Geri Dön

İkinci ve üçüncü sınıf disleksi tanılı çocuklarda cümle işlemleme ile çalışma belleği arasındaki ilişkinin incelenmesi: Bir göz izleme çalışması

Examining the relationship between sentence processing and working memory in second and third grade children diagnosed with dyslexia: An eye-tracking study

PDF İndir

  1. Tez No: 974240
  2. Yazar: DERYA ARIK
  3. Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEMA ACAR ÜNALGAN
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Dil ve Konuşma Terapisi, Language and Speech Therapy
  6. Anahtar Kelimeler: Disleksi, Cümle işlemleme, Çalışma belleği, Göz izleme, Süreç-içi değerlendirme, Dyslexia, Sentence processing, Working memory, Eye-tracking, Online assessment
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: İzmir Bakırçay Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Dil ve Konuşma Terapisi Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Amaç, 2. ve 3. sınıf disleksili katılımcıların sözdizimsel karmaşıklık düzeyi ve bağımlılık mesafesi manipüle edilen cümleler aracılığıyla oluşturulan çalışma belleği yükünün süreç-içi cümle okuma göz hareketleri parametrelerine ve süreç-dışı genel çalışma belleği performansına etkisini incelemektir. Araştırmada, nesne-eylem uzaklığı ve ana özne ile yerleşik özne arasındaki bitişiklik durumu manipülasyonu ile edilen cümleler aracılığıyla, disleksi tanılı çocuklar ile tipik gelişim gösteren akranlarının göz hareketi parametreleri ve çalışma belleği performansları karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Böylece cümle düzeyinde okuma performansının süreç-içi bilişsel temelleri ve disleksiye özgü göz izleme biyobelirteçleri ortaya koymak amaçlanmıştır. Nedensel karşılaştırmalı desen ve ilişkisel tarama modeli birlikte kullanılmıştır. 2. ve 3. sınıf, disleksi tanılı 6 ve tipik gelişim gösteren 4 katılımcı dahil edilmiştir. Veriler 3 aşamada toplanmıştır: (i) Katılımcıların tanı durumlarının belirlenmesi: dil ve konuşma terapisti, odyolog, klinik psikolog, özel eğitim uzmanı ve çocuk ve ergen psikiyatristinin yer aldığı multidisipliner ekip tarafından çok aşamalı ve kapsamlı bir disleksi tanılama protokolü izlenmiştir. Bu kapsamda, ön değerlendirme ve anemnez alınmış; odyolojik değerlendirme, görme değerlendirmesi, Wechsler Çocuklar için Zekâ Ölçeği-IV(WISC-IV), Conners Ebeveyn ve Öğretmen Değerlendirme Ölçekleri, Özgül Öğrenme Bozukluğu Klinik Gözlem Bataryası (ÖÖB-KG), Türkçe Okul Çağı Dil Gelişim Testi (TODİL) ve Okuma Yazma Değerlendirme Bataryası (OYAB) uygulanmıştır. (ii) Süreç-dışı çalışma belleği değerlendirmesi: Çalışma Belleği Ölçeği (ÇBÖ) uygulanmıştır. (iii) Süreç-içi çalışma belleği ve cümle okuma performansının değerlendirilmesi: Sözdizimsel karmaşıklık düzeyleri farklılık gösteren ve nesne-eylem uzaklığı ile öznelerin bitişikliğini manipüle eden üç tip ((i)nesnesi eyleme yakın, özneleri bitişik cümle [NY-ÖB], (ii)nesnesi eyleme uzak, özneleri ayrı cümle [NU-ÖA], (iii) nesnesi eyleme uzak, özneleri bitişik cümle [NU-ÖB]) toplam 61 cümle kullanılmıştır. Veriler EyeLink Portable Duo göz izleme cihazı ile 1000 Hz örneklem hızında 9 kalibrasyon noktasından alınmıştır. İlk fiksasyon süresi, ilk geçiş okuma süresi, toplam fiksasyon süresi ve kümülatif regresyon yolu süreleri incelenmiştir. Tüm parametreler bağımlılık mesafesi farklılaşan 5., 6. ve 7. Sözcük pozisyonları için ayrı ayrı analiz edilmiştir. Analizler R programında gerçekleşmiştir. Gruplar arası farkların ve çalışma belleği etkisinin incelenmesinde tekrarlı ölçümler için ANOVA, ANCOVA ve Pearson korelasyon analizi uygulanmıştır. Bulgular, disleksi tanılı çocukların tüm sözcük pozisyonlarında tipik gelişim gösteren akranlarına kıyasla anlamlı biçimde daha uzun toplam fiksasyon süreleri ve kümülatif regresyon yolu süreleri olduğunu göstermiştir. Özellikle bağımlılık mesafesi uzun, özneleri ayrı olan cümlelerde bu farklar daha belirgin hale gelmiştir. Disleksi grubunda, hem ilk bakış fiksasyon süresi hem de toplam okuma süresi ve regresyonlar, cümle yapısı karmaşıklaştıkça artmıştır (ilk bakış fiksasyon süresi grup etkisi: F(1,9)=5.36, p=.021; cümle tipi etkisi: F(2,18)=3.61, p=.028). Tipik gelişim gösteren grupta ise göz hareketi parametreleri cümle tipine ve bağımlılık mesafesine göre daha stabil kalmıştır. Varyans analizlerinde, grup değişkeninin ve cümle tipi ile grup etkileşiminin özellikle toplam fiksasyon süreleri ve kümülatif regresyon yolu süreleri parametrelerinde anlamlı olduğu bulunmuştur. Post-hoc karşılaştırmalar, disleksi grubunda bağımlılık mesafesi uzadıkça ve cümle yapısı karmaşıklaştıkça okuma süresi ve regresyon sayısının anlamlı şekilde arttığını göstermiştir. Korelasyon analizlerinde, disleksi grubunda çalışma belleği puanları ile göz hareketi parametreleri arasında anlamlı negatif ilişkiler saptanmıştır (ilk geçiş okuma süresi ÇBÖ toplam puanı : r=-.87, p=.002, toplam fiksasyon süresi genel bellek puanı r=-.92, p<.001, kümülatif regresyon yolu süresi genel bellek puanı: r=-.92, p<.001). Çalışma belleği kapasitesi azaldıkça okuma süresi ve bilişsel yük artmıştır. Tipik gelişim gösteren grupta ise bu ilişkiler daha stabil ve genellikle erken okuma parametrelerinde gözlenmiştir (ilk fiksasyon süresi sözel bellek puanı r=-.81, p=.021). Her iki grupta da çalışma belleği alt alanları birbiriyle güçlü ilişki göstermiştir. Sonuç olarak, bulgular disleksili çocuklarda sözdizimsel karmaşıklığın ve bağımlılık mesafesinin göz hareketleriyle ölçülen süreç-içi cümle okuma performansını olumsuz etkilediğini; bu etkinin, özellikle süreç-dışı çalışma belleği kapasitesi düşük bireylerde daha belirgin olduğunu ortaya koymuştur. Ancak sınırlı örneklem nedeniyle bulguların genellenebilirliği düşüktür. Gelecek çalışmalarda daha büyük örnekleme yer verilmesi hedeflenebilir. Öte yandan, bu tez çalışması ulusal alanyazında göz izleme teknoloji ile disleksi katılımcıların göz hareketleri parametrelerini ve süreç-içi çalışma belleği performansını inceleyen bilgimiz dahilindeki ilk çalışmalardan olması açısından değerlidir. Bir klinik değerlendirme aracı olarak göz izleme teknolojisi ile dislekside süreç-içi cümle okuma değerlendirmesine ilişkin kanıtlar sunması açısından önemlidir.

Özet (Çeviri)

The aim of this study was to examine the effects of working memory load, manipulated through sentence-level syntactic complexity and dependency distance, on both online eye-movement parameters during sentence reading and offline working memory performance in second- and third-grade children with dyslexia. Sentences were manipulated with respect to object–verb distance and subject adjacency, and the eye-movement parameters and working memory performance of children with dyslexia were comparatively evaluated with those of typically developing peers. In this way, the study sought to reveal the cognitive foundations of sentence-level reading performance and to identify dyslexia-specific eye-tracking biomarkers. A causal-comparative design combined with a correlational survey model was employed. The study included six children diagnosed with dyslexia and four typically developing controls. Data were collected in three stages: (i) Diagnostic assessment: A comprehensive multi-stage dyslexia diagnostic protocol was conducted by a multidisciplinary team comprising a speech and language therapist, audiologist, clinical psychologist, special education specialist, and child psychiatrist. The protocol involved anamnesis and preliminary assessment, audiological and visual evaluations, administration of the Wechsler Intelligence Scale for Children-IV (WISC-IV), Conners' Parent and Teacher Rating Scales, the Specific Learning Disorder Clinical Observation Battery (ÖÖB-KG), the Turkish School-Age Language Development Test (TODİL), and the Reading and Writing Assessment Battery (OYAB). (ii) Offline working memory assessment: The Working Memory Scale (ÇBÖ) was administered. (iii) Online sentence processing assessment: A total of 61 sentences with manipulated syntactic complexity and dependency distance were presented, consisting of three types: (i) object–verb adjacent with adjacent subjects (NY-ÖB), (ii) object–verb distant with separated subjects (NU-ÖA), and (iii) object–verb distant with adjacent subjects (NU-ÖB). Eye movements were recorded with the EyeLink Portable Duo system at a 1000 Hz sampling rate with 9-point calibration. First fixation duration, first-pass reading time, total fixation time, and cumulative regression path duration were analyzed for the 5th, 6th, and 7th word positions, which varied in dependency distance. Statistical analyses were conducted in R, including repeated-measures ANOVA, ANCOVA, and Pearson correlation analyses. The results revealed that children with dyslexia exhibited significantly longer total fixation times and cumulative regression path durations across all word positions compared to their typically developing peers, with the differences most pronounced in sentences with long dependency distances and non-adjacent subjects. In the dyslexia group, fixation durations and regressions increased as sentence complexity grew (first fixation duration group effect: F(1,9)=5.36, p=.021; sentence type effect: F(2,18)=3.61, p=.028), whereas eye-movement measures in the control group remained relatively stable across conditions. Significant main effects of group and group × sentence type interactions emerged particularly for total fixation times and regression path durations. Post-hoc comparisons confirmed that in the dyslexia group, reading times and regression counts increased significantly with greater dependency distance and syntactic complexity. Correlation analyses further revealed strong negative associations between working memory capacity and eye-movement measures in the dyslexia group (e.g., first-pass reading time and total working memory score: r=-.87, p=.002; total fixation time and general memory score: r=-.92, p<.001). Reduced working memory capacity was associated with longer reading times and greater cognitive load. In contrast, such correlations were weaker and limited to early processing measures in the control group (e.g., first fixation duration and verbal memory score: r=-.81, p=.021). Strong intercorrelations were observed across working memory subcomponents in both groups. In conclusion, the findings indicate that syntactic complexity and dependency distance negatively affect online sentence reading performance in children with dyslexia as measured through eye-tracking, and that this effect is more pronounced in individuals with lower offline working memory capacity. Due to the limited sample size, the generalizability of the findings remains constrained; future studies should involve larger samples. Nevertheless, this thesis represents one of the first studies in the national literature to investigate eye-movement parameters and online working memory performance in children with dyslexia using eye-tracking technology, providing important evidence for its potential as a clinical assessment tool.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    592108

    Sınıf öğretmenlerinin disleksiye yönelik bilgi ve tutumlarının incelenmesi

    Study of the knowledge and attitudes of classroom teachers towards dyslexia

    RESUL ŞAHİN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    PsikolojiTokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi

    Temel Eğitim Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ SEVİM GÜVEN

    DR. ÖĞR. ÜYESİ BETÜL ALATLI

  2. Tez No

    370444

    Disleksili bireylerde erken tanı konmasının önemi ve disleksi eğitimlerinde yurt içi ve yurt dışı uygulamaların incelenmesi ve karşılaştırılması

    The importance of early identification of dyslectic individuals&studying and comparison on applications in the country and abroad on dyslexia education.

    GÜRKAN GÜR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2013

    Eğitim ve ÖğretimÇukurova Üniversitesi

    İlköğretim Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. BÜLENT ÇUKUROVA

  3. Tez No

    804323

    Exploring the language learning challenges of dyslexics

    Disleksik öğrencilerin dil öğrenme zorluklarının incelenmesi

    ÖMER AKPINAR

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2023

    Eğitim ve ÖğretimDokuz Eylül Üniversitesi

    Yabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. FERYAL ÇUBUKÇU

  4. Tez No

    678810

    Özel öğrenme güçlüğü olan öğrencilerin okuduğunu anlama becerisinin geliştirilmesinde tekrarlı okuma ve görsel anlama programının (TOGAP) etkililiği

    Effectiveness of the repeated reading and visual comprehension program (TOGAP) in developing reading comprehension skills of students with specificlearning disabilities

    ENGİN YILMAZ

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2021

    Eğitim ve ÖğretimEskişehir Osmangazi Üniversitesi

    Özel Eğitim Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. MACİD AYHAN MELEKOĞLU

  5. Tez No

    552096

    Sınıf öğretmenlerinin okuma güçlüklerine ilişkin görüş ve uygulamaları

    Classroom teachers' opinions and practices on reading difficulties

    ZEHRA ESRA KETENOĞLU KAYABAŞI

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    Eğitim ve ÖğretimGazi Üniversitesi

    Sınıf Eğitimi Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. HAYATİ AKYOL

Geri Dön