Şırnak Silopi Ovası yeraltı suyu potansiyelinin coğrafi bilgisistemi ile belirlenmesi
Determination of the underground water potential of Şırnak Silopi Plain with geographical information system
- Tez No: 971572
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET ŞİMŞEK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İnşaat Mühendisliği, Civil Engineering
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Şırnak Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yeraltı suyu, doğal koşullar altında yeraltındaki geçirgen formasyonlarda biriken ve insan faaliyetleriyle erişilebilen önemli bir tatlı su kaynağıdır. Özellikle iklim değişikliği, yüzeysel su kaynaklarının mevsimsel düzensizlikleri ve artan su talebi gibi nedenlerle, birçok bölgede yeraltı suları stratejik bir öneme sahip hale gelmiştir. Ancak bu kaynakların sürdürülebilir yönetimi, sadece suyun varlığına değil, aynı zamanda miktar ve kalite bakımından potansiyelinin doğru belirlenmesine bağlıdır. Yeraltı suyu potansiyelinin sağlıklı bir şekilde değerlendirilmesi hem mevcut kullanımın planlanması hem de gelecekteki ihtiyaçlara yönelik politikaların oluşturulması açısından büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda, güncel teknolojiler ve mekânsal analiz yöntemleri kullanılarak yapılan bilimsel çalışmalar, yeraltı suyu potansiyelinin ortaya konulmasında önemli katkılar sağlamaktadır. Çalışma, Türkiye'nin Güneydoğu'sunda, Şırnak ili sınırlarında yer alan ve yaklaşık 333 km² yüzölçümüne sahip Silopi Ovası'nda yeraltı suyu potansiyelinin belirlenmesini amaçlamaktadır. Ovanın sulama suyu ihtiyacı, büyük oranda geçmiş yıllarda açılmış kuyular aracılığıyla yeraltı suyu kaynaklarından karşılanmaktadır. Hali hazırda toplamda ovanın YAS kuyu sayısı 1.000'nin üzerinde olduğu, bu konuda çalışan ve teknik personellerden teyitleri alınan rafine bilgi verilebilir. Artan su talebi, mevcut kullanım yoğunluğu, bölgedeki yeraltı suyu potansiyelinin mekânsal açıdan detaylı şekilde analiz edilmesini zorunlu kılmaktadır. Çalışma kapsamında, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) destekli analizler kullanılmıştır. Yeraltı su seviyelerinin mekânsal dağılımını ortaya koymak amacıyla IDW (Inverse Distance Weighted), RBF (Radial Basis Function) ve Kriging gibi yaygın kullanılan enterpolasyon yöntemleri kullanılarak tematik haritalar üretilmiştir. Analizlerde, toplam 310 adet yeraltı suyu (YAS) kuyusundan elde edilen dinamik su seviyesi (m), statik su seviyesi (m) ve kuyu verimi (L/s) gibi hidrojeolojik parametreler kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre, statik su seviyesi 6,3 ila 190 metre, dinamik su seviyesi ise 20 ila 280 metre arasında değişmektedir. Bu seviyelerin Silopi Ovası genelinde önemli bölgesel farklılıklar gösterdiği belirlenmiştir. Dinamik su seviyesi IDW yöntemi ile çalışılan alanın %61,1 ne karşılık gelen 20.228,0 ha 72 – 125 m aralığında bulunmaktadır. İkinci sırada %36,3 oran ile 20 – 72 m derinlik olup her ikisinin toplamı %97,4 oran ile yeraltısuyu'nun yoğun bulunduğu derinliği bu iki katmanda yeraldığı söylenebilir. Ancak 7 adet kuyu su seviyesinin düşük olmasından dolayı risk alanı olarak kabul edilmektedir. Gerek RBF gerekse Kriging yöntemlerinde bu değerler IDW ye göre farklı alansal ve oransal dağılım gösterdiği ve alınan iki yöntemin değerlerinin benzerlik oranları birbirine yakın olduğu söylenebilir. Çalışmanın statik su seviyesi verilerinden oluşan haritalara IDW'de bakıldığında toplam alanın %95,1'inde su seviyesinin 0 – 77 m aralığında olduğu buna karşın diğer iki yöntemde%98,60 oranında RBF' de %98 oranı ile Kriging yöntemde bulunduğu görülmüştür. Dezavantajlı kuyu oranı %2 den biraz yüksek olduğu sonucuna varılmıştır. Silopi ovasının güneyi Hezil çayı kuzeyi Cudi dağının eteklerinde kaldığı söylenebilir. Gerek yağışlarda gerekse yeraltı sularının akış rejimlerinin kuzeyden güneye olduğu, benzer durumun güneyde olan Irak'tan beslendiği söylenebilir bu nedenle ovanın alt kesimlerinde su potansiyelinin daha yüksek olması bu koşullara bağlanabilir. Kuyu verimi başlığı altında elde edilen değerlerin dinamik ve statik su seviyelerine her üç yöntemde benzer tepkilerin alındığı sonucuna varılmış %69,7 oranındaki alansal büyüklüğü 12,1 – 38 L/s aralığından elde edilmiştir. Diğer iki yöntemde bu oranlar %79,9 ve %79,2 şeklinde tezahür etmiştir. Sonuç olarak ovanın yeraltı su rezervinin yakın coğrafyada bulunan Nusaybin, Kızıltepe ve Viranşehir YAS kuyularından daha fazla potansiyeli olduğu, sebep sonuç ilişkisinin özelikle Cudi dağına bağlı bulunduğu sonucuna varılmıştır.
Özet (Çeviri)
Groundwater is a vital source of freshwater that accumulates under natural conditions within permeable underground formations and can be accessed through human activities. Especially due to factors such as climate change, seasonal irregularities in surface water resources, and increasing water demand, groundwater has gained strategic importance in many regions. However, the sustainable management of these resources depends not only on their existence but also on accurately determining their potential in terms of quantity and quality. A sound assessment of groundwater potential is of great importance for both planning current usage and developing policies to meet future needs. In this context, scientific studies conducted using modern technologies and spatial analysis methods make significant contributions to identifying groundwater potential. This study aims to determine the groundwater potential of the Silopi Plain, located in the Şırnak province in the southeastern part of Türkiye, covering an area of approximately 333 km². The region meets most of its agricultural irrigation needs through groundwater extracted from wells opened in previous years. According to updated local data verified by technical staff, the number of active wells in the plain exceeds 1.000 (Anonymous, 2024). Increasing water demand and intensive utilization necessitate a detailed spatial analysis of the region's groundwater resources. Within the scope of this study, analyses supported by Geographic Information Systems (GIS) were utilized to reveal the spatial distribution of groundwater levels. Commonly used interpolation methods such as Inverse Distance Weighted (IDW), Radial Basis Function (RBF), and Kriging were applied to produce thematic maps. The analysis was based on hydrogeological parameters collected from 310 groundwater wells, including dynamic water level (m), static water level (m), and well yield (L/s). The results showed that static water levels ranged between 6,3 and 190 meters, while dynamic levels varied between 20 and 280 meters. These findings demonstrate significant regional variations across the plain. According to the IDW-based analysis of dynamic water levels, 61,1%of the study area (20,228 ha) falls within the 72 – 125 m range, followed by 36.3%within the 20 – 72 m depth interval. Together, these two ranges represent 97,4%of the total area, indicating that the majority of groundwater is concentrated within these depth intervals. However, approximately seven wells were found to have critically low water levels, classifying them as high-risk zones. Although RBF and Kriging methods produced slightly different areal distributions, their results showed a high level of similarity with those of IDW. Regarding static water levels, IDW results indicated that 95,1%of the study area had groundwater levels between 0 – 77 m. This ratio was even higher in the RBF and Kriging methods, with 98,6%and 98%, respectively. The proportion of disadvantaged wells (with low levels) was slightly over 2%. Geographically, the southern part of the plain borders the Hezil River, while the northern part lies at the foothills of Mount Cudi. Based on rainfall patterns and geological structure, it is inferred that the groundwater flow regime runs from north to south and may also receive recharge from Iraq in the south. Therefore, groundwater potential is relatively higher in the southern sections of the plain. In terms of well yield, results from all three interpolation methods revealed a consistent response in relation to dynamic and static water levels. Approximately 69,7%to 79,9%of the area was found to have yields between 12,1 – 38 L/s. Consequently, the groundwater reserves of the Silopi Plain appear to possess a higher potential compared to nearby regions such as Nusaybin, Kızıltepe, and Viranşehir. This condition is primarily attributed to the recharge from the Mount Cudi region.
Benzer Tezler
- Silopi ovası'nın (Şırnak) yeraltı suyu kirlenme potansiyeli'nin drastıc yöntemi kullanılarak belirlenmesi
Determination of groundwater pollution potential of silopi plain (Şirnak) by using drastic method
MUHAMMET ECE
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Jeoloji MühendisliğiBatman ÜniversitesiJeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HACI ALİM BARAN
- Silopi-Şırnak Ovası'nın yeraltı sularının kalitesinin belirlenmesi ve sektörel su dağılımı için uygunluğunun saptanması
Determination of the quality of groundwater in Silopi-Sirnak plain and determination of its suitability for sectoral water distribution
AYSEL ZEYREK EĞDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İnşaat MühendisliğiŞırnak Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ŞİMŞEK
- Uludere ve Silopi-Şırnak yerüstü/yeraltı sularında Pb, Zn, nitrat ve nitrit seviyelerinin saptanması ve insan sağlığına olası etkileri
Determination of Pb, Zn, nitrate, and nitrite levels in Uludere and Silopi-Şırnak surface/groundwaters and their possible effects on human health
KADER BAHADIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İnşaat MühendisliğiŞırnak Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ŞİMŞEK
- Yapım işlerinde malzeme yönetimi
Materials management in construction works
DARAF BESEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
İnşaat MühendisliğiMustafa Kemal Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. EMEL ORAL
Y.DOÇ.DR. GÜLGÜN MISTIKOĞLU