Türkçe ders kitaplarında yer alan anlatı metinlerinin etik sorumluluk açısından incelenmesi
Analyzing narrative texts in Turkish textbooks in terms of ethical responsibility
- Tez No: 973721
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SUNA CANLI CAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından 2024-2025 eğitim-öğretim yılında ders kitabı olarak okutulan 5. sınıf Türkçe ders kitabındaki kurgusal nitelikli anlatı metinlerin etik sorumluluk açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Çocuk yapıtlarında etik sorumluluk olgusunun incelenebilmesi için çocuk okura karşı bu sorumluluğu taşıyan ve paylaşan kişilerin hangi sorularla ve farkındalıkla sürece yaklaşması gerektiği ise ilgili alanyazın taranarak kuramsal çerçevede sunulmasıyla betimlenmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılmıştır. Öncelikle ilgili alanyazından hareketle etik sorumluluğun alt bileşenlerini oluşturan ana ulamlar belirlenmiş; ardından bu ulamların her birinin anlatı metinlerindeki görünümünü inceleyebilmek için kapsamlı bir alanyazın taraması sonucu“Çocuklara Seslenen (Kurgusal Nitelikli) Anlatı Metinlerini Etik Sorumluluk Açısından İnceleme Çerçevesi”oluşturulmuştur. İnceleme nesnesini oluşturan 5. sınıf Türkçe ders kitabındaki on bir kurgusal anlatı metni, bu ölçütler doğrultusunda içerik analizi tekniğiyle çözümlenmiştir. Araştırma kapsamında, incelenen metinlerin etik sorumluluk ölçütlerini tam anlamıyla karşılayamadığı; özellikle“yazınsal ton”,“izlek”ve“konu”ölçütlerinde belirgin eksikliklerin olduğu saptanmıştır. İnceleme nesnesi kapsamındaki metinlerden yalnızca birinin etik sorumluluk ölçütlerinin tamamını karşıladığı, diğer 10 metin ise bu ölçütler bakımından sınırlı ya da yetersiz düzeyde kalmıştır. İncelenen metinlerde genellikle bir etik sorunsal/çatışma oluşturacak konu ve olay örgüsü sunulamamış ya da bu durum açık ve öğretici (didaktik) bir biçimde ortaya konmuştur. Metinlerin birçoğunda yazınsal ve estetik değerin niteliği zayıf ve yüzeyseldir; karakterlerin sunumu ve aralarındaki çatışmaların çocuk okurda ilgi uyandıracak çarpıcılığı ve inandırıcılığı taşımaması, diğer çatışmaların da iyi yapılandırılmayışı kurgusal anlatının eksiklikleri olarak sıralanabilir. Bu sınırlılıklar, çocuk okurun bilişsel özerkliğini, eleştirel düşünme becerilerini ve duyuşsal farkındalığını geliştirme olanaklarını bu türden metinler aracılığıyla kısıtlayabilir. Çocuk okurun nitelikli yazınsal yapıtla buluşma hakkını gözeten, öte yandan metnin içeriğinde de çocuk hakları başta olmak üzere hak temelliliği, insani ve evrensel değerleri önceleyen; çocuğu düşünsel özerkliğe ve duyuşsal farkındalığa sahip etkin bireyler/özneler olarak gören; çocuk gerçekliğini göz ardı etmeyen bakış açısının eğitim-öğretim sürecinin başat araçlarından olan ders kitaplarına daha fazla yansıtılması ve bu anlayışın yaygınlaşması, Türkçe ders kitaplarını etik sorumluluk açısından daha nitelikli kılabilir.
Özet (Çeviri)
The present study aims to analyse the fictional narrative texts in the 5th grade Turkish textbook used by the Ministry of National Education during the 2024-2025 academic year in terms of ethical responsibility. The following study will examine the concept of ethical responsibility in children's literature. It will first describe the questions and awareness that individuals who bear and share responsibility towards child readers should approach the process with. This will be achieved by presenting a theoretical framework based on a review of the relevant literature. Document analysis, a qualitative research method, was employed in the present study. Firstly, the primary components constituting ethical responsibility were determined based on the relevant literature. Subsequently, a comprehensive literature review was conducted to examine the appearance of each of these components in narrative texts. This review resulted in the creation of a“Framework for Examining Narrative Texts Addressed to Children (Fictional) in Terms of Ethical Responsibility.”The eleven fictional narrative texts in the 5th grade Turkish textbook, which constituted the object of analysis, were analysed using content analysis techniques in line with these criteria. In the course of the research, it was determined that the analysed texts did not fully meet the ethical responsibility criteria. In particular, there were significant deficiencies in the criteria of“literary tone,”“plot,”and“subject matter.”Of the ten texts examined, only one was found to be in accordance with the established ethical responsibility criteria. The remaining texts were deemed to be either limited or deficient in this regard. The texts examined generally failed to present a subject and plot that would create an ethical problem/conflict, or this situation was presented in an explicit and didactic manner. In many of the texts, the literary and aesthetic value is weak and superficial; the presentation of the characters and the conflicts between them lack the striking and believable qualities that would arouse interest in child readers, and other conflicts are poorly structured, which can be listed as shortcomings in the fictional narrative. These limitations may impede the development of cognitive autonomy, critical thinking skills, and emotional awareness in child readers through such texts. The perspective under discussion here respects the child reader's right to encounter high-quality literary works, while also prioritising rights-based principles, human and universal values, especially children's rights, in the content of the text. Furthermore, it views children as active individuals/subjects with intellectual autonomy and emotional awareness, and does not ignore the reality of children. The integration of this perspective within textbooks, which function as a primary instrument in the educational and instructional process, and the dissemination of this understanding, has the potential to enhance the ethical responsibility of Turkish textbooks.
Benzer Tezler
- İbrahimi dinlerde insan onuru ve dinler arası öğretim açısından değerlendirme
Evaluation of İbrahimi in terms of human dignity and inter-religious teaching in religions
FATMA BETÜL PARMAKSIZOĞLU
Doktora
Türkçe
2023
DinAnkara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUALLA SELÇUK
- Ortaokul 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki anlatı metinlerinin kavramsal metafor kullanımı açısından incelenmesi
An analysis of narrative texts in 5th, 6th, 7th and 8th grade middle school Turkish textbooks in terms of conceptual metaphor use
İMRAN YİĞİT
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimMersin ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ELÇİN YILMAZ
- Yabancı dil olarak türkçe öğretimi ders kitapları anlatı metinlerinde zaman belirteci hal türü etkileşiminin incelenmesi
Analysis of the interaction of temporal adverbs and situational types in narrative texts of teaching turkish as a foreign language textbooks
BERRAK ÖZKAN ÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimMersin ÜniversitesiYabancı Dil Olarak Türkçe Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ELÇİN YILMAZ
- Ortaokul 5. sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan metinlerin incelenmesi
Middle school fiftht-grade examination of the contained in Turkish textbooks
TÜRKÜ PAYZA
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Eğitim ve ÖğretimAdnan Menderes ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. A.SEDA SARACALOĞLU
- Türkçe ders kitaplarındaki okuma ve serbest okuma metinlerinin dini ve ahlaki değerler açısından incelenmesi
The analysis called religious and ethic values in readings in Turkish schoolbooks
YAKUP ALAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Eğitim ve ÖğretimAbant İzzet Baysal ÜniversitesiTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MUSTAFA AYYILDIZ