Tezkire dîbacelerinde şiir ve şairliğin dinen meşrulaştırılması
Religious legitimation of poetry and poetry in tezkire prefaces
- Tez No: 975977
- Danışmanlar: PROF. DR. NAMIK AÇIKGÖZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: şair, şiir, sihir, büyücü, dibace, tezkire, poet, poem, magic, sorcerer, preface, anthology
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Şiir ve şairlerin hayatlarına dair önemli bir havza olan tezkireler yazıldıkları dönemde gündemde olan sorunlara ve dönemin sosyo-kültürel kodlarına dair bizlere önemli bilgiler vermektedir. Tezkirelerin önsözü mahiyetinde olan ve müellifin eseri meydana getiriş maksadını, kaygılarını ve eserinin muhtevasını izah ettiği dibace bölümünde ele alınan hususlardan biri de şiirin ve şairliğin dindeki yeridir. İslam öncesi dönemde şiirin ve şairliğin çok geliştiği Arap coğrafyasında İslam dininin tebliği ile beraber Hazret-i Muhammed'e yöneltilen“büyücü”,“şair”,“sihirbaz”gibi ithamlar dolayısıyla o dönemde ve sonrasında şiire mesafeli yaklaşan bir inanan kesim olsa da Kur'an-1 Kerim'de geçen ayetlerde ve Hazret-i Muhammed'in yaşadığı dönemde şiir söyleme kabiliyeti olan sahabeye yaklaşımı örnek teşkil etmiştir ve yaşadıkları dönemde şer'i hukuk karşısında ihtilaflı bir duruma sebebiyet vermemesi açısından tezkire müellifleri hafızaları tazelemek mahiyetinde dibacelerde bu konuya yer vermiştir. Şiir de şairlik de dinen yasaklanmış değildir. Nitekim Klasik Türk edebiyatı incelendiği vakit Allah'ın varlığına ve birliğine dikkat çeken ve Hazret-i Peygamber'i anlatan çok geniş bir eser yelpazesi olduğu görülmektedir. Bu çalışmada, şiir ve şairliğin dinen meşruiyeti tezkirelerin dibaceleri üzerinden farklı bilim dallarından da faydalanmak suretiyle incelenmiştir. Tezkirelerin tamamında şiir ve şairliğin dinen meşruiyetine dair ifadeler belirlenmiş, ayetlere yapılan atıf ve iktibaslar ayetlerin iniş sebepleri ve tefsirleri de göz önünde bulundurularak ilişkilendirilmiş ve peygamberin yaşadığı dönemde zuhur eden şiire ve şairliğe dair somut örnekler de gösterilmiştir. Kur'an-1 Kerim'de ayetlerde şair ve şiirin kapsamı“büyü”ve“büyücülük”kavramları etrafında şekillenmektedir. Peygambere bu temelle isnat edilen“şair”müsnedi de buradan ileri gelmekte ve Kur'an-1 Kerim'de yer alan ayetlerde bu isnat reddedilmektedir. Çalışmada da bu kavramlar merkeze alınarak Klasik Türk edebiyatının şiir ve şairlik anlayışı izaha çalışılmıştır. Bulguların yapılacak yeni araştırmalarda bir basamak olması temennisi ile bilim dünyasına arz edilmiştir.
Özet (Çeviri)
As an important resource for the lives of poetry and poets, biographies provide us with important information about the issues that were on the agenda at the time they were written and the socio-cultural codes of the period. One of the topics discussed in the preface section is the place of poetry and poetism in religion. In the pre-Islamic Arab world, where poetry and poetic practice flourished, there was a segment of believers who distanced themselves from poetry due to accusations such as“sorcerer,”“poet,”and“magician”leveled against the Prophet Muhammad following the proclamation of Islam. However, the Quranic verses and the Prophet Muhammad's approach to the Companions who possessed the gift of poetry during his lifetime set an example. To avoid creating a conflict of interest in Sharia law during their time, the authors of the anthologies included this topic in their prefaces to refresh memories. Neither poetry nor poetry are religiously prohibited. As a matter of fact, when Classical Turkish literature is examined, it is seen that there is a very wide range of works that draw attention to the existence and unity of Allah and tell about the Prophet. In this study, the religious legitimacy of poetry and poethood was examined through the prefaces of biographies, making use of different branches of science. In all the anthologies, statements regarding the religious legitimacy of poetry and poethood have been identified, references and quotations made to the verses have been related by taking into account the reasons for the revelation of the verses and their interpretations, and concrete examples of poetry and poethood that emerged during the time of the Prophet have been shown. In the verses of the Holy Quran, the scope of the poet and poetry is shaped around the concepts of“magic”and“witchcraft”. The“poet”musnad attributed to the Prophet on this basis also comes from here, and this attribution is rejected in the verses in the Holy Quran. This study focuses on these concepts and attempts to explain the understanding of poetry and poetics in Classical Turkish literature. The findings are presented to the scientific community with the hope that they will serve as a stepping stone for future research.
Benzer Tezler
- Divan şiirinde fahriye
Fahriye in Ottoman poetry
TUBA IŞINSU İSEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
Türk Dili ve Edebiyatıİhsan Doğramacı Bilkent ÜniversitesiYRD. DOÇ. DR. MEHMET KALPAKLI
- Tezkire-i Satuk Buğra Han [65b-89b] (giriş, dil-yazım özellikleri, transkripsiyonlu metin, dizin-sözlük)
Tezkire-i Satuk Buğra han [65b-89b] (giriş, dil-yazim özellikleri, transkripsiyonlu metin, dizin-sözlük)
NİDA ERİM
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Türk Dili ve EdebiyatıKocaeli ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MÜNEVVER TEKCAN
- Tezkire geleneği içinde Nefeszâde İbrahim el-Hüsnî'nin Tezkiretü'l-Hattâtîn'i ve müellif/mütercimi bilinmeyen Muhtasar Tezkire-i Hattâtîn: İnceleme- metin
Tezkiretü?l-Hattatin of Nefeszade İbrahim and Muhtasar Tezkire-i Hattatin, by an unknown author and translator, in our biography tradition
MUSTAFA ÇETİNKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Türk Dili ve EdebiyatıNevşehir ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ÖMER BAYRAM
- Tezkire-i Şuarâ minyatürlerinde yazı gereçleri: Millet Kütüphanesi AE 772 numaralı yazma üzerine bir inceleme
Writing materials in the miniatures of Tezkire-i Şuarâ: A study on manuscript registered as AE 772 in Millet Kütüphanesi
KEZİBAN YAZICI
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Sanat TarihiMarmara ÜniversitesiTürk Sanatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET SACİT AÇIKGÖZOĞLU