Yiyecek-içecek işletmelerinde hizmet robotlarının kabulünün belirleyicileri
The determinants of service robots' acceptance in food and beverage businesses
- Tez No: 975287
- Danışmanlar: PROF. DR. KURTULUŞ KARAMUSTAFA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Turizm, Gastronomi ve Mutfak Sanatları, Tourism, Gastronomy and Culinary Arts
- Anahtar Kelimeler: Hizmet Robotları, Yeniliklerin Yayılımı Kuramı, Teknoloji-Organizasyon-Çevre Çerçevesi, Kurumsal Kuram, Çevrimiçi Yorum, Akıllı turizm, Hareketli robotlar, Işbirlikçi robot, Mutfak turizmi, Sosyal robot, İnsan-robot etkileşim, Service Robots, Diffusion of Innovations, Technology–Organization–Environment Framework, Institutional Theory, Online Review, Smart tourism, Mobile robots, Collaborative robot, Gastronomic tourısm, Social robot, Human-robot interaction
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erciyes Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Teknolojik gelişmelerin hız kazanmasıyla birlikte dijitalleşme, pek çok sektörde köklü dönüşümlere yol açmıştır. Özellikle COVID-19 pandemisi sonrası artan temassız hizmet ihtiyacı ve kalifiye iş gücü eksiklikleri, turizm ve ağırlama sektöründe hizmet robotlarının kullanımını teşvik etmiştir. Bu teknolojiler, operasyonel süreçleri desteklemekle kalmamakta, işletmelerin yenilikçilik ve dijital dönüşüm stratejilerini de yansıtmaktadır. Ancak literatürde hizmet robotlarının kabulü çoğunlukla bireysel kullanıcı deneyimlerine odaklanmakta; yönetsel karar süreçleri ve kurumsal benimsenme dinamikleri ise sınırlı biçimde ele alınmaktadır. Bu çalışmada, hizmet robotlarının kurumsal düzeyde benimsenmesini etkileyen faktörler teknolojik, örgütsel ve çevresel boyutlarıyla analiz edilmiştir. Yeniliklerin Yayılımı Kuramı, Teknoloji-Organizasyon-Çevre Çerçevesi ve Kurumsal Kuram birlikte kullanılarak özgün bir kuramsal yapı oluşturulmuştur. Bu kapsamda, Haziran 2025'te kolayda örnekleme yöntemiyle Antalya'da faaliyet gösteren yiyecek-içecek işletmelerinden 443 yöneticiyle anket uygulanmış; toplanan veriler faktör analizi, regresyon ve farklılık testleriyle değerlendirilmiştir. Bulgular, üst yönetim desteği ve çevresel baskıların (taklitçi, zorlayıcı, normatif) kurumsal kabul üzerinde belirleyici olduğunu ortaya koyarken; cinsiyet, yaş, eğitim durumu, işletme türü ve sahiplik yapısı gibi değişkenlere göre anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Araştırmanın misafir bakış açısı boyutunda, amaçlı örnekleme yöntemiyle çevrimiçi kullanıcı yorumlarına dayalı içerik analiziyle bireysel düzeyde teknoloji kabulü incelenmiştir. Teknoloji Kabul Modeli, güven, etkileşim kalitesi ve algılanan eğlence değişkenleriyle genişletilmiş; bu unsurların kullanım niyetini olumlu yönde etkilediği belirlenmiştir. Çalışma, çoklu kuramsal çerçeve kullanımı ve yönetici–misafir bakış açılarının birlikte değerlendirilmesiyle literatüre özgün katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
With the acceleration of technological advancements, digitalization has led to profound structural transformations across various sectors. In particular, the increasing demand for contactless services and the shortage of qualified labor following the COVID-19 pandemic have encouraged the adoption of service robots in the tourism and hospitality industry. These technologies not only support operational processes but also reflect the innovative vision and digital transformation strategies of businesses. However, the existing literature primarily focuses on individual user experiences regarding service robot adoption, while managerial decision-making and organizational-level adoption dynamics remain underexplored. This study analyzes the factors influencing the organizational-level adoption of service robots through a multidimensional framework encompassing technological, organizational, and environmental aspects. An original theoretical model was developed by integrating the Diffusion of Innovations (DoI) Theory, the Technology–Organization–Environment (TOE) Framework, and Institutional Theory. In this context, a survey was conducted with 443 managers from food and beverage enterprises operating in Antalya in June 2025 using a convenience sampling method. The data collected were analyzed using factor analysis, regression, and variance tests (t-tests and ANOVA). The findings indicate that top management support and environmental pressures (mimetic, coercive, and normative) are significant determinants of organizational adoption. Furthermore, statistically significant differences were found based on variables such as gender, age, educational background, enterprise type, and ownership structure. In the guest perspective dimension of the study, individual-level technology acceptance was examined through content analysis of online user reviews, employing a purposive sampling method. The Technology Acceptance Model was extended by incorporating the constructs of trust, interaction quality, and perceived enjoyment. The results reveal that these variables positively influence users' intention to use service robots. This thesis offers a unique contribution to the literature by integrating multiple theoretical frameworks and addressing both managerial and customer perspectives in a comprehensive manner.
Benzer Tezler
- Turistlerin restoran yenilikçiliği algılamalarının tekrar ziyaret etme ve hizmet robotu kullanma isteği üzerindeki etkisinde dijital teknolojiye yönelik tutumun rolü: Kapadokya örneği
The role of attitude towards digital technology in the effect of tourists' perceptions of restaurant innovativeness on the willingness to revisit and use service robots: The case of Cappadocia
RIDVAN SOLMAZ
Doktora
Türkçe
2024
Gastronomi ve Mutfak SanatlarıNevşehir Hacı Bektaş Veli ÜniversitesiGastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BEKİR BORA DEDEOĞLU
- Yiyecek içecek işletmelerinde hizmet kalitesinin ölçümü: Marmaris örneği
Measurement of service quality in food and beverage establishments: The case of Marmaris
ALPER KURNAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
TurizmMuğla ÜniversitesiTurizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. BURHAN KILIÇ
- Yiyecek içecek işletmelerinde hizmet kalitesinin müşteri vatandaşlık davranışına etkisi: İstanbul örneği
The effect of service quality on customer citizenship behavior in food and beverage enterprises: The case of Istanbul
EDANUR KEFELİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Turizmİstanbul Gedik ÜniversitesiGastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NİHAN YARMACI
- Yiyecek içecek işletmelerinde hizmet kalitesinin müşteri sadakati üzerine etkisi
The effect of service quality on customer loyalty in food and beverage businesses
SONER BEŞCANLAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
TurizmSivas Cumhuriyet ÜniversitesiTurizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAKAN KOÇ
- Yiyecek-içecek işletmelerinde karşılaşılan hizmet hata ve telafilerinin değerlendirilmesi
A review of the service failures and recoveries in food and beverage enterprises
YAKUP KEMAL ÖZEKİCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
TurizmGaziantep ÜniversitesiTurizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ATINÇ OLCAY