İklim senaryoları altında Spodoptera exigua (Hübner) (Lepidoptera: Noctuidae)'nın Türkiye'deki potansiyel dağılımının MaxEn modeli ile belirlenmesi
Determination of the potential distribution of Spodoptera exigua (Hübner) (Lepidoptera: Noctuidae) in Turkey under climate scenarios using the MaxEnt model
- Tez No: 971929
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ TARKAN AYAZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ziraat, Agriculture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Şırnak Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarım Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çizgili yaprak kurdu [Spodoptera exigua (Hübner) – EPPO Kodu LAPHEG], dünya genelinde önemli ekonomik kayıplara neden olan polifag bir zararlıdır. İklim değişikliğinin türlerin dağılımında önemli değişimlere neden olması beklenmektedir. Bu nedenle, zararlı türlerin potansiyel yayılımı üzerinde iklim değişikliğinin etkilerini modellemek, gelecekteki habitat uygunluklarını anlamak ve buna göre mücadele stratejileri geliştirmek açısından önemlidir. Bu çalışmad, Maksimum Entropi modeli (MaxEnt) kullanılarak CMIP6 iklim projeksiyonunda yer alan iki farklı iklim değişikliği senaryolar (SSP1-2.6 ve SSP5-8.5) altında S. exigua'nın habitat uygunluğuna tahmin edilmiştir. Model, eğitim ve test aşamasından önce 30 farklı özellik sınıfı (feature class) ve düzenlilik katsayısı (regularization multiplier) kombinasyonu kullanılarak optimize edilmiştir. En düşük delta.AICc değerine sahip model, dünya çapında derlenmiş 2631 varlık kaydı ve birbiriyle en düşük korelasyona sahip 13 çevresel değişkenle eğitilmiş ve test edilmiştir. Optimize edilmiş model, S. exigua'nın habitat uygunluğu üzerindeki iklim değişikliği etkilerini yüksek bir tahmin gücüyle (AUC = 0,89) tahmin etmiştir. Model eğitimine en yüksek katkıyı sağlayan değişkenler bio1, bio6 ve bio19; permütasyon önemi açısından en yüksek etkiye sahip olan değişkenler ise bio1, bio5, bio6 ve bio19 olarak belirlenmiştir. Model tahminleri, zararlı için ülkenin kıyı bölgelerinde geniş uygun alanların bulunduğunu ve iklim değişikliğinin yüksek düzeyde uygun habitat alanlarını önemli ölçüde artıracağını göstermiştir. Uygun olmayan alanların azalacağı ve uygun ile yüksek düzeyde uygun alanlara doğru kayacağı öngörülmüştür. Genel olarak, SSP1-2.6 senaryosunda yüksek düzeyde uygun alanlarda %24,11-51,66, SSP5-8.5 senaryosunda ise %30,60-59,95 arasında genişleme beklenmektedir. Bununla birlikte habitatların yaklaşık %70'i sabit kalırken, iklim değişikliği nedeniyle %15-18 oranında genişleme ve %10-13 oranında daralma yaşanacağı tahmin edilmektedir. S. exigua için yüksek düzeyde uygun olarak belirlenen alanlarda yoğun tarımsal üretim faaliyetlerinin yürütülmesi, zararlının daha fazla yayılmasının ciddi zorluklar oluşturacağını göstermektedir. Büyük ölçekli zararlı popülasyonlarının tarımsal ürünlere zarar vermesi, gıda güvenliğini tehdit edecektir. Bu nedenle, zararlı için yüksek derecede uygun olması beklenen bölgelerde derhal yönetim uygulamalarının hayata geçirilmesi gerekmektedir.
Özet (Çeviri)
The beet armyworm [Spodoptera exigua (Hübner) – EPPO Code LAPHEG] is a polyphagous pest, which exerts significant negative impacts on crop production around the world. Climate change is expected to exert significant changes on species' distribution. Therefore, modeling the impacts of climate change on the potential spread of pest species is important to understand their future habitat suitability and devise management practices. This study simulated the impacts of two CMIP6 climate change scenarios (SSP1-2.6 and SSP5-8.5) on the habitat suitability of LAPHEG by using Maximum Entropy model (MaxEnt). The model was optimized prior to training and testing by using 30 different feature class and regularization multiplier combinations. The model with the lowest delta.AICc was trained with 2631 global occurrence records and 13 least correlated environmental variables. The optimized model simulated the impacts of climate change on habitat suitability of LAPHEG with a high predictive accuracy (AUC = 0.89). The bio1, bio6, and bio19 had the highest contribution towards model training, whereas bio1, bio5, bio6, and bio19 had the highest permutation importance. The model predicted that LAPHEG ample suitable areas in the coastal areas of the country and climate change will significantly increase the highly suitable habitat. The unsuitable areas will decrease and shift towards suitable and highly suitable areas. Overall, 24.11-51.66% and 30.60-59.95% expansion will occur in highly suitable areas under SSP1-2.6 and SSP5-8.5 scenarios. Nevertheless, ~70% of habitat will remain stable, while 15-18% expansion and 10-13% contraction is expected under changing climate. The highly suitable areas for LAPHEG have extensive crop production; therefore, its further spread would result in significant challenges. Nevertheless, extensive pest populations could destroy crops, which would threaten food security. Therefore, immediate management practices are needed in the areas predicted to be highly suitable for LAPHEG.
Benzer Tezler
- İklim değişikliği senaryoları altında erozyon risklerinin rusle modeli ile tahmini ve küresel atmosferik salınımların yağış erozivitesine etkileri
Estimation of erosion risks under climate change scenarios using the rusle model and effects of global atmospheric oscillations on rainfall erosivity
AHMET FARUK İPEK
Doktora
Türkçe
2026
İnşaat Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERCAN KAHYA
- CMIP6 iklim değişikliği senaryoları altında taşkın frekans analizi: Rüstemgedik Köprüsü (Muş) örneği
Flood frequency analysis under CMIP6 climate change scenarios: A case study of the Rüstemgedik Bridge (Muş)
SUAT İĞDE
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
İnşaat MühendisliğiKırşehir Ahi Evran Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMRAH YALÇIN
- Olası iklim değişikliği senaryoları altında Gediz havzası sulama suyu ihtiyacının tahminlenmesi
Estimation of Gediz basin irrigation water demands under possible climate change scenarios
ZAFER ALİ SERBEŞ
Doktora
Türkçe
2017
ZiraatEge ÜniversitesiTarımsal Yapılar ve Sulama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞERAFETTİN AŞIK
YRD. DOÇ. DR. UMUT OKKAN
- Farklı iklim değişikliği senaryoları altında Akdeniz bölgesinde kuraklığın değerlendirilmesi
Assessment of drought in the Mediterranean region under different climate change scenarios
MEHMET ŞEKER
Doktora
Türkçe
2024
İnşaat MühendisliğiHarran Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. VEYSEL GÜMÜŞ
- Tahtalı içme suyu barajı havzasında iklim ve arazi örtüsü değişikliği senaryoları altında su erozyonunun modellenmesi
Modeling of water erosion under climate and land cover change scenarios in Tahtalı drinking water reservoir catchment
ÖZDEN ÖNCÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
İnşaat MühendisliğiDokuz Eylül Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ GÜL