Cazda kültürler ve türler arası etkileşimlerin“esinlenme, soyutlama ve özümseme”kavramları üzerinden analizi: Dünyadan 1950 sonrası ve günümüz Türkiye'sinden örnekler üzerinden bir çözümleme
An analysis of cross-cultural and cross-genre interactions in jazz through the concepts of“inspiration, abstraction, and internalization”: A study based on post-1050 global and contemporary examples from Türkiye
- Tez No: 976721
- Danışmanlar: PROF. EVRİM DEMİREL
- Tez Türü: Sanatta Yeterlik
- Konular: Müzik, Music
- Anahtar Kelimeler: Caz, Kültürler Arası Etkileşim, Türler Arası Müzik, Caz Müzisyeni, Müzikal Kimlik, Esinlenme, Soyutlama, Özümseme, Jazz, Cross-Cultural Interaction, Cross-Genre Music, Musical Identity, Inspiration, Abstraction, Internalization
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Müzik Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Caz Sanat Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, caz müzisyenlerinin özgün müzikal kimliklerini oluşturma süreçlerinde kültürler ve türler arası etkileşimlerin rolünü incelemektedir. Çalışmanın amacı, caz müzisyenlerinin farklı kültürel ve müzikal kaynaklardan nasıl beslendiklerini, bu etkileri hangi estetik ve teknik stratejilerle dönüştürdüklerini ve sonuçta nasıl özgün kimlikler geliştirdiklerini ortaya koymaktır. Tez, 1950 sonrasından günümüze uzanan dönemde hem dünyadan hem de Türkiye'den caz müzisyenlerini kapsamakta; müzikal üretimlerin kültürel arka planını, tarihsel koşullarını ve biçimsel özelliklerini bir arada değerlendirmektedir. Araştırmada, müzisyenlerin eserleri form, armoni, melodi, ritim ve icra biçimi açısından analiz edilmiş; yerel müzik unsurları ve türler arası geçişler,“esinlenme”,“soyutlama”ve“özümseme”başlıkları altında tanımlanan üç yaratıcı yöntem çerçevesinde incelenmiştir. Tezin birinci bölümünde, caz tarihinde kültürler arası etkileşimin ortaya çıkışına zemin hazırlayan tarihsel, toplumsal ve kültürel dinamikler ele alınmıştır. Göç, sömürgecilik, diaspora ve kentleşme gibi olguların cazın doğuşu ve gelişimi üzerindeki etkileri açıklanmış; bu süreçlerin müzikal kimliğin oluşumuna katkıları tartışılmıştır. İkinci bölüm, araştırmanın kuramsal arka planını oluşturmaktadır. Bu bölümde, kültürler arası müzik etkileşimlerine ilişkin literatür incelenmiş, melezleşme ve kimlik kavramları bağlamında çeşitli kuramcıların yaklaşımlarından yararlanılmıştır. Üç temel yöntem olarak belirlenen esinlenme, soyutlama ve özümseme kavramları, müzisyenlerin kültürel malzemeyle kurdukları ilişki biçimlerini açıklamak amacıyla özgün bir sınıflandırma olarak sunulmuştur. Üçüncü bölümde, dünyadan caz müzisyenlerinin seçili eserleri analiz edilmiştir. Bu analizlerde, müzisyenlerin farklı müzik geleneklerinden nasıl beslendikleri, teknolojik yenilikleri (elektronik enstrümanlar, efektler, kayıt teknikleri) kimlik inşasında nasıl kullandıkları değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde ise, Türkiye'deki caz müzisyenlerinin yerel müzik unsurlarını cazın armonik ve ritmik yapısıyla nasıl birleştirdikleri incelenmiştir. Türk müziği makam ve usûl yapılarının caz estetiğine nasıl aktarıldığı, bestecilik ve icra stratejileri üzerinden örneklerle açıklanmıştır. Sonuç bölümünde, elde edilen bulgular bir araya getirilerek caz müzisyenlerinin kültürel etkileşimleri yalnızca alıntı veya biçimsel benzeşim düzeyinde bırakmayıp, onları kendi müzikal dillerinin temel bileşenlerine dönüştürdükleri ortaya konulmuştur. Müzikal kimliğin durağan değil, etkileşimlerle şekillenen dinamik bir yapı olduğu vurgulanmış; cazın tarihsel olarak taşıdığı çokkültürlü karakterin, çağdaş müzisyenler tarafından bireysel bir ifade alanına dönüştürüldüğü gösterilmiştir. Bu yönüyle çalışma, kültürel çeşitliliğe açık, yaratıcı ve kişisel bir müzikal söylem geliştirmek isteyen sanatçılara yöntemsel ve estetik bir referans sunmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This dissertation examines the role of cross-cultural and cross-genre interactions in the formation of original musical identities among jazz musicians. The main aim of the study is to reveal how jazz musicians draw inspiration from various cultural and musical sources, how they transform these influences through specific aesthetic and technical strategies, and how they construct distinctive artistic identities as a result. Covering the period from the post-1950s to the present, the research includes both jazz musicians from around the world and those active in Türkiye. It evaluates the cultural background, historical context, and structural characteristics of their musical works. Within this framework, the selected pieces were analyzed in terms of form, harmony, melody, rhythm, and performance, while local musical elements and inter-genre transitions were interpreted through three creative approaches defined as“inspiration,”“abstraction,”and“internalization.”The first chapter explores the historical, social, and cultural dynamics that paved the way for cross-cultural interaction in the history of jazz. Phenomena such as migration, colonialism, diaspora, and urbanization are examined to explain how they shaped the emergence and evolution of jazz, as well as their influence on the construction of musical identity. The second chapter establishes the theoretical background of the research, reviewing the literature on musical hybridization and identity formation. It presents an original classification of the three core methods—inspiration, abstraction, and internalization—to describe how musicians engage with and transform cultural materials within their creative processes. The third chapter focuses on selected works by jazz musicians from around the world. These analyses evaluate how musicians have drawn from different musical traditions and how technological innovations—such as electronic instruments, sound effects, and recording techniques—have contributed to identity construction. The fourth chapter examines how jazz musicians in Türkiye integrate local musical elements with the harmonic and rhythmic structures of jazz. It discusses how the modal and rhythmic systems of Turkish music (makam and usûl) are incorporated into jazz composition and performance, highlighting diverse strategies of adaptation and reinterpretation. The concluding chapter synthesizes the findings, demonstrating that jazz musicians do not merely borrow cultural elements superficially but transform them into essential components of their own musical language. It emphasizes that musical identity is not a fixed construct but a dynamic and evolving process shaped by ongoing interactions. Ultimately, the study shows that the inherently multicultural nature of jazz continues to provide contemporary musicians with fertile ground for the creation of personal, creative, and culturally aware artistic expressions. In this respect, the research aims to offer methodological and aesthetic insight to future artists seeking to develop original musical voices grounded in cultural diversity.
Benzer Tezler
- Türkiye ve Pakistan'daki yükseköğretim grafik tasarım eğitiminin müfredat programları açısından karşılaştırılması
Comparison of higher education graphic design education in Turkey and Pakistan in terms of curriculum programs
ZARMISH KHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Güzel SanatlarOndokuz Mayıs ÜniversitesiGüzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM HALİL TÜRKER
- Musica Totale kavramı ve türler arası geçirgenliğin Giorgio Gaslini yapıtındaki izdüşümleri
The concept of Musica Totale and the projections of cross-genres transsmissivity on Giorgio Gaslini's music
DİLEK YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
MüzikBahçeşehir ÜniversitesiSes Teknolojileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAKKI ALPER MARAL
- Anatomy of Bosnian war songs: Narrative analyses of wartime songs in Bosnia and Herzegovina 1992-1995
Bosna savaş şarkılarının anatomisi: 1992-1995 yılları arasında Bosna Hersek savaş şarkılarının anlatımsal analizi
KAAN SANCAKTAR
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiMüzikoloji ve Müzik Teorisi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. OZAN BAYSAL