Eleştirel bir veri çalışması olarak yapay zekâ algoritmalarının kültür oluşumuna etkisi
The effect of artificial intelligence algorithms on culture formation as a critical data study
- Tez No: 976351
- Danışmanlar: PROF. DR. NİLÜFER TİMİSİ NALÇAOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Halkla İlişkiler, İletişim Bilimleri, Bilim ve Teknoloji, Public Relations, Communication Sciences, Science and Technology
- Anahtar Kelimeler: Yapay zekâ, algoritmik kültür, etik, algoritmik yanlılık, sorumlu yapay zekâ, Artificial intelligence, algorithmic culture, ethics, algorithmic bias, responsible AI
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, sosyal bilimlerin eleştirel paradigması doğrultusunda algoritmik yanlılıkların (ırk, dil ve cinsiyet ayrımcılığı; azınlık hakları; iklim krizine duyarlılık vb.) kültür üzerindeki etkilerini incelemektedir. Yapay zekânın yaşamın tüm alanlarına nüfuz ettiği günümüzde kültürel süreçlerin giderek bilişimsel sistemlere devredilmesiyle ortaya çıkan algoritmik kültür için etik standartlar geliştirilip geliştirilemeyeceği sorusu çalışmanın temelini oluşturmaktadır. Araştırma, teknolojiyi yalnızca teknik bir araç olarak değil toplumsal ilişkilerin ürünü olarak gören eleştirel yaklaşımı temel almaktadır. Bu bağlamda teknolojik determinizm reddeden, teknoloji-toplum ilişkisini karşılıklı etkileşim içinde ele alan SCOT (Technolojinin Sosyal İnşası) teorisinden faydalanılmıştır. Striphas'ın“algoritmik kültür”kavramından hareketle bilişimsel sistemlerin kültürün taşıyıcısı hâline gelmesi, Raymond Williams'ın kültür kuramıyla birlikte yorumlanmıştır. Williams'ın yaklaşımı, kültürü teknik gelişmelerin pasif bir sonucu olarak değil, toplumsal pratiklerin etkileşimiyle şekillenen dinamik bir süreç olarak görmesi bakımından SCOT teorisi ile örtüşmektedir. Böylece teknoloji ve kültür arasındaki ilişkinin tarihsel, ekonomik ve politik bağlamda toplumsal aktörlerce yeniden üretilmesi incelenmiştir. Çalışmada, Dünya Ekonomik Forumu tarafından tanımlanan ve uluslararası kurumlarca geliştirilen yapay zekâ etik ilkelerini içeren politik belgeler içerik analiziyle incelenmiştir. Ayrıca Türkiye ve İsveç'te yapay zekâ alanında çalışan kanaat önderleriyle yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen veriler veri üçgenlemesi yöntemiyle değerlendirilerek yapay zekâ veri setlerine uygulanabilecek ortak etik değerlerin belirlenmesi hedeflenmiştir. Araştırmanın bulgularının iletişim bilimleri dışında da disiplinler arası çalışmalara katkı sunması amaçlanmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the cultural implications of algorithmic bias—such as racial, linguistic, and gender discrimination, the marginalization of minority rights, and limited sensitivity to the climate crisis—within the framework of the critical paradigm in social sciences. The central question of the research concerns whether it is possible to develop ethical standards for algorithmic culture, which has emerged as cultural processes are increasingly delegated to computational systems in an age where artificial intelligence permeates nearly all spheres of social life. The study adopts a critical approach that views technology not as a neutral or purely technical artifact but as a product of social relations. Accordingly, it draws on the Social Construction of Technology (SCOT) theory, which rejects technological determinism and conceptualizes the relationship between technology and society as mutually constitutive. Building on Striphas's notion of“algorithmic culture,”the study situates the computational mediation of culture within Raymond Williams's cultural theory. Williams's framework, which conceptualizes culture as a dynamic process shaped by social practices rather than as a passive outcome of technological change, closely aligns with SCOT. In this regard, the research explores how the interaction between technology and culture is continuously reproduced by social actors within historical, economic, and political contexts. Methodologically, the study conducts a content analysis of policy documents that contain AI ethics guidelines developed by international organizations, including those identified by the World Economic Forum. In addition, semi-structured interviews were held with opinion leaders working in the field of artificial intelligence in Türkiye and Sweden. Through data triangulation, the research aims to identify a set of shared ethical values applicable to AI datasets, with the broader goal of contributing to interdisciplinary debates beyond the field of communication studies.
Benzer Tezler
- Traditional vernacular houses in Anatolia: The question of evaluative criteria
Anadolu geleneksel yöresel konut mimarlığında değerlendirme ölçütleri sorunu
OKAN ÜSTÜNKÖK
- Çatışmacı toplum paradigması: Teorik ve meta-teorik düzeylerin ilişkisi
Conflict paradigm of society
ADNAN TÜREGİN
- Dönemsel yayınlarımızda reklamcılık işlevi ve basının kamuoyu oluşturma görevi ile ilişkisi
Başlık çevirisi yok
NEYLAN GÖNLÜYÜCE
- Nevrotik ve psikotik hastalar ile normallerin yüz ifadelerini tanıma becerileri
Başlık çevirisi yok
SERPİL GÜNGÖR(ÖZHAN)
