Kalıtsal metabolik hastalıklarda göz bulgularının retrospektif olarak değerlendirilmesi: 13 yıllık merkez deneyimi
Evaluation of ocular findings in inherited metabolic diseases: A 13 year single center experience
- Tez No: 976064
- Danışmanlar: PROF. DR. FATMA TUBA EMİNOĞLU
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları, Child Health and Diseases
- Anahtar Kelimeler: Kalıtsal metabolik hastalık, göz tutulumu, göz hastalıkları, Göz hastalıkları-kalıtsal, Inherited metabolic disorder, ocular involvement, ophthalmological diseases, Eye diseases-hereditary
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Giriş: Kalıtsal metabolik hastalıklar (KMH), her biri nadir görülmesine karşın birlikte değerlendirildiğinde önemli bir hastalık grubu oluşturan, birden fazla sistemi etkileyen tek gen hastalıklarıdır. Yaşamın farklı dönemlerinde ortaya çıkabilen bu hastalıklarda vakaların önemli bir bölümünde oküler bulgulara rastlanır. Erken tanı hem mortalite ve morbiditenin azaltılması hem de nörogelişimsel sorunların önlenmesi açısından büyük önem taşır. Patofizyolojik olarak intoksikasyon tipi, enerji metabolizması tipi ve kompleks molekül tipi KMH'lar olarak üç temel grupta sınıflandırılır. Bu gruplar sırasıyla toksik metabolit birikimi, enerji üretim süreçlerindeki bozukluklar veya hücresel yapı ve bileşenlerin anormal metabolizması ile sonuçlanır. Göz tutulumu, KMH'larda sık görülen ve tanı sürecine yön verebilen bir klinik bulgudur. Tutulum, kornea ve lens gibi ön segment yapılarından retina, koroid ve optik sinir gibi arka segment dokularına kadar uzanabilir; bazı olgularda okülomotor işlevlerde de bozulma gözlenebilir. Bu nedenle, erken dönemde fark edilen oküler belirtiler, hastalığın tanısına katkı sağlarken tedavi ve takip süreçlerinin de zamanında başlatılmasına olanak tanır. Multidisipliner bir yaklaşımla yapılan kapsamlı göz değerlendirmesi, KMH'ların etkin yönetiminde temel bir bileşen olarak değerlidir. Amaç: Bu çalışmanın amacı, KMH tanısı ile izlenen çocuk olguların demografik, klinik ve oküler tutulum özelliklerini ortaya koymak; farklı KMH gruplarının göz tutulumu segmentlerini ve/veya görme işlevleriyle olan ilişkilerini değerlendirmek ve bu hastaların göz tutulumuna yönelik uygulanan tedavi yaklaşımlarını incelemektir. Gereç ve Yöntem: 1 Ocak 2012 – 21 Eylül 2025 tarihleri arasında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı bünyesindeki Çocuk Metabolizma Bilim Dalı Polikliniği'nde KMH tanısı almış veya bu tanı açısından izlenen toplam 1746 hasta retrospektif olarak değerlendirilmiştir. Bu hastalardan 384'ünün göz tutulumu yönünden Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Göz Hastalıkları Anabilim Dalı Polikliniği'nde muayene edildiği, hasta dosyaları ve hastane elektronik kayıtları incelenerek belirlenmiştir. Belirlenen 384 hastanın 312'sinde KMH tanısının kesinleştiği saptanmış olup bu 312 olgunun demografik ve klinik özellikleri ile oküler tutulum bulguları geriye dönük olarak incelenmiştir. Ayrıca, saptanan oküler tutulumların farklı KMH gruplarıyla olan ilişkisi analiz edilmiştir. Bulgular: Kalıtsal metabolik hastalık tanısı kesinleşmiş ve göz tutulumu açısından göz hastalıkları kliniği tarafından değerlendirilen 312 hastanın %56,7'sinin (n=77) erkek, 1 %43,3'ünün (n=135) kız olduğu saptandı. Olguların ebeveynlerinde akrabalık öyküsü %56,7'sinde (n=177) mevcutken, %43,3'ünde (n=135) bulunmamaktaydı. Kardeşlerde KMH öyküsü ise %20,5 (n=64) oranında mevcuttu. Üç yüz on iki hastanın 122'sinde (%39,1) göz tutulumu saptandı. Göz tutulumu saptanan 122 hastanın 112'si (%91,8) KMH tanısı ile göz tutulumu açısından çocuk metabolizma bilim dalı kliniğine yönlendirilmişti. On hasta (%8,2) ise Göz Hastalıkları ABD tarafından göz tutulumu saptanan hastalar olup KMH ön tanısıyla çocuk metabolizma kliniğine yönlendirilmiş ve sonrasında KMH tanısı almış hastalardan oluşuyordu. 122 hasta ek sistem tutulumları açısından değerlendirildiğinde hastaların sırasıyla %62,3'ünde (n=76) nörolojik tutulum, %59,0'ında (n=72) nöromotor gelişme geriliği, %38,5'inde (n=47) karaciğer tutulumu, %13,9'unda (n=17) ilerleyici seyir ve/veya kazanılmış becerilerde kayıp, %13,1'inde (n=16) kardiyak tutulum, %11,5'inde (n=14) işitme kaybı ve %8,2'sinde (n=10) renal tutulum saptandı. Kalıtsal metabolik hastalık tanısıyla izlenen ve göz tutulumu saptanan 122 hastanın tanı dağılımı incelendiğinde, hastaların %44,2'sinde (n=54) kompleks molekül tipi KMH, %27,9'unda (n=34) enerji metabolizması tipi KMH ve %27,9'unda (n=34) intoksikasyon tipi KMH saptandı. Göz tutulumu bulgularının dağılımı incelendiğinde sırasıyla %29'unda kayma/şaşılık, %19'unda optik sinir tutulumu, %14'ünde lens tutulumu, %11'inde kornea tutulumu, %10'unda anormal göz hareketi veya bakış kısıtlılığı, %7'sinde retina tutulumu, %5'inde pitozis, %5'inde kiraz kırmızı nokta saptandı. Kornea tutulumu (p<0,001) kompleks molekül tipi KMH grubunda yüksek oranda saptandı. Lens tutulumu (p<0,001) intoksikasyon tipi KMH grubunda yüksek oranda saptandı. Optik sinir tutulumu (p=0,015) kompleks molekül tipi KMH grubunda yüksek oranda saptandı. Kiraz kırmızı makula (p=0,003) varlığı kompleks molekül tipi KMH grubunda yüksek oranda saptandı. Retina, koroid, kayma/şaşılık, pitozis ve anormal göz hareketi/bakış kısıtlılığı açısından istatistiksel olarak KMH grupları arasında anlamlı farklılık saptanmadı. Sonuç: Kalıtsal metabolik hastalık tanılı olguların göz tutulumu açısından dikkatlice değerlendirilmesi gerekmektedir. Çocuk sağlığı ve hastalıkları, çocuk metabolizma ve göz hastalıkları uzmanları arasındaki etkin iş birliği; KMH tanısının konulması, göz tutulumunun belirlenmesi, hastaların takibi ve uygun tedavi yaklaşımlarının planlanması açısından büyük önem taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
Background: Inherited metabolic diseases (IMD) are single-gene disorders that, although individually rare, collectively constitute a significant group of multisystemic diseases. These conditions can manifest at various stages of life, and ocular findings are observed in a substantial proportion of cases. Early diagnosis is crucial for reducing mortality and morbidity, as well as for preventing neurodevelopmental complications. Pathophysiologically, IMDs are classified into three main groups: intoxication type, energy metabolism type, and complex molecule type. These categories respectively result from the accumulation of toxic metabolites, defects in energy production processes, or abnormal metabolism of cellular structures and components. Ocular involvement is a common clinical feature in IMDs and may provide important diagnostic clues. The involvement can extend from anterior segment structures, such as the cornea and lens, to posterior segment tissues, including the retina, choroid, and optic nerve; in some cases, oculomotor dysfunction may also be present. Therefore, early recognition of ocular manifestations not only contributes to disease diagnosis but also enables timely initiation of treatment and follow-up. A comprehensive ophthalmologic evaluation within a multidisciplinary approach is an essential component in the effective management of IMDs. Objective: The aim of this study is to identify the demographic, clinical, and ocular involvement characteristics of pediatric patients diagnosed with inherited metabolic diseases (IMDs); to evaluate the relationships between ocular involvement segments and/or visual functions among different IMD groups; and to examine the therapeutic approaches applied for the management of ocular involvement in these patients. Materials and Methods: Between January 1, 2012, and September 21, 2025, a total of 1,746 patients who had been diagnosed with or were under follow-up for IMDs at the Pediatric Metabolism Outpatient Clinic of the Department of Pediatrics, Ankara University Faculty of Medicine, were retrospectively evaluated. Among these patients, 384 were identified—through review of patient files and electronic hospital records—as having undergone ophthalmologic examination at the Department of Ophthalmology, Ankara University Faculty of Medicine, for the assessment of ocular involvement. Of these 384 patients, the diagnosis of IMD was confirmed in 312 cases. The demographic and clinical characteristics, as well as ocular involvement findings, of these 312 patients were retrospectively analyzed. In addition, the relationship between the identified ocular manifestations and different IMD groups was evaluated. 3 Results: Among the 312 patients with a confirmed diagnosis of IMD who were evaluated by the ophthalmology clinic for ocular involvement, 56.7% (n=177) were male and 43.3% (n=135) were female. A history of parental consanguinity was present in 56.7% (n=177) of the cases, whereas it was absent in 43.3% (n=135). A family history of IMD in siblings was identified in 20.5% (n=64) of the patients. Ocular involvement was detected in 122 out of 312 patients (39.1%). Among these 122 patients, 112 (91.8%) had been referred to the pediatric metabolism clinic for evaluation of ocular involvement following an established IMD diagnosis. The remaining 10 patients (8.2%) were initially referred from the ophthalmology department to the pediatric metabolism clinic due to ocular findings suggestive of IMD and were subsequently diagnosed with IMD. When evaluated for additional systemic involvement, neurological manifestations were observed in 62.3% (n=76), neuromotor developmental delay in 59.0% (n=72), hepatic involvement in 38.5% (n=47), progressive disease course and/or loss of acquired skills in 13.9% (n=17), cardiac involvement in 13.1% (n=16), hearing loss in 11.5% (n=14), and renal involvement in 8.2% (n=10) of the patients. Regarding diagnostic distribution, among the 122 patients with ocular involvement, 44.2% (n=54) had complex molecule type IMDs, 27.9% (n=34) had energy metabolism type IMDs, and 27.9% (n=34) had intoxication type IMDs. Analysis of ocular findings revealed that 29% presented with strabismus/misalignment, 19% with optic nerve involvement, 14% with lens involvement, 11% with corneal involvement, 10% with abnormal ocular movements or gaze restriction, 7% with retinal involvement, 5% with ptosis, and 5% with cherry-red spot. Corneal involvement was significantly more frequent in the complex molecule type IMD group (p<0.001). Lens involvement was significantly higher in the intoxication type IMD group (p<0.001). Optic nerve involvement (p=0.015) and the presence of cherry-red macula (p=0.003) were both significantly more common in the complex molecule type IMD group. No statistically significant differences were found among IMD groups in terms of retinal or choroidal involvement, strabismus, ptosis, or abnormal ocular movements/gaze restriction. Conclusion: Patients diagnosed with IMDs should be carefully evaluated for possible ocular involvement. Effective collaboration among specialists in pediatrics, pediatric metabolism, and ophthalmology is of great importance for establishing the diagnosis of IMDs, identifying ocular involvement, ensuring proper follow-up, and planning appropriate therapeutic approaches.
Benzer Tezler
- Mitokondriyal hastalıklarda retrospektif değerlendirme ile fenotip, genotip ilişkisinin belirlenmesi
Assessment of phenotype and genotype relationship in mitochondrial diseases, retrospective evaluation
FULYA ÖZDEMİRCİOĞLU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
Çocuk Sağlığı ve Hastalıklarıİstanbul ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLDEN FATMA GÖKÇAY
- Kalıtsal ve edinsel santral diabetes insipidus tanısı almış hastaların klinik ve laboratuvar özellikleri
Clinical, laboratory, and follow-up characteristics of patients diagnosed with hereditary and acquired central diabetes insipidus
DİLBER BETÜL BESTİL
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıMarmara ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÜLAY GÜRAN
- Yenidoğan döneminde tanı alan organik asidemili hastaların klinik, laboratuvar özelliklerinin ve prognozunun belirlenmesi
Evaluation of clinical, laboratory characteristics and prognosis of patients diagnosed with organic acidemia during the neonatal period
YAĞMUR ÜNSAL
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2017
Endokrinoloji ve Metabolizma HastalıklarıHacettepe ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MURAT YURDAKÖK
- Lizozomal depo hastalığı tanısı ile takip edilen hastaların klinik ve laboratuvar bulgularının değerlendirilmesi
Evaluation of the clinical and laboratory findings of the patients followed with the diagnosis of lysosomal storage disease
MERVE BİNGİLİ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2022
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıErciyes ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATİH KARDAŞ
- Beyin omurilik sıvısı (BOS) incelemesi ile tanı konulan nörometabolik hastalıklar
Neurometabolic diseases diagnosed by cerebral spinal fluid (CSF) metabolite analysis
EMİNE VEZİR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2011
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıHacettepe ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. VİLDAN GÖKNUR HALİLOĞLU