Ani kazısı sırlı seramik buluntuları (2019-2023)
Glazed ceramics finds from Ani excavations (2019-2023)
- Tez No: 971677
- Danışmanlar: PROF. DR. ABDULLAH KARAÇAĞ, DOÇ. MUHAMMET ARSLAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sanat Tarihi, Art History
- Anahtar Kelimeler: Kars, Ani, Büyük Selçuklu, Seramik, Sır, Kars, Ani, Great Seljuks, Ceramic, Glaze
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İnsanlık tarihi kadar köklü bir geçmişe sahip olan seramik, çağları aşarak günümüze kadar ulaşmış birer tarihi belge niteliği taşımaktadır. Dünyanın birçok farklı bölgesinde örneğine rastlanılan seramikler bulunduğu bölgenin coğrafi ve kültürel özelliklerini yansıtmakta ve o bölgede yaşayan toplumun kimliğini yansıtmaktadır. Orta Çağ'ın kadim şehirlerinden olan Ani birçok medeniyete ev sahipliği yapmış Büyük Selçuklu Devleti'nin şehri fethetmesi ile birlikte Türklerin Anadolu'ya girdiği ilk şehir olarak tarihi kayıtlara geçmiştir. Ani, Anadolu'daki Türk İslam sanatının da başlangıç noktasını oluşturmaktadır. Şehirde bu döneme ait taşınabilir ve taşınamaz zengin çeşitlilikteki kültür varlığı günümüze kadar ulaşabilmiştir. Şehirde yapılan kazılar sonucunda ortaya çıkarılan ve ağırlıklı olarak Büyük Selçuklu dönemine tarihlendirilen sırlı seramikler bu kültürel varlıkların önemli bir parçasını oluşturmaktadır. Bu eserler ağırlıklı olarak İran sırlı seramik sanatını yansıtmakla birlikte Kafkasya'da ve Anadolu'da gelişen Türk İslam etkisindeki seramik ekolünün ürünleri olarak değerlendirilmektedir. Ani'nin tarihi İpek Yolu üzerinde yer alması Uzak Doğu ülkelerine ait etkilerin ve yerel üslup özelliklerinin harmanlanmasına vesile olarak bölgeye has bir üslup geliştirilmesini sağlamıştır. 2019-2023 yılları arasındaki Ani kazılarından çıkarılmış Anadolu'da Türklere ait ilk sırlı seramik örneklerinin yer aldığı bu çalışma daha önce hiçbir bilimsel yayına konu olmamış özgün eserlerden oluşmaktadır. Çalışmada on bir farklı sır tekniğine sahip sağlam ve kırık parçalardan oluşan eserler ele alınmıştır. Çalışmada yer alan seramikler malzeme, tür, form, teknik ve süsleme özellikleri bakımından incelenmiş ve hem manuel hem de dijital çizimleri yapılmıştır. Bu eserler başta Ani'de yaşamış olan Bizans ve Gürcü sırlı seramikleriyle ve sınır komşusu olan Ermenistan örnekleriyle karşılaştırılarak benzer ve farklı yönleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Ani sırlı seramikleri ile yakın benzerlik gösteren Azerbaycan ve Kırım'ın Altın Orda dönemine ait sırlı seramikleriyle de karşılaştırmalı değerlendirme yapılmıştır. İslam seramik sanatının en önemli eserlerinin üretildiği başta İran olmak üzere Suriye, Mısır ve Irak sırlı seramikleriyle Ani örneklerinin ortak özellikler taşıdığı tespit edilmiştir. Hatta bu bölgelerden ithal edildiği düşünülen birebir benzer örnekler de çalışmada incelenmiştir. Anadolu'da Orta Çağ'ın önemli kentleri olan Ahlat, Samsat, Hasankeyf, Kubadabad ve Harran sırlı seramikleriyle de karşılaştırılarak Ani seramiklerinin Anadolu Türk İslam seramik sanatıyla benzer üslup özellikleri belirtilmeye çalışılmıştır. Türk İslam seramik sanatının Anadolu'daki ilk örneklerinin değerlendirildiği bu çalışmanın literatürdeki önemli bir boşluğu doldurması hedeflenmektedir.
Özet (Çeviri)
Ceramics, which have a history as deep-rooted as the history of humanity, are historical documents that have survived through the ages to the present day. Found in many different regions of the world, ceramics reflect the geographical and cultural characteristics of the region and form the identity of the society living in that region. One of the ancient cities of the Middle Ages, Ani has been home to many civilizations, and with the conquest of the city by the Great Seljuk Empire, it has been historically recorded as the first city where Turks entered Anatolia. Ani is also the starting point of Turkish Islamic art in Anatolia. A rich variety of movable and immovable cultural assets from this period have survived to the present day. Unearthed as a result of excavations in the city and dated mainly to the Great Seljuk period, glazed ceramics constitute an important part of these cultural assets. Although these artifacts mainly reflect Iranian glazed ceramic art, they are considered as products of the ceramic school under Turkish-Islamic influence that developed in the Caucasus and Anatolia. Ani's location on the historic Silk Road has led to the blending of Far Eastern influences and local stylistic features, resulting in the development of a style unique to the region. This study, which includes the first samples of glazed ceramics belonging to the Turks in Anatolia, unearthed from the Ani excavations between 2019-2023, consists of original artifacts that have never been the subject of any scientific publication before. In the study, artifacts consisting of intact and broken pieces with eleven different glaze techniques were examined. The ceramics in the study were analyzed in terms of material, type, form, technique and decorative features and their drawings were given. These artifacts were compared with the glazed ceramics of the Byzantines and Georgians who lived in Ani and with the samples of neighboring Armenia in order to identify their similarities and differences. A comparative evaluation was also made with the glazed ceramics of the Golden Horde period of Azerbaijan and Crimea, which have close similarities with the glazed ceramics of Ani. It has been determined that the Ani samples share common characteristics with the glazed ceramics of Syria, Egypt and Iraq, especially Iran, where the most important works of Islamic ceramic art were produced. Even similar samples considered to have been imported from these regions were examined in the study. By comparing the glazed ceramics of Ahlat, Samsat, Hasankeyf, Kubadabad, Alanya and Harran, which were important cities of the Middle Ages in Anatolia, an attempt has been made to indicate the similar stylistic features of Ani ceramics with the Anatolian Turkish Islamic ceramic art. Evaluating the first samples of Turkish Islamic ceramic art in Anatolia, this study aims to fill an important gap in the literature.
Benzer Tezler
- Şavşat Kalesi kazısı sırlı ve sırsız seramik buluntuların değerlendirilmesi
The evaluation of glazed and unglazed ceramics finds of the excavation of Şavşat Castle"
MELİH YARDIMCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Sanat TarihiYüzüncü Yıl ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. OSMAN AYTEKİN
- Tarih-i Burhaneddin-i Belhi (Lady Sheil'in anıları)
History of Burhaneddin-i Belhi (Memories of Lady Sheil)
NİHAL ÇANKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
Doğu Dilleri ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiFars Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET KANAR
- Galata Surp Kikor Lusavoriç Kilisesi ve Ortaçağ Ermeni mimarlığı ile ilşkisi
Galata Surp Krikor Lusavoric (Saint Gregory the illiminator) Armenian Church and relation between Mediaeval Armeniian architecture
LORA BAYTAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TURGUT SANER
- Tünel kazılarında oluşan solunabilir tozun etüdü
Respirable dust generation in Tünnel excavetions
ATAÇ BAŞÇETİN
Yüksek Lisans
Türkçe
1995
Maden Mühendisliği ve Madencilikİstanbul Teknik ÜniversitesiPROF.DR. ERDİL AYVAZOĞLU
- Yeni Cami'nin akustik açıdan performans değerlendirmesi
Evaluation of the acoustical performance of the New Mosque
EVREN YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEVTAP YILMAZ DEMİRKALE