محمد بن قرقماس وتفسيره“نثر الجمان من فتح الرحمن”تحقيقًا وتحليلًا (من بداية سورة طه إلى نهاية سورة الشعراء)
Muhammed b. Korkmaz'ın“Nesrü'l Cümân min Fethi'r-Rahman”adlı eserinin tahkiki ve incelenmesi (Tâhâ sûresinin başından şuarâ sûresinin sonuna kadar)
- Tez No: 974891
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ZİYAD RAVAŞDEH
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Tefsir, İşârî Tefsir, İbn Korkmaz, Nesrü'l-Cümân, Seci, Tâhâ sûresi, Şuarâ sûresi, Tafsīr, Ishārī Tafsīr, Ibn Korkmaz, Nesr al-Jumān, Saj, Sūrat Ṭāhā, Sūrat al-Shu'arā
- Yıl: 2024
- Dil: Arapça
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Nâsırüddin Muhammed B. Korkmaz el-Aktemorî'nin“Nesrü'l-Cümân min Fethi'r-Rahmân”adlı eserinde yer alan, Tâhâ sûresinden başlayıp Şuarâ sûresinin sonuna kadar olan kısmın tahkiki ve incelemesini içermektedir. İbn Korkmaz, hicrî dokuzuncu yüzyılda Memluküler Devleti döneminde Kahire'de yaşamış, şeriat ilimleri ve Arap dili ile belâgatında geniş bilgiye sahip olmasının yanı sıra, astronomi, tıp ve kimya gibi bilim dallarına da ilgi duymuş önemli bir âlimdir.“Nesrü'l-Cümân min Fethi'r-Rahmân”, dört ciltlik iki cilt halinde sunulan bir tefsirdir ve rivayet ile dirayet tefsirlerini birleştirir. Eser, Sünnî tasavvufî işârî tefsir yöntemini açıkça yansıtarak irfanı ve ahlâkî yönlere vurgu yapar, aynı zamanda teşvik ve korkutma/caydırma üslubunu kullanır. Bu tefsir, başlangıcından sonuna kadar Seci ile yazılmış olması nedeniyle belâgat sanatları ve bedi unsurların ustalıkla kullanıldığı estetik bir metindir ve bu yönüyle Kur'an tefsirine yeni bir ilmî boyut kazandırmaktadır. İbn Korkmaz, bu eseri yirmi ciltlik“Fethi'r-Rahmân fî Tefsîri'l-Kur'ân”adlı geniş tefsirinden özetlemiştir ve bu özette belâgat ve dil bilgisi unsurlara odaklanmıştır. Ayrıca, beyânî, sarfî ve nahvî anlamları vurgulamış, fıkhî ve kelâmî meseleleri ele alırken ihtilaflı konulardan kaçınmıştır. İbn Korkmaz'ın âyetleri konu başlıklarına göre düzenlemesi, her bölüme seci ile bir başlık vermesi ve her sûrenin sonunda dua ile bitirmesi, esere ayrı bir değer katmıştır. Ayrıca eserin, kendisinin el yazısı ile yazılmış olması, ona büyük bir önem kazandırmaktadır. Bu tahkik çalışması, İbn Korkmaz'ın hayatını, tarih ve biyografi kaynakları üzerinden incelemekle başlamış, ardından el yazmalarının Kodikoloji açıdan değerlendirilmesiyle devam etmiştir. Tâhâ sûresinden Şuarâ sûresinin sonuna kadar olan bölümler eleştirel metin incelemesi (Edisyon kritik) yöntemiyle tahkik edilmiştir., âyetlerin atıfları yapılmış, hadisler tahric edilmiş, şiirler ve diğer alıntılar belgelenmiş ve bilinmeyen şahıslar için biyografiler sunulmuştur. Çalışma, İbn Korkmaz'ın tefsirinin belâgat değeri, bedi sanatlardaki hassasiyeti ve ilmi birikimi üzerine yapılan vurgularla sonuçlandırılmıştır.
Özet (Çeviri)
This thesis presents a critical edition and analysis of the section from Sūrat Ṭāhā to the end of Sūrat al-Shu'arā' in Naṣr al-Jumān min Fatḥ al-Raḥmān, authored by Nāṣir al-Dīn Muḥammad b. Korkmaz al-Aktemorī. Ibn Korkmaz was a distinguished scholar who lived in Cairo during the ninth century AH under the Mamluk Sultanate. He was well-versed in Islamic jurisprudence, Arabic language, and rhetoric, in addition to having interests in astronomy, medicine, and chemistry. Naṣr al-Jummān min Fatḥ al-Raḥmān is a four-volume tafsīr presented in two bound volumes, integrating both riwāyah and dirāyah exegetical approaches. The work explicitly reflects the Sunni taṣawwufī ishārī tafsīr methodology, emphasizing spiritual and ethical aspects while employing an eloquent style of encouragement (targhīb) and deterrence (tarhīb). A distinctive feature of this tafsīr is its use of saj' (rhymed prose) throughout, demonstrating a mastery of balāghah and badī', thereby adding a new scholarly dimension to Qur'ānic exegesis. Ibn Korkmaz condensed this work from his extensive twenty-volume Fatḥ al-Raḥmān fī Tafsīr al-Qur'ān, focusing primarily on rhetorical and linguistic aspects. He emphasized bayānī, morphological (ṣarfī), and syntactical (naḥwī) meanings while avoiding contentious theological and jurisprudential disputes. His method of organizing verses thematically, assigning rhymed titles to each section, and concluding each sūrah with supplications further enhances the scholarly and literary value of the work. The manuscript's significance is further elevated by the fact that it is penned in Ibn Korkmaz's own handwriting. This critical edition begins with a biographical study of Ibn Korkmaz, utilizing historical and biographical sources. It then proceeds with a codicological analysis of the manuscripts. The section from Sūrat Ṭāhā to Sūrat al-Shu'arā' has been critically edited using edition critique methodology, with references to Qur'ānic citations, authentication of ḥadīths, documentation of poetry and other quotations, and biographical entries for unidentified figures. The study concludes by highlighting the rhetorical and artistic qualities of Ibn Korkmaz's tafsīr, as well as his scholarly precision and literary contributions.
Benzer Tezler
- محمد بن قرقماس وتفسيره“نثر الجمان من فتح الرحمن”(سورة البقرة) تحقيقًا وتحليلاً
Muhammed b. Korkmaz'ın“Nesrü'l-Cümân min Fethi'r-Rahmân”adlı eserinin tahkiki ve incelenmesi (Bakara Sûresi) / Analysis and investigation of Muhammad b. Korkmaz's“Nesr al-Jumān min Fathi al-Rahman”(surah al-baqarah)
AIBIBULA MAIMAITIMING
Yüksek Lisans
Arapça
2023
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZIYAD RAVAŞDEH
- محمد بن قرقماس وتفسيره“ نثر الجمان من فتح الرحمن”(سورة آل عمران وسورة النساء) تحقيقًا وتحليلاً
Muhammed b. Korkmaz'ın“Nesrü'l-Cümân min Fethi'r-Rahmân”adlı eserinin tahkiki ve incelenmesi (Âl-i İmrân ve Nisâ Sûreleri)
MAITIKUERBAN TUNNISA
Yüksek Lisans
Arapça
2023
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZİYAD RAVAŞDEH
- محمد بن قرقماس وتفسيره“نثر الجمان من فتح الرحمن”(من سورة محمد إلى نهاية سورة التحريم) تحقيقًا وتحليلاً
Muhammed b. Korkmaz'ın Nesrül-Cümân min Fethi'r-Rahmân adlı eserinin tahkiki ve incelenmesi (Muhammed Sûresinden Tahrîm Sûresinin sonuna kadar)
YUSUFCAN ABDURRAHİMOĞLU
Yüksek Lisans
Arapça
2024
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZİYAD RAVAŞDEH
- محمد بن قرقماس وتفسيره“نثر الجمان من فتح الرحمن”(من بداية سورة النَّمل إلى نهاية سورة يسٓ) تحقيقًا وتحليلاً
Muhammed b. Korkmaz'ın“Nesrü'l-Cümân min Fethi'r-Rahmân”adlı eserinin tahkiki ve incelenmesi (Neml Sûresinin başından Yasin Suresinin sonuna kadar)
ALİ HÜSEYİNOĞLU
Yüksek Lisans
Arapça
2024
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZİYAD RAVAŞDEH
- محمد بن علي الجرجاني الأسترأبادي جهوده وآراؤه البلاغية في كتابه الإشارات والتنبيهات
MUHAMMED B. ALİ EL-CÜRCÂNÎ EL-ESTERÂBÂDÎ VE EL-İŞÂRÂT VE'T-TENBÎHÂT İSİMLİ ESERİ BAĞLAMINDA BELAGAT GÖRÜŞLERİ VE ÇABALARI
EASSA ABRAHEM
Doktora
Arapça
2023
DinSivas Cumhuriyet ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YUSUF DOĞAN