquiring valuable documentary significance by enabling us to observe the artistic environment of occupied Istanbul, society's relationship with art, the direction of social change, and the artistic agenda of a nation in transition. This thesis aims to examine late Ottoman artistic and stage activities between 1918 and 1920 through the lens of Temâşâ journal. It approaches theater not merely as a subject of literary analysis but as a domain of social history research, emphasizing the importance of performing arts as a vehicle for societal change. It tracks the artistic activities, institutional identities, artistic circles, art policies, and plays of the period, particularly those of Darülbedayi. The study focuses on the existential practices of stage activities during the tumultuous transition from the Ottoman Empire to the Turkish Republic, under the challenging conditions imposed by war and occupation.
Benzer Tezler
- Eşref Edip Fergan'ın hayatı, eserleri ve edebî kişiliği
The life, works and literary personality of Eşref Edip Fergan
ESMA POLAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET AKKUŞ
- Temaşe mecmuasının tahlili indeksi
Başlık çevirisi yok
VEYSİ ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
1996
Türk Dili ve EdebiyatıFırat ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HALİL HADİ BULUT
- Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi Hamidiye Kitaplığı 1186 numarada kayıtlı Mecmûʿa-i Eşʿâr (157b-195b) (İnceleme-metin-MESTAP'a göre tasnif)
Süleymaniye Manuscript Library, Hamidiye Collection, manuscript No. 1186: Mecmûʿa-i Eşʿâr (Folios 157b–195b) (Analysis–text–classification according to MESTAP)
CEYDA KESKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıMarmara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLER DOĞAN AVERBEK
- Millet kütüphanesi Ali Emirî Kitaplığı manzum 719 Numaralı Lugaz Mecmuasının (80b-121b) çeviriyazımı ve incelenmesi
Metered Library number 719 National Library Ali commandments Lugaz Spreads (80b-121b) çeviriyazimi and investigation
NEVRES KİP
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Türk Dili ve EdebiyatıMarmara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HAKAN TAŞ
- Hâfız Hüseyin Ayvansarâyî'nin Naat Mecmuası'nın transkripsiyonlu metni ve MESTAP'a göre tasnifi
Transcripted text of the Hâfız Hüseyin Ayvansarâyî's Naat Mecmua and its classification according to the MESTAP
AYBALA SENA KÜTÜK
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEVDA ÖNAL KILIÇ