Özel gereksinimli çocukların beslenme alışkanlığı, beslenmedurumları ile bakım verenlerin beslenme bilgi düzeylerinin belirlenmesi
Nutritional habits and nutritional status of children with specialneeds, and the nutritional knowledge levels of their caregivers
- Tez No: 974370
- Danışmanlar: PROF. DR. GÜL KIZILTAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Başkent Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Özel gereksinimli çocuklar; gelişimsel, fiziksel, zihinsel, duygusal veya sosyal alanlarda akranlarından belirgin farklılıklar gösteren ve bu nedenle eğitim, sağlık ve günlük yaşamlarında özel desteğe ihtiyaç duyan bireylerdir. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre dünya nüfusunun yaklaşık %15'ini, Türkiye'de ise %6.6'sını engelli bireyler oluşturmaktadır. Bu çocuklarda yutma güçlüğü, yemek seçiciliği, duyusal hassasiyet ve besin ögesi yetersizlikleri gibi sorunlar sık görülmekte; bu durum hem malnütrisyon hem de obezite riskini artırmaktadır. Bu nedenle, özel gereksinimli çocuklarda beslenme durumunun düzenli izlenmesi ve bakımverenlerin beslenme bilgi düzeylerinin artırılması büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, özel gereksinimli çocukların beslenme durumlarını, yeme davranışlarını ve bakımverenlerinin beslenme bilgi düzeylerini çok yönlü olarak incelenmiştir ve bu değişkenlerin yaş, cinsiyet, engel türü ve bakımverenlerin demografik özelliklerine göre farklılıkları değerlendirilmiştir. Çalışma, Hatay ilinde bulunan bir özel rehabilitasyon merkezinde, 3–18 yaş aralığında olan farklı özel gereksinimlere sahip 130 çocuk (84 kız, %64.6; 46 erkek, %35.4) ve onların birincil bakımverenleri ile yürütülmüştür. Çalışmaya katılan çocukların tanıları en sıklıkla otizm spektrum bozukluğu (%18.5), bedensel engelli (%17.7) ve zihinsel engelli (%16.2) olarak belirlenmiştir. Yetişkinler İçin Beslenme Bilgi Düzeyi Ölçeği (YETBİD), yetişkinlerin beslenme konusundaki bilgi düzeylerini ölçen, Temel Beslenme Bilgisi ve Besin Tercihi olmak üzere iki bölümden oluşan, puanları“kötü”den“çok iyi”ye sınıflandırılan bir ölçektir. Çocuklarda Yeme Davranışı Anketi (ÇYDA), sekiz alt boyuttan oluşan, beslenme sorunlarını belirlemeye yönelik olarak çocukların yeme tutum ve alışkanlıklarını, bakımverenler tarafından gözlemlenen davranışlar üzerinden değerlendirmektedir. Çalışmaya katılan bakımverenlere sosyodemografik özelliklerini belirleyen anket formu uygulanmış, beslenme bilgi düzeyleri“Yetişkinler İçin Beslenme Bilgi Düzeyi Ölçeği (YETBİD)”ile ölçülmüştür. Çocukların yeme davranışları“Çocuklarda Yeme Davranışı Anketi (ÇYDA)”ile değerlendirilmiş, günlük enerji ve besin ögesi alımları 24 saatlik geriye dönük besin tüketim kaydı yöntemi ile belirlenmiştir. Antropometrik ölçümler alınmış ve besin ögesi alımları Türkiye Beslenme Rehberi 2022 (TÜBER) ile karşılaştırılmıştır. Bulgulara göre, çalışmaya katılan çocukların yaş ortalaması 8.4±3.7 yıl olup, yaş dağılımı 3–5 yaş (%32.3), 6–9 yaş (%27.7), 10–13 yaş (%23.1) ve 14 yaş ve üzeri (%16.9) olarak belirlenmiştir. Ortalama BKİ değeri 18.9±4.2 kg/m² olup, BKİ persentil sınıflamasına göre çocukların %21.5'i fazla kilolu/obez, %18.5'i ise zayıf kategorisinde yer almaktadır. Engel türüne göre çocukların BKİ değerleri karşılaştırıldığında otizmli çocukların BKİ değerleri anlamlı şekilde daha yüksek (23.5±3.8 kg/m²) iken, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) olan çocukların BKİ değerlerinin anlamlı olarak daha düşük olduğu (16.5±2.9 kg/m²) belirlenmiştir (p<0.05). Günlük enerji alımı açısından engel türleri arasında da anlamlı fark bulunmuş; otizm grubunda günlük alınan enerji ortalaması 1725 kcal, kistik fibrozisi olan çocuklarda ise 704 kcal olarak saptanmıştır (p<0.01). Tüm yaş gruplarında D vitamini alımı yetersiz bulunmuş (önerilenin %10–30'u), kalsiyum ve demir alımlarında da eksiklikler gözlenmiştir. Cinsiyetler arasında günlük kalsiyum alımı kızlarda ortalama 512 mg, erkeklerde ise ortalama 612 mg olarak hesaplanmış, fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0.05). ÇYDA sonuçlarına göre, 7–9 yaş grubunun“tokluk duyarlılığı”puanları diğer yaş gruplarına göre anlamlı şekilde daha yüksek bulunmuştur (p<0.05). Cinsiyete göre farklılık incelendiğinde yalnızca“yavaş yeme”alt boyutunda anlamlı fark saptanmış (p=0.016) ve kız çocuklarının puanları erkeklere göre daha yüksek bulunmuştur. Bakım verenlerin yaş ortalaması 36.7±8,2 yıl olup, %95.4'ü kadındır. Eğitim düzeylerine bakıldığında bakım verenlerin en çok ortaokul mezunu olduğu (%36.2), en az ise üniversite mezunu (%9.2) olduğu tespit edilmiştir. YETBİD sonuçlarına göre bakım verenlerin bilgi düzeyinin %53.1'inin orta düzeyde, %21.5'inin kötü düzeyde, %18.5'inin iyi düzeyde ve %6.9'unun çok iyi düzeyde olduğu saptanmıştır. Beslenme bilgi puanları ile çocukların bazı beslenme davranışları arasında pozitif yönde zayıf düzeyde ilişkiler saptanmıştır (p<0.05). Sonuç olarak, özel gereksinimli çocukların beslenme durumları, enerji-makro/mikro besin ögesi alımları ve yeme davranışları, engel türü, yaş ve cinsiyet gibi değişkenlere göre anlamlı farklılıklar göstermektedir. Bulgular, düzenli beslenme izlemlerinin ve bakım verenlere yönelik beslenme eğitimi programlarının gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Special needs children are individuals who show significant differences from their peers in developmental, physical, intellectual, emotional, or social areas and therefore require special support in education, health, and daily life. According to the World Health Organization, approximately 15% of the world's population and 6.6% of Turkey's population consist of individuals with disabilities. These children often face problems such as swallowing difficulties, selective eating, sensory sensitivities, and nutrient deficiencies, which increase the risk of both malnutrition and obesity. Therefore, regular monitoring of the nutritional status of special needs children and improving the nutrition knowledge level of their caregivers is of great importance. In this study, the nutritional status, eating behaviors, and nutrition knowledge levels of caregivers of special needs children were examined comprehensively, and differences in these variables were evaluated according to age, gender, type of disability, and demographic characteristics of caregivers. The study was conducted in a special rehabilitation center located in Hatay, Turkey, with 130 children aged between 3 and 18 years (84 girls, 64.6%; 46 boys, 35.4%) with various special needs, and their primary caregivers. The most common diagnoses among participating children were autism spectrum disorder (18.5%), physical disability (17.7%), and intellectual disability (16.2%). The Nutrition Knowledge Level Scale for Adults (YETBİD) is a tool that measures adults' knowledge on nutrition, consisting of two sections—Basic Nutrition Knowledge and Food Preference—classified from“poor”to“very good”scores. The Children's Eating Behavior Questionnaire (CEBQ) consists of eight subscales and evaluates children's eating attitudes and habits through behaviors observed by caregivers to identify feeding problems. Caregivers were administered a questionnaire to determine their sociodemographic characteristics, and their nutrition knowledge levels were assessed using YETBİD. Children's eating behaviors were evaluated with the CEBQ, and their daily energy and nutrient intakes were determined using the 24-hour dietary recall method. Anthropometric measurements were taken, and nutrient intakes were compared with the Turkish Nutrition Guide 2022 (TÜBER). According to the findings, the average age of the children was 8.4±3.7 years, with the age distribution as follows: 3–5 years (32.3%), 6–9 years (27.7%), 10–13 years (23.1%), and 14 years and older (16.9%). The mean BMI was 18.9±4.2 kg/m²; based on BMI percentile classification, 21.5% of the children were overweight/obese, while 18.5% were underweight. Comparing BMI values by disability type, children with autism had significantly higher BMI (23.5±3.8 kg/m²), whereas children with attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) had significantly lower BMI (16.5±2.9 kg/m²) (p<0.05). Significant differences were also found in daily energy intake among disability types; the autism group had an average daily energy intake of 1725 kcal, while children with cystic fibrosis had an average of 704 kcal (p<0.01). In all age groups, vitamin D intake was insufficient (10–30% of the recommended amount), and deficiencies were also observed in calcium and iron intake. Regarding gender differences, average daily calcium intake was 512 mg for girls and 612 mg for boys, with the difference being statistically significant (p<0.05). According to CEBQ results, the“satiety responsiveness”scores of the 7–9 age group were significantly higher than those of other age groups (p<0.05). In terms of gender differences, a significant difference was found only in the“slow eating”subscale (p=0.016), with girls scoring higher than boys. The caregivers' average age was 36.7±8.2 years, and 95.4% (n=124) were female. Regarding education levels, the highest proportion were secondary school graduates (36.2%), and the lowest proportion were university graduates (9.2%). YETBİD results showed that caregivers' knowledge levels were 53.1% moderate, 21.5% poor, 18.5% good, and 6.9% very good. Weak positive correlations were found between caregivers' nutrition knowledge scores and some of the children's eating behaviors (p<0.05). In conclusion, the nutritional status, energy and macro/micronutrient intakes, and eating behaviors of special needs children show significant differences according to variables such as type of disability, age, and gender. The findings highlight the necessity of regular nutritional monitoring and nutrition education programs for caregivers.
Benzer Tezler
- Farklı sosyo ekonomik düzeydeki 10-14 yaş grubu çocuklarda sebze-meyve tüketim alışkanlığının incelenmesi
Examining fruit and vegetable consumption behavior of childrens i̇n 10-14 age group on different socio-economic status
HÜMEYRA YAZMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Beslenme ve Diyetetikİstanbul Medipol ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUAZZEZ GARİPAĞAOĞLU DENİZHAN
- Özel gereksinimli çocukların ebeveynlerinin yaşam kalitesi evlilik yaşamı umutsuzluk ve tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi
Quality of life of the parents of children with special needs quality of marriage life examining the levels of hope and burnout
MERVE FATMA İŞBİLİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Eğitim ve Öğretimİstanbul Okan ÜniversitesiÇocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AİDA ŞAHMUR
- Özel gereksinimi olan çocukların eğitim ve sağlık harcamalarına yönelik bir çalışma: Konya'da bir özel eğitim ve rehabilitasyon merkezi örneği
A study on education and health expenditures of children with special needs: An example of a special education and rehabilitation center in Konya
AYBÜKE ATEŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Sağlık YönetimiSelçuk ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATMA ÖZLEM YILMAZ
- Evde mekanik ventilatöre bağlı trakeostomili çocukların ebeveynlerinin bakım yükü ve depresyon düzeylerinin belirlenmesi
Burden and depression levels of parents of children with tracheostomy and home mechanical ventilator
BUSE ATEŞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
HemşirelikYozgat Bozok ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YURDAGÜL ERDEM
- 6-12 yaş aralığında özel bakım gereksinimi olan bireylerde ağız ve diş sağlığının değerlendirmesi
Assessment of oral and dental health in individuals with special care needs aged 6-12
MİNE TIRNAKSIZ MÜFTÜOĞLU
Doktora
Türkçe
2024
Diş Hekimliğiİstanbul Sağlık ve Teknoloji ÜniversitesiPedodonti Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BUĞRA ÖZEN