Geri Dön

Açık ve uzaktan eğitimde yapay zeka uygulamalarının etik boyutlarının incelenmesi

Examination of ethical dimensions of artificial intelligence applications in open and distance education

PDF İndir

  1. Tez No: 973191
  2. Yazar: ZEYNEP ÇELİK
  3. Danışmanlar: DOÇ. MELİKE AYDEMİR ARSLAN
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Bilim ve Teknoloji, Eğitim ve Öğretim, Science and Technology, Education and Training
  6. Anahtar Kelimeler: yapay zekâ, AUÖ, etik, veri güvenliği, şeffaflık, fırsat eşitsizliği, algoritmik önyargı, hesap verebilirlik, eğitim teknolojisi, artificial intelligence, open and distance learning, ethics, data security, transparency, inequality of opportunity, algorithmic bias, accountability, educational technology
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Atatürk Üniversitesi
  10. Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Açık ve Uzaktan Öğretme Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Amaç: Bu çalışmanın temel amacı, açık ve uzaktan öğrenmede (AUÖ) yapay zeka (YZ) uygulamalarının etik kullanımıyla ilgili mevcut literatürdeki temel sorunları incelemek ve bu sorunlara yönelik çözüm önerileri sunmaktır. Çalışmada etik sorunlar, etik ilkelere yönelim, uygulama sorunları ve gelecek perspektifi olmak üzere dört ana tema belirlenmiştir. Yöntem: Araştırmada nitel yöntem kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşmeler kullanılmıştır. AUÖ alanında deneyime sahip 33 katılımcı ile gerçekleştirilen görüşmeler, betimsel ve tümdengelimsel içerik analizi yoluyla çözümlenmiştir. Kodlamalar literatüre dayalı tematik bir çerçeveye göre yapılmış, veri geçerliği katılımcı doğrulaması ve kodlayıcılar arası güvenilirlik (Cohen's κ = 0.86) ile sağlanmıştır. Bulgular: Bulgular dört ana tema altında toplanmıştır: (1) Etik sorunlar başlığı altında veri güvenliği, şeffaflık eksikliği, fırsat eşitsizliği ve algoritmik önyargı öne çıkmıştır; (2) Etik ilkelere yönelim kapsamında hesap verebilirlik, açıklanabilirlik, mahremiyet ve adalet ilkeleri vurgulanmıştır; (3) Uygulama sorunları, teknik altyapı eksiklikleri, yasal boşluklar ve etik farkındalık yetersizliğiyle ilişkilendirilmiştir; (4) Gelecek perspektifinde ise çok paydaşlı yönetişim, bağlama duyarlı politika geliştirme ve uzun vadeli etik stratejilerin önemi vurgulanmıştır. Sonuçlar: YZ teknolojileri, AUÖ ortamlarında kişiselleştirilmiş öğrenme deneyimleri sunma, veri temelli karar alma süreçlerini destekleme ve öğrenci destek hizmetlerini geliştirme potansiyeline sahiptir. Bununla birlikte, katılımcı görüşleri bu teknolojilerin veri güvenliği ihlalleri, algoritmik önyargılar, şeffaflık eksiklikleri ve erişim eşitsizlikleri gibi önemli etik riskler taşıdığını ortaya koymaktadır. Bu çerçevede, açıklık, adalet, güvenlik ve katılımcılık temelli bir yaklaşımın benimsenmesi gerektiği dile getirilmiştir. Ayrıca, sürdürülebilir ve kapsayıcı bir YZ politikasının geliştirilebilmesi için disiplinler arası iş birliği ile etik farkındalığın artırılmasına ihtiyaç duyulduğu belirtilmiştir.

Özet (Çeviri)

Purpose: The primary aim of this study is to examine the key issues related to the ethical use of AI applications in ODL as reflected in the current literature, and to propose possible solutions. The study identifies four main themes: ethical issues, orientation toward ethical principles, implementation challenges, and future perspectives. Data security, lack of transparency, inequality of opportunity, and algorithmic bias stand out as the main ethical concerns. Accountability, explainability, privacy, and fairness are highlighted as essential principles for ethical use. While technical and administrative difficulties are emphasized in practice, the necessity of multi-stakeholder and sustainable ethical policies is underlined for the future. Method: The research employs a qualitative design. Semi-structured interviews were conducted with 33 participants experienced in the field of ODL. The data were analyzed through descriptive and deductive content analysis. Coding was performed within a literature-based thematic framework, and data validity was ensured through participant validation and inter-coder reliability (Cohen's κ = 0.86). Findings: The findings were categorized under four main themes: (1) Ethical issues, including data security, lack of transparency, inequality of opportunity, and algorithmic bias; (2) Orientation toward ethical principles, emphasizing accountability, explainability, privacy, and justice; (3) Implementation challenges, associated with technical infrastructure deficiencies, regulatory gaps, and a lack of ethical awareness; (4) Future perspectives, highlighting the importance of multi-stakeholder governance, context-sensitive policy development, and long-term ethical strategies. Conclusions: AI technologies have the potential to offer personalized learning experiences, support data-driven decision-making, and enhance student support services in open and distance learning environments. Participant views indicate that these technologies also carry significant ethical risks, such as data breaches, algorithmic bias, lack of transparency, and unequal access. In this context, a framework based on transparency, justice, security, and participatory approaches is recommended. Additionally, the development of a sustainable and inclusive AI policy requires interdisciplinary collaboration and increased ethical awareness.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    1003667

    Millî Eğitim Bakanlığı'nda görev yapan eğitim yöneticilerinin uzaktan hizmet içi eğitim ihtiyaç analizinin genel müdürlükler bazında incelenmesi

    Analysis of distance in-service training needs analysis of education managers working in the Ministry of National Education on the basis of general directorates

    YEŞİM BİRCAN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2026

    Eğitim ve ÖğretimSakarya Üniversitesi

    Uzaktan Eğitim Teknolojileri Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)

    DOÇ. DR. EBRU ALBAYRAK

  2. Tez No

    933586

    Yükseköğretimde ölçme ve değerlendirmede grafik tablet kullanımı

    The use of graphic tablets in assessment and evaluation in higher education

    İHSAN CANDAR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolSakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi

    Bilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. HALİT ÖZTEKİN

  3. Tez No

    879595

    Uzaktan eğitime yönelik derin öğrenme tabanlı bir yüz tanıma sistemi tasarımı ve öğrenci başarısına etkisi

    Design of a deep learning based face recognition system for distance education and its effect on student success

    DİLARA SERTEL

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    Mekatronik MühendisliğiSakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi

    Mekatronik Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE NUR AY GÜL

  4. Tez No

    948236

    Vision-based detection and recognition of maritime objects for autonomous surface navigation

    Otonom deniz seyrüseferi için görüntü tabanlı engel tespiti ve gemi sınıflandırma

    SEVDA SAYAN YONCA

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2025

    Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrolİstanbul Teknik Üniversitesi

    Bilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. HAZIM KEMAL EKENEL

  5. Tez No

    353751

    Control of virtual staubli RX160 manipulator by phantom premium haptic device

    Sanal staublı RX160 manipülatörün phantom premıum haptıc cihaz ile kontrolü

    AYKUT GÖREN

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2014

    Mekatronik Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesi

    Mekatronik Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ZEKİ YAĞIZ BAYRAKTAROĞLU

Geri Dön