Aşiret yapısı bağlamında yaşlılığın inşası ve yaşlıların sosyal statüleri üzerine bir araştırma: Ağrı-Doğubayazıt örneği
A research on the construction of aging and the social status of the elderly in the context of tribal structure: The case of Ağrı-Doğubayazit
- Tez No: 973419
- Danışmanlar: PROF. DR. REŞAT AÇIKGÖZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sosyoloji, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, aşiret bağlamında yaşlılığın inşası ve yaşlıların sosyal statü durumları ele alınmaktadır. Çalışmanın amacı, gelenekselden modernliğe geçişle birlikte aşirette yaşlılık olgusunun nasıl inşa edildiğini, aşiret yapısının nasıl değişime uğradığını ve buna bağlı olarak yaşlıların sosyal statülerinin zaman içinde nasıl şekillendiğini ortaya koymaktır. Her toplumda olduğu gibi aşiretlerde de yaşlılığın inşası ve yaşlıların sosyal statüleri, aşirete özgü olan dinamikler ve değerler bağlamında şekillenmektedir. Yaşlılık, yalnızca biyolojik bir süreç değil, aynı zamanda kültürel ve toplumsal bağlamda belirlenen bir olgu olarak değerlendirilmektedir. Bu doğrultuda, aşirette yaşlıların statüsü; kır-kent, cinsiyet, sosyal roller, bakım ve kuşaklararası ilişkiler gibi temel alanlar üzerinden belirlenmeye çalışılmaktadır. Çalışmanın bu amaçları doğrultusunda, Doğubayazıt ilçe merkezinde yaşayan 40 aşiret mensubu bireyle nitel araştırma kapsamında görüşmeler geçekleştirilmiştir. Aşiret mensuplarıyla yapılan görüşmelerden elde edilen veriler, gözleme dayanan bulgularla da desteklenmiş ve tematik analiz tekniğiyle analiz edilmiştir. Bu analiz sonucunda, aşiretle ilgili olarak“Aşiretin sosyal ve kültürel kodları: atfedilen anlamlar ve tanımlar”ile“Geleneksellik ve modernlik karşıtlığında aşiret”olmak üzere 2 ana temaya; yaşlıların statüsü ile ilgili olarak ise“Aşirette yaşlılığın inşası”,“Kır-kent bağlamında yaşlıların sosyal statüsü ve rolleri”,“Sosyal statü bağlamında yaşlıların konumu”,“Aşirette roller bağlamında yaşlıların statüleri”ve“Kuşak ilişkileri bağlamında yaşlıların sosyal statü durumları”olmak üzere 5 ana temaya ulaşılmıştır. Bu temalardan ulaşılan bulgulara göre aşiretler yapı ve değerler bağlamında dönüşüme uğrayarak modern formlara bürünmüşlerdir. Aşiretteki bu dönüşümle beraber yaşlıların sosyal statüleri de zaman içinde değişime uğramıştır. Modernleşmeyle doğrusal olarak değişen yaşlıların statüleri, geleneksel aşiretlerde yüksekken modern aşiretlerde azalma eğilimine geçmiştir. Geleneksel aşiretlerde yaşlıların statüleri bilgi, tecrübe, soy, onur ve arabuluculuk gibi karizmatik özellikler tarafından belirlenmiştir. Bu özellikleri haiz olan yaşlılar, aşirette daha yüksek statülere sahip olmuşlardır. Modernleşmeyle artan kentleşme ve teknoloji, aşirette yaşlıların sahip oldukları otoriteyi kısıtlamıştır. Kırsal aşiretlerde geniş ailenin sunduğu destek, yaşlıların bakımını kolaylaştırıp statülerini güçlendirirken kentteki çekirdek aile yaşlıların konumu zayıflatmıştır. Aşirette cinsiyet bağlamında yaşlı erkeklerin yaşlı kadından daha yüksek statüye sahip olduğu gözlemlenmiştir. Sonuç olarak, aşiret bağlamında yaşlıların statüleri zaman içinde azalsa da yaşlılar günümüzde hâlâ kolektif hafızanın taşıyıcıları olarak görülmekte ve buna bağlı olarak aşiret içinde merkezi konumlarını korumaktadırlar.
Özet (Çeviri)
This study examines the construction of old age within the tribal context and the social status of the elderly. The aim of the study is to reveal how the phenomenon of old age is constructed in the tribe alongside the transition from tradition to modernity, how the tribal structure has undergone change, and how the social status of the elderly has been shaped over time as a result. As in every society, the construction of old age and the social status of the elderly in tribes are shaped within the context of dynamics and values specific to the tribe. Old age is considered not only a biological process but also a phenomenon determined within a cultural and social context. Accordingly, the status of the elderly in the tribe is examined through fundamental areas such as rural-urban, gender, social roles, care, and intergenerational relationships. In line with these objectives of the study, interviews were conducted with 40 tribal members living in the district center of Doğubayazıt as part of qualitative research. The data obtained from the interviews with tribal members were supported by observation-based findings and analyzed using thematic analysis techniques. As a result of this analysis, two main themes emerged regarding the tribe:“The social and cultural codes of the tribe: attributed meanings and definitions”and“The tribe in the context of traditionalism versus modernity.”Regarding the status of the elderly, the following themes emerged:“The construction of old age in the tribe,”“The social status and roles of the elderly in the rural-urban context,”“The position of the elderly in the context of social status,”“The status of the elderly in the context of roles in the tribe,”and“The social status of the elderly in the context of generational relations.”Findings from these themes indicate that tribes have undergone transformation in terms of structure and values, taking on modern forms. Along with this transformation in the tribe, the social status of the elderly has also changed over time. The status of the elderly, which has changed linearly with modernization, has decreased in modern tribes, whereas it was high in traditional tribes. In traditional tribes, the status of the elderly was determined by charismatic characteristics such as knowledge, experience, lineage, honor, and mediation. Elderly people possessing these characteristics have enjoyed higher status within the tribe. Increasing urbanization and technology with modernization have limited the authority of the elderly in the tribe. While the support provided by the extended family in rural tribes has facilitated the care of the elderly and strengthened their status, the nuclear family in the city has weakened the position of the elderly. Within the tribe, it has been observed that elderly men have a higher status than elderly women in terms of gender. Consequently, although the status of the elderly in the tribal context has declined over time, the elderly are still seen today as the bearers of collective memory and, as a result, maintain their central position within the tribe.
Benzer Tezler
- Diyarbakır Lice örneğinde aşiret ve akrabalık ilişkileri
Tribal and kindness relations in the example of Diyarbakır Lice
ZEHRA BOZ YAŞA
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
SosyolojiVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA GÜNGÖRER
- XIX. yüzyıl ortalarında Adana vilayetinin demografik yapısı ve iskan siyaseti
Settlement policy and demographic structure of Adana province in the middle of the 19 th century
HİDAYET ESKİSÜRMELİ
- Değişen politik ve ekonomik dinamiklerin sınıfsal yapıya ve mekâna etkileri: Kızıltepe örneği
The effects of changing political and economic dynamics on class structure and the space: The case of Kızıltepe
HALİT KARAHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Sosyolojiİstanbul ÜniversitesiYerel Yönetimler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HATİCE KURTULUŞ AYDAL
- XIX. yüzyıl Hakkâri ve çevresinde Kürt-Nasturi ilişkileri
Kurdish-Assyrian relations in and around Hakkâri XIXth century
MEHMET SABRİ DENİZ