Eleştirel bir veri çalışması olarak yapay zekâ algoritmalarının kültür oluşumuna etkisi
The effect of artificial intelligence algorithms on culture formation as a critical data study
- Tez No: 976351
- Danışmanlar: PROF. DR. NİLÜFER TİMİSİ NALÇAOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Halkla İlişkiler, İletişim Bilimleri, Bilim ve Teknoloji, Public Relations, Communication Sciences, Science and Technology
- Anahtar Kelimeler: Yapay zekâ, algoritmik kültür, etik, algoritmik yanlılık, sorumlu yapay zekâ, Artificial intelligence, algorithmic culture, ethics, algorithmic bias, responsible AI
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, sosyal bilimlerin eleştirel paradigması doğrultusunda algoritmik yanlılıkların (ırk, dil ve cinsiyet ayrımcılığı; azınlık hakları; iklim krizine duyarlılık vb.) kültür üzerindeki etkilerini incelemektedir. Yapay zekânın yaşamın tüm alanlarına nüfuz ettiği günümüzde kültürel süreçlerin giderek bilişimsel sistemlere devredilmesiyle ortaya çıkan algoritmik kültür için etik standartlar geliştirilip geliştirilemeyeceği sorusu çalışmanın temelini oluşturmaktadır. Araştırma, teknolojiyi yalnızca teknik bir araç olarak değil toplumsal ilişkilerin ürünü olarak gören eleştirel yaklaşımı temel almaktadır. Bu bağlamda teknolojik determinizm reddeden, teknoloji-toplum ilişkisini karşılıklı etkileşim içinde ele alan SCOT (Technolojinin Sosyal İnşası) teorisinden faydalanılmıştır. Striphas'ın“algoritmik kültür”kavramından hareketle bilişimsel sistemlerin kültürün taşıyıcısı hâline gelmesi, Raymond Williams'ın kültür kuramıyla birlikte yorumlanmıştır. Williams'ın yaklaşımı, kültürü teknik gelişmelerin pasif bir sonucu olarak değil, toplumsal pratiklerin etkileşimiyle şekillenen dinamik bir süreç olarak görmesi bakımından SCOT teorisi ile örtüşmektedir. Böylece teknoloji ve kültür arasındaki ilişkinin tarihsel, ekonomik ve politik bağlamda toplumsal aktörlerce yeniden üretilmesi incelenmiştir. Çalışmada, Dünya Ekonomik Forumu tarafından tanımlanan ve uluslararası kurumlarca geliştirilen yapay zekâ etik ilkelerini içeren politik belgeler içerik analiziyle incelenmiştir. Ayrıca Türkiye ve İsveç'te yapay zekâ alanında çalışan kanaat önderleriyle yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen veriler veri üçgenlemesi yöntemiyle değerlendirilerek yapay zekâ veri setlerine uygulanabilecek ortak etik değerlerin belirlenmesi hedeflenmiştir. Araştırmanın bulgularının iletişim bilimleri dışında da disiplinler arası çalışmalara katkı sunması amaçlanmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the cultural implications of algorithmic bias—such as racial, linguistic, and gender discrimination, the marginalization of minority rights, and limited sensitivity to the climate crisis—within the framework of the critical paradigm in social sciences. The central question of the research concerns whether it is possible to develop ethical standards for algorithmic culture, which has emerged as cultural processes are increasingly delegated to computational systems in an age where artificial intelligence permeates nearly all spheres of social life. The study adopts a critical approach that views technology not as a neutral or purely technical artifact but as a product of social relations. Accordingly, it draws on the Social Construction of Technology (SCOT) theory, which rejects technological determinism and conceptualizes the relationship between technology and society as mutually constitutive. Building on Striphas's notion of“algorithmic culture,”the study situates the computational mediation of culture within Raymond Williams's cultural theory. Williams's framework, which conceptualizes culture as a dynamic process shaped by social practices rather than as a passive outcome of technological change, closely aligns with SCOT. In this regard, the research explores how the interaction between technology and culture is continuously reproduced by social actors within historical, economic, and political contexts. Methodologically, the study conducts a content analysis of policy documents that contain AI ethics guidelines developed by international organizations, including those identified by the World Economic Forum. In addition, semi-structured interviews were held with opinion leaders working in the field of artificial intelligence in Türkiye and Sweden. Through data triangulation, the research aims to identify a set of shared ethical values applicable to AI datasets, with the broader goal of contributing to interdisciplinary debates beyond the field of communication studies.
Benzer Tezler
- Digitalization in construction claim management
İnşaat hak talebi yönetiminde dijitalleşme
NİL DENİZMEN
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
İnşaat Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DENİZ ARTAN
- Forecasting of produced output electricity in photovoltaic power plants
Foto-voltaik güç santrallarında elektrik üretim tahmini
TARANEH SAADATI
Doktora
İngilizce
2025
Enerjiİstanbul Teknik ÜniversitesiEnerji Bilimi ve Teknolojileri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BURAK BARUTÇU
- Bilim ve sanat merkezlerinde yürütülen yapay zekâ uygulamaları atölye programının öğrencilerin bilgi işlemsel düşünme becerisine etkisi ve sürece yönelik görüşleri
The impact of artificial intelligence applications workshops held at science and art centers on students' computational thinking skills and their perceptions of the process
TUĞÇE TURHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EBRU KILIÇ ÇAKMAK
- Sosyal medyadaki algoritma ve botlara yönelik farkındalıkta dijital okuryazarlığın rolü
The role of digital literacy in awareness of algorithms and bots in social media
NEZAHAT BAYLACI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
GazetecilikKocaeli ÜniversitesiGazetecilik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYSEL ÇETİNKAYA
- The use of artificial intelligence in public broadcasting: A field study on TRT World and TRT Arabic
Kamu yayıncılığında yapay zeka kullanımı: TRT World ve TRT Arapça üzerine bir alan araştırması
BADER ALAKKLOUK
Doktora
İngilizce
2025
Radyo-TelevizyonSelçuk ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BİROL GÜLNAR