Zamanın suretleri: İmgeler yoluyla zaman-mekanı duyumsamak
Aspects of time: The sensation of time-space through images
- Tez No: 972026
- Danışmanlar: PROF. DR. AYŞE ŞENTÜRER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Felsefe, Architecture, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Estetik algı, Merleau-Ponty, Maurice, Mimari eleştiri, Ranciere, Jacques, Aesthetic perception, Merleau-Ponty, Maurice, Architectural critism, Ranciere, Jacques
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimari Tasarım Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, mimarlığı yalnızca yapılı çevreye ve bunun üretimine dair pratik değil, aynı zamanda imge aracılığıyla bedenli öznenin duyumsama ve deneyim dünyasını biçimlendiren estetik-politik bir etkinlik olarak ele almaktadır. Mimarlık disiplininin çevresine kurulu olduğu mekan kavramı, bu tezde fenomenolojik bir yaklaşımla zamansal ve bedensel deneyimin iç içe geçtiği bir varoluş alanı olarak yeniden tartışmaya açılmaktadır. Çalışmanın temel hareket noktası, mekanın yalnızca ölçülebilir, gözlemlenebilir ve maddi bir kategori değil, aynı zamanda imgeler aracılığıyla bedensel olarak yaşanan, duyumsanan ve anlam kazanan zamansal bir deneyim alanı olduğu savıdır. Bu açıdan mimarlık etkinliği zaman-mekan düzleminde imgeler üreten estetik-politik bir eylemdir. Bu bağlamda tez, Henri Bergson'un süre (durée) kavramı ve Maurice Merleau-Ponty'nin beden merkezli algı fenomenolojisi üzerinden zamansallığın duyumsama ve algıyla nasıl bütünleştiğini tartışır. Bergson'un, zamanın ölçülebilir birimlere bölünemeyen, sürekli akan ve yaşanan bir gerçeklik olduğunu öne süren süre anlayışı, bu çalışmada mimarlık deneyiminin zamansal boyutunun kavramsallaştırılmasında kurucu bir yere sahiptir. Merleau-Ponty'nin algının bedensel, yönelimsel ve dolaysız yapısına yaptığı vurgu ise mekan deneyiminin yalnızca görsel değil, tüm bedenin katıldığı çokduyulu bir süreklilik olduğunu göstermesi açısından önemli bir referans noktası oluşturur. Çalışmanın bir diğer kuramsal ekseni, Jacques Rancière'in“duyulurun paylaşımı”(distribution of the sensible) ve“estetik rejim”kavramlarıdır. Rancière'e göre duyulurun paylaşımı neyin algılanabilir, söylenebilir ve görünür kılınabilir olduğunu yani meydana gelecek imgeyi belirleyen bir algı ve deneyim rejimidir. Tezde bu kavram, mimarlığın yalnızca formel ve işlevsel düzenlemeler değil, gündelik hayatın görünürlük biçimlerini belirleyen estetik-politik müdahaleler bütünü olduğu fikriyle ilişkilendirilir. Bu doğrultuda çalışma, duyumsanan zamansal ve mekansal imgeler aracılığıyla mimarlığın estetik ve politik boyutunu yeniden düşünmeyi önerir. Araştırmanın yöntemleri, fenomenolojik okuma ve kavramsal çözümleme yoluyla zamansallık ve imge kavramlarını mimarlık pratiği bağlamında tartışmaya açmak ve çeşitli mimarlık örnekleri üzerinden bu tartışmaları mimarlık disiplini içerisinde yeniden açmaktır. Kuramsal tartışmalar, Merleau-Ponty'nin fenomenoloji anlayışı ile Rancière'in estetik rejim kavrayışı arasında kurulabilecek olası bir epistemolojik temas zeminini araştırır. Çalışmada, ayrıca“zamanın suretleri”olarak adlandırılan kısa görsel ve metinsel enstantaneler üzerinden gündelik deneyimin zamansal imgeleri çözümlenerek, günlük karşılaşmalarda ve günlük mekanlarda duyulurun paylaşımının estetik-politik işleyişine dair yorumlar geliştirilmiştir. Bu yorumlar kuramsal tartışmaların sıradanlık içerisinde bulduğu karşılıkları ortaya çıkarmak amacı taşır. Sonuç olarak tez, mekanın yalnızca fiziksel parametreler toplamı değil, imgeler yoluyla sürekli yeniden kurulan, duyumsanan ve yaşanan bir zamansal ve fenomenal bir alan olduğunu ortaya koyar. Bu yaklaşımla mimarlık, estetik ve politik boyutları iç içe geçmiş, bedenli öznenin deneyimlediği duyulabilir ve görünürlük biçimlerini düzenleyen bir pratik olarak yeniden düşünülmektedir. Bu yeniden ele alış mimarlığın ne olduğu, ne ürettiği, kimlerle ve nelerle ilgili olduğu gibi konularda üretilen pozisyon üzerinden alternatif perspektifler oluşturması amaçlanmaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis considers architecture not only as a practice of the built environment and its practical production, but also as an aesthetic-political endeavor that shapes the world of sensation and experience of the embodied subject through the image. The concept of space, around which the discipline of architecture is built, is re-discussed in this thesis with a phenomenological approach as a sphere of existence where temporal and bodily encounter are intertwined. The main starting point of the study is the assumption that space is not only a measurable, observable and material category, but also a temporal field of experience that is bodily inhabited, sensed and given meaning through images. In this respect, the activity of architecture is an aesthetic-political act that produces images on the ground of time-space. In this context, the thesis discusses how temporality is integrated with sensation and perception through Henri Bergson's concept of durée and Maurice Merleau-Ponty's body-centered phenomenology of perception. Bergson's conception of duration, which argues that time is a reality that cannot be divided into measurable units and is constantly flowing and lived, has a founding place in the conceptualization of the temporal dimension of the architectural experience in this study. Merleau-Ponty's emphasis on the bodily, orientational and direct nature of perception constitutes an important reference point in terms of showing that the experience of space is not only visual but also a multisensory continuum in which the whole body participates. Another theoretical pillar of the study is Jacques Rancière's concepts of“distribution of the sensible”and“aesthetic regime”. According to Rancière, the distribution of the sensible is a regime of perception and experience that determines what can be perceived, spoken and made visible, in other words, the image that will be created. In the thesis, this concept is engaged with the idea that architecture is not only formal and functional arrangements, but also a set of aesthetic-political interventions that determine the forms of visibility of everyday life. Accordingly, the study proposes to rethink the aesthetic and political dimension of architecture through sensed temporal and spatial images. The methods of the research are to open the concepts of temporality and image to discussion in the context of architectural practice through phenomenological reading and conceptual analysis, and to reopen these debates within the discipline of architecture through various architectural examples. The theoretical discussions explore a possible epistemological ground of contact between Merleau-Ponty's phenomenology and Rancière's conception of aesthetic regime. The study also analyzes the temporal images of everyday experience through short visual and textual snapshots called“aspects of time”and interprets the aesthetic-political operation of the distribution of the sensible in everyday encounters and everyday spaces. These interpretations aim to reveal the correspondences of theoretical debates within the ordinary. Consequently, the thesis argues that space is not only the totality of physical parameters, but a temporal and phenomenal space that is constantly reconstructed, sensed and experienced through images. With this approach, architecture is rethought as a practice whose aesthetic and political dimensions are embedded and which regulates the forms of sensibility and visibility experienced by the embodied subject. This reconsideration is intended to establish alternative lenses through the position produced on issues such as what architecture is, what it produces, who and what it is about.
Benzer Tezler
- Sinema ve terapi Venüs`ün Çiçek Sepeti
Cinema and theraphy the Flower Basket of Venus
CANEL BİNGÖL
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
Güzel SanatlarMarmara ÜniversitesiSinema Televizyon Ana Sanat Dalı
PROF.DR. SEMİR ASLANYÜREK
- Kentsel gerçekliğin imgesel yeniden üretimi: Piyalepaşa, İstanbul
Imaginary reproduction of urban reality: Piyalepaşa, Istanbul
GİZEM AK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiKentsel Tasarım Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZEYNEP GÜNAY
- Kentsel peyzajların tüketilmesinde sinema filmlerinin rolü
The role of movies in the consumption of urban landscapes
BAŞAK ÖZER
Doktora
Türkçe
2017
Peyzaj Mimarlığıİstanbul Teknik ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YASİN ÇAĞATAY SEÇKİN
- Shawn Basey'nin Hunger öykü derlemesi üzerine eleştirel söylem çözümlemesi
Critical discourse analysis on Hunger by Shawn Basey
ÖZNUR YAĞCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DilbilimVan Yüzüncü Yıl Üniversitesiİngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLŞEN TORUSDAĞ