Kişisel gelişim kitaplarında neo-öznenin inşası
Construction of the neo-subject in self-help books
- Tez No: 972217
- Danışmanlar: DR. MAHMUT ERDİL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sosyoloji, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Kişisel gelişim, Neo-liberalizm, Söylem, Söylem analizi, Yeni özne, Personal development, Neo-liberalism, Discourse, Discourse analysis, Neo-subject
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Afyon Kocatepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, popüler kişisel gelişim kitaplarında yer alan anlatılar üzerinden neoliberal öznelliğin hangi söylemler aracılığıyla inşa edildiğini incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, kişisel gelişim literatüründe bireyin nasıl özneleştirildiğini ve bu süreçlerin neoliberal ideolojinin kültürel taşıyıcılığına nasıl hizmet ettiğini açığa çıkarmaktır. Yöntem olarak, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde döküman analizi kullanılmıştır. Çözümlemede eleştirel söylem analizi temel alınmış; Norman Fairclough'un söylem ve iktidar ilişkisine dayalı üç düzeyli modeli merkezde tutulmuştur. Analiz süreci, Ruth Wodak'ın söylem-tarihsel yaklaşımından ve Teun A. van Dijk'in sosyo-bilişsel modelinden sağlanan katkılarla desteklenmiştir. Bu kapsamda Türkçeye çevrilmiş, yüksek tirajlı ve geniş okuyucu kitlesine ulaşmış on iki popüler kişisel gelişim kitabı seçilmiş; söylemsel tekrarlar, normatif yönlendirmeler ve dilsel kodlar üzerinden sistematik biçimde incelenmiştir. Araştırma bulguları, sekiz tematik söylem alanının öne çıktığını göstermektedir: Bireysel Sorumluluk, Girişimci Benlik ve Performans, Özdisiplin, Pozitiflik ve Mutluluk, Rekabet ve Kazanma, İçsel Dönüşüm ve Arınma, Stratejik İletişim ve İkna ile Spiritüel-Terapötik Söylemler. Her bir söylem; bireyi yapısal eşitsizlikleri görünmez kılan, toplumsal sorunları kişisel yetersizliklere indirgeyen ve sürekli kendini geliştirmek zorunda hisseden bir proje-özneye dönüştürmektedir. Çalışma, kişisel gelişim literatürünün sunduğu ideallerin ardında işleyen iktidar ilişkilerini açığa çıkararak neoliberal öznelliğin kültürel inşasına dair eleştirel bir bakış sunmaktadır. Bu bağlamda kişisel gelişim kitaplarının, bireysel rehberlikten öte neoliberal düzeni yeniden üreten söylemsel aygıtlar ve politik müdahale araçları hâline geldiği görülmüştür. Araştırmanın sonucunda, bu metinlerin eleştirel bir perspektifle okunmasının gerekliliği vurgulanmakta; eğitim, medya ve kültürel üretim alanlarında bireyselcilik yerine kolektif dayanışmayı güçlendirecek alternatif söylemlerin geliştirilmesi önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines how neoliberal subjectivity is constructed through discourses embedded in popular self-help books. The primary aim of the research is to reveal how individuals are subjectivized within self-help literature and how these processes serve as cultural vehicles of neoliberal ideology. As a method, document analysis was employed within the framework of a qualitative research approach. Critical discourse analysis was adopted as the analytical basis, with Norman Fairclough's three-dimensional model-centered on the relationship between discourse and power-serving as the core framework. The analysis was further enriched with insights from Ruth Wodak's discourse-historical approach and Teun A. van Dijk's socio-cognitive model. Within this scope, twelve popular self-help books translated into Turkish, with high circulation and wide readership, were selected and systematically examined through discursive repetitions, normative directives, and linguistic codes. The research findings demonstrate the prominence of eight thematic discursive domains: Individual Responsibility, Entrepreneurial Self and Performance, Self-Discipline, Positivity and Happiness, Competition and Winning, Inner Transformation and Purification, Strategic Communication and Persuasion, and Spiritual-Therapeutic Discourses. Each discourse transforms the individual into a project-subject who renders structural inequalities invisible, reduces social problems to personal inadequacies, and feels compelled to engage in perpetual self-improvement. The study provides a critical perspective on the cultural construction of neoliberal subjectivity by uncovering the power relations operating behind the ideals promoted in self-help literature. In this regard, self-help books appear not as mere instruments of individual guidance but as discursive apparatuses and political tools that reproduce the neoliberal order. The study concludes by emphasizing the necessity of reading these texts through a critical lens and suggests the development of alternative discourses in education, media, and cultural production that can foster collective solidarity rather than individualism.
Benzer Tezler
- Yerli kişisel gelişimde eğilimler: Popüler spiritüellik ve maneviyat kitaplarında retorik
Trends in turkish self help: rhetoric in popular spiritual and religious books
GÖKÇE BAYDAR ÇAVDAR
Doktora
Türkçe
2019
SosyolojiAnkara ÜniversitesiGazetecilik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÇAĞLA KUBİLAY KAMİLOĞLU
- Konstantinos Aleksandru Psahos'un Musiki Takvimi'nden Asya Liri'ne: Geç dönem Rumca-Karamanlıca yayınlarda Osmanlı-Türk makam müziği ve teori yazımı
Ottoman-Turkish makam music and theoretical writing in late Greek-Karamanlidika publications: From Konstantinos Aleksandrou Psachos' music calendar to Asias Lyra
EYLÜL DOĞAN
Doktora
Türkçe
2024
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiMüzikoloji ve Müzik Teorisi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. GÖZDE ÇOLAKOĞLU SARI
- Construction of everyday reality in a virtual world: The case of 'World of warcraft'
Sanal dünyada gündelik gerçeklik kurulumu: 'World of warcraft' vakası
CEYDA YOLGÖRMEZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2016
SosyolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ÇAĞATAY TOPAL
- Makyavelizm ve Christopher Marlowe'dan makyavelist bir oyun: The Jew of Malta
Başlık çevirisi yok
İBRAHİM YEREBAKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
1988
Sahne ve Görüntü SanatlarıAtatürk ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. YILDIZ AKSOY
- Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kullanılan ders kitaplarında yer alan konuşma becerisi etkinliklerinin Avrupa Dil Gelişim Dosyası doğrultusunda değerlendirilmesi
An evaluation of the speaking skill activities held in the Turkish for foreigners course books in line with European Language Portfolio
HATİCE SAĞLIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Eğitim ve ÖğretimYıldız Teknik ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUHAMMED EYYÜP SALLABAŞ