Kassâbzâde Muhammed b. İbrâhîm en-Nîfî'nin“Muhtasaru Muġni'l-lebîb an kütübi'l-e'ârîb”adlı eserinin edisyon kritiği
A critical edition of Kassâbzâde Muḥammad b. Ibrâhīm al-Nīfī's Muhtaṣaru Muġni al-labīb an kutub al-aārīb
- Tez No: 975236
- Danışmanlar: DOÇ. DR. RIFAT IŞIK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Doğu Dilleri ve Edebiyatı, Eastern Linguistics and Literature
- Anahtar Kelimeler: Arap dili, El-Muğni, Muhtasar, Muğni`l-Lebib, İbn Hişam, El-Muğni, Muhtasar, Muğni`l-Lebib, İbn Hişam
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Arap Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu eser, Muġni'l-edîb fî muḫtaṣari Muġni'l-lebîb adlı nahiv muhtasarının ilmî bir tahkikini konu almaktadır. Eser, Osmanlı âlimi ve nahivci olan Rûmî Muhammed b. İbrâhîm en-Nîfî, meşhur adıyla İbnü'l-Kassâb tarafından telif edilmiştir. Bu muhtasar, Arap gramerinin en önemli kaynaklarından biri olan ve İbn Hişâm el-Ensârî'ye (ö. 761/1359) ait Muġni'l-lebîb adlı eserin öğretim amaçlı bir özeti niteliğindedir. Ana eser, babları harflere göre tasnif etmesi ve derinlemesine nahiv-dil bilgisi çözümlemeleriyle tanınır. Çalışmanın amacı, bu muhtasarı, Türkiye Cumhuriyeti'ndeki üç farklı kütüphanede muhafaza edilen yazma nüshalarına dayanarak ilmî olarak tahkik etmek, metin üzerinde müellifin yaptığı tasarrufları (hazif, takdim, gibi tasarruflar) tespit etmek ve İbnü'l-Kassâb'ın nahiv konularını sadeleştirerek benimsediği öğretici üslubu ortaya koymaktır. Araştırma, betimleyici ve çözümleyici bir yöntemle yürütülmüştür. Yazma nüshaların okunması, karşılaştırılması ve tahkiki, İSAM'ın yazma tahkik metoduna göre gerçekleştirilmiş; metinler arasındaki esaslı farklar, dilbilimsel yönleri ve nahiv terminolojisi titizlikle belgelenmiş ve kaynaklara atıf yapılmıştır. "Bu araştırma, Osmanlı Dönemi nahiv özetlerinin yalnızca sade metinler olarak değil, aynı zamanda kendine özgü yöntem ve eğitim amaçları bulunan bağımsız eserler olarak görülmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca, benzer muhtasarların tahkik edilmesi, yöntemlerinin analiz edilmesi ve asıl kaynaklarla karşılaştırılması; bu tür metinlerin modern Arapça öğretiminde kaynak olarak değerlendirilmesi ve geç Dönem Osmanlı âlimlerinin klasik geleneğe katkılarının belgelenmesi önerilmektedir. Sonuç olarak bu eser, Muġni'l-lebîbin geç Dönem Osmanlı ilmî çevrelerinde nasıl değerlendirildiğini gösteren özgün bir çalışmayı ilmî tahkik ve dikkatli bir analizle ortaya koyarak alandaki önemli bir eksikliği gidermiştir.
Özet (Çeviri)
This study presents a scholarly critical edition of a grammatical comp-endium entitled Mughni al-Adīb fi Mughni al-Labīb, authored by the Ottoman scholar Muḥammad ibn Ibrahim al-Nifi al-Rumi, known as Ibn al-Qassab. This abridgement is a pedagogical summary of the renowned work Mughni al-Labīb an Kutub al- Aʿârīb by the prominent grammarian Ibn Hisham al-Ansari (d.761/1359), which is considered one of the most significant contributions to Arabic grammar, noted for its unique methodology of organizing chapters by particles and its deep treatment of grammatical and semantic issues. The primary aim of the study is to produce an authenticated scholarly edition of this abridgement, based on three manuscript copies preserved in Turkish libraries: the Süleymaniye Library, the Bayezid Library, and the Çankırı Public Library. The research further aims to analyze the author's methodology, tracking his editorial interventions- such as omissions, rearrangements, or reformulations -while highlighting his instructional approach in simplifying grammatical content. The study adopts a descriptive-analytical method, grounded in the examination and collation of manuscript variants according to the established methodology of textual criticism and scholarly editing, particularly following the ISAM method of codicological description and the ISNAD system of academic referencing. It also focuses on identifying substantive textual differences and documenting grammatical terminology and source references with high accuracy and linguistic precision. Among the key findings of the research is that this abridgement serves as an intermediary academic genre, standing between detailed commentary and simple summarization. The edition meets the critical standards of textual scholarship, with reliance on manuscript evidence, verification of textual variants, accurate word reconstruction, and full diacritical vocalization of the text.
Benzer Tezler
- Hanende Mecmuası'nın ilk yedi makamının eserlerinin güfteleri'nin Osmanlıcadan çevirisi ve incelenmesi
Başlık çevirisi yok
MUSTAFA DOĞAN DİKMEN
- Kasapzade'nin Şerhü Kifâyeti'l-Mübtedi eserinin edison kritiği
The examination of Kasapzade's work named Şerhü Kifâyeti'l-Mübtedi
MEHMET MÜNİP ŞALLIOĞLU
Yüksek Lisans
Arapça
2006
Doğu Dilleri ve EdebiyatıMarmara Üniversitesiİlahiyat Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. NUSRETTİN BOLELLİ
- Kasapzade İbrahimefendi ve“El-Ezhâr fî Şerhi'l-izhâr”adlı eseri (inceleme ve tahkik )
“ El-ezhar fi Serhi'l-izhar”by Kasapzade İbrahim Efendi (examination and verfying)
ERDAL KAYA
- Mustafa Fevzi B. Numan'ın hayatı eserleri ve dinî edebiyatla ilgili şiirleri
Life of Mustafa Fevzi Bin Numan, his works, his poems on religious topics
MEHMET ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
DinAnkara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF.DR. MEHMET AKKUŞ