Şark Kadını Dergisi bağlamında Sovyet kadın modernleşmesi: Azerbaycan'da toplumsal cinsiyetin ideolojik inşası
Soviet women's modernization in the context of Shark Kadını Magazine: The ideological construction of gender in Azerbaijan
- Tez No: 973240
- Danışmanlar: PROF. DR. ABDULLAH GÜNDOĞDU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Gazetecilik, Tarih, Sosyoloji, Journalism, History, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Sovyet modernleşmesi sürecinde Azerbaycanlı kadın kimliğinin ideolojik, toplumsal ve kültürel dönüşümünü, 1923–1938 yılları arasında yayımlanan Şark Kadını dergisi üzerinden incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, sosyalist modernleşme ideolojisinin kadın kimliğini nasıl yeniden kurguladığını, özgürleşme söyleminin hangi ideolojik stratejilerle biçimlendiğini ve yerel kültürel unsurlarla nasıl etkileşime girdiğini ortaya koymaktır. Nitel araştırma yaklaşımıyla yürütülen çalışma, arşiv taraması ve belge incelemesi tekniklerine dayanmaktadır. Azerbaycan'daki devlet arşivleri, bilim akademisi enstitüleri ve ulusal kütüphanelerde gerçekleştirilen saha araştırmaları sonucunda Şark Kadını dergisinin tüm sayılarının yanı sıra, döneme ilişkin çok sayıda birincil belge ve kaynak da temin edilerek değerlendirmeye alınmıştır. Derginin yapısal ve biçimsel özellikleri, içerik alanları ve ideolojik yönelimi feminist teori, ideoloji eleştirisi ve söylem analizi çerçevesinde ele alınmıştır. Bulgular, Sovyet modernleşmesinin kadınlara görünürde geniş hak ve özgürlük alanları tanımasına karşın, bu özgürleşmeyi devlet ideolojisinin sınırları içinde yeniden tanımladığını göstermektedir. Şark Kadını dergisi, kadınların kamusal alana katılımını ve üretim süreçlerine dahil olmasını teşvik etmiş; ancak kadın bedeni ve emeğini sosyalist üretim etiği ile modern yurttaşlık ideali doğrultusunda biçimlendirerek ideolojik bir özneleştirme aracı haline getirmiştir. Çalışma, Sovyet kadın modernleşmesinin özgürleştirici ve disipliner yönlerini birlikte değerlendirerek, Azerbaycan'da kadın kimliğinin sosyalist ideolojiyle kurduğu ilişkinin tarihsel, kültürel ve söylemsel diyalektiğini çözümlemektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines the ideological, social, and cultural transformation of Azerbaijani women's identity during the Soviet modernization process through the journal Şark Kadını (The Eastern Woman), published between 1923 and 1938. The main objective of the research is to reveal how the ideology of socialist modernization reconstructed women's identity, which ideological strategies shaped the discourse of emancipation, and how it interacted with local cultural elements. Conducted within a qualitative research framework, the study is based on archival research and document analysis techniques. As a result of extensive fieldwork carried out in state archives, academic institutes, and national libraries in Azerbaijan, all issues of Şark Kadını were obtained, along with numerous primary documents and historical sources from the same period, and systematically analyzed. The structural and formal characteristics of the journal, its content domains, and ideological orientation were examined within the framework of feminist theory, ideological criticism, and discourse analysis. The findings indicate that although Soviet modernization appeared to provide women with broader rights and freedoms, it redefined this emancipation within the boundaries of state ideology. The Şark Kadını journal encouraged women's participation in the public sphere and their inclusion in productive labor processes; however, it transformed the female body and labor into an ideological instrument aligned with the socialist work ethic and the ideal of the modern citizen. The study interprets the emancipatory and disciplinary dimensions of Soviet women's modernization together and analyzes the historical, cultural, and discursive dialectic of how women's identity in Azerbaijan was shaped through its relationship with socialist ideology.
Benzer Tezler
- Tanzimat devri Mizah gazetelerinde batılılaşma ve toplumsal-siyasal eleştiri: Diyojen (1870-1873) ve Çaylak (1876-1877) üzerinde bir araştırma
Westernization and socio-political criticism in satirical magazines of the Tanzimat period: A case study of Diyojen (1870-1873) and Çaylak (1876-1877)
HAMDİ ÖZDİŞ
- Şark Kadını dergisinin izahlı bibliyografyası
Annotated bibliography of the Şark Kadını magazine
BURCU CANBEY
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıEge ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YILMAZ ÖZKAYA
- Şark Kadını Dergisinin dil incelemesi (ses, yazım ve biçim)
Language analysis of Şark Kadını Magazine (phonetics, phonemics and morphology)
BÜŞRA TUNALI UÇAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Türk Dili ve EdebiyatıNevşehir Hacı Bektaş Veli ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA KARATAŞ
- Siyasi, dini, maarif ve sosyo-kültürel yönleriyle Cerîde-i Sûfiyye dergisi
Political, religious, educational and socio-cultural aspects of Cerîde-i Sûfiyye journal
BEHLÜL TEMELOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET AKİF FİDAN
- Eril fantazilerin doğusu“Şarkiyatçılık”ve Türkiye'de şarkiyatçı söylem üzerinden kadın temsilinin görsel sanatlarda yeniden üretimi
East of masculine fantasy“Orientalism”and re-representation of women in the visual arts through the production of orientalist discourse in Turkey
ÖZLEM GÖK
Sanatta Yeterlik
Türkçe
2014
Sanat TarihiMarmara ÜniversitesiResim Ana Sanat Dalı
YRD. DOÇ. KERİM KILIÇARSLAN