Exploratory NLP study based on friday sermons in Germany-Türkiye
Almanya-Türkiye hutbelerine dayanan keşifsel bir doğal dil işleme çalışması
- Tez No: 977043
- Danışmanlar: PROF. DR. SEYİT MÜMİN CILASUN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sosyoloji, Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrol, Sociology, Computer Engineering and Computer Science and Control
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Ted Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Programlar Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Uygulamalı Veri Bilimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 2013-2024 yılları arasında Almanya ve Türkiye yayımlanan toplam 1248 Cuma hutbesinin Doğal Dil İşleme (NLP) yöntemleriyle analiz edilmesini içermektedir. Çalışmada kullanılan veri seti her ülke için bu metinleri yayınlamakla yükümlü olan Diyanet İşleri Bakanlığı ve Diyanet İşleri Türk İslam Birliği kurumların resmi web sitelerinden elde edilmiştir. Cuma hutbeleri, dini öneminin yanı sıra toplumsal ve sosyal mesajlar da içeren metinlerdir. Bu bağlamda bu metinlerin incelenmesi, dini söylemin toplumsal işlevini anlamak açısından önem taşımaktadır. Bu incelemenin Türkiye ve Almanya verisi üzerinden yürütülmesi ise iki ülke arasındaki benzerlik ve farklılıkların kıyaslamalı olarak incelenmesine imkan vermektedir. Çalışma gerçekleştirilirken metodolojik bir yenilik olarak BERT tabanlı anlamsal temsil gücü ile GPT tabanlı üretken modelleme kapasitesini birleştiren özgün bir entegre konu modelleme boru hattı geliştirilmiş ve temel analiz bu yöntem kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Böylece hem bağlamı yakalama hem de konu başlıklarını daha yorumlanabilir bir şekilde etiketleme noktasında geleneksel istatistiksel modelleme yöntemlerine kıyasla daha güçlü bir analitik çerçeve elde edilmiştir. Bunların yanı sıra ana modeli test etmek amacıyla çalışmada nitel bir analiz de yürütülmüştür. Analizler sonucunda istatistiksel olarak anlamlı bulunan ve öne çıkan konular özel olarak incelenmiştir. Bu incelemeler sonucunda Almanya Türkiye arasında söylemsel farklılar olduğu ortaya konulmuştur. Çalışmanın sonuçları geliştirilen BERT-GPT entegre modelinin daha verimli sonuçlar ürettiğini kanıtlayarak metodolojik bir katkı sunmanın yanında Türkiye ve Almanya'da yayımlanan hutbelerin birlikte analiz edildiği bir çalışma olarak literatüre katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study involves analyzing a total of 1248 Friday sermons published in Germany and Türkiye between 2013 and 2024 with Natural Language Processing (NLP). The dataset used in the study was obtained from the official web pages of the Presidency of Religious Affairs and Turkish Islamic Union of Religious Affairs, institutions responsible for publishing this text for each country. Friday sermons contain communal and social messages in addition to their religious structure. Therefore, examining these texts is crucial for understanding the social function of religious discourse. Conducting the study using data from Türkiye and Germany allows for a comparative examination of similarities and differences between the two countries. As a methodological innovation, a unique integrated topic modeling pipeline combining BERT-based semantic representation and GPT-based generative modeling capabilities was developed, and the main analysis was conducted using this method. This method provides a more robust analytical framework than traditional statistical modeling methods, both in capturing context and labeling topics in a more interpretable way. In addition, a qualitative analysis was conducted to evaluate the main model. As a result of the analysis, statistically significant and prominent topics were specially examined. These analyses revealed discursive differences between Türkiye and Germany. The results of the study not only provide a methodological contribution by proving that the developed BERT-GPT integrated model produces more efficient results but also contribute to the literature as a study in which sermons published in Türkiye and Germany analyzed together.
Benzer Tezler
- Çocuk koruma alanında yapay zeka destekli karar destek sisteminin geliştirilmesi
Development of an artificial intelligence-based decision support system for child protection services
HİLAL KALUÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Sosyal HizmetManisa Celal Bayar ÜniversitesiSosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
Prof. Dr. GÜLTEN UÇAN
Assoc. Prof. Dr. BARIŞ ÇUKURBAŞI
- Taxonomy and visualization of digital architecture knowledge: Proposal for a scientific online encyclopedia
Dijital mimarlık bilgisinin taksonomisi ve görselleştirilmesi: Bilimsel bir çevrim içi ansiklopedi önerisi
ESRANUR KARACİF
- Sivil havacılık kazalarında insan faktörlerinden kaynaklı emniyet risklerinin yapay zekâ aracılığıyla analizi
Analysis of safety risks arising from human factors in civil aviation accidents through artificial intelligence
ŞEBNEM TAMER
Doktora
Türkçe
2026
Sivil HavacılıkKocaeli ÜniversitesiHavacılık Çalışmaları ve Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DİDEM RODOPLU ŞAHİN
- Comparatıve analysıs of spatıal experıence ın physıcal and vırtual envıronments: The case of anadolu hısarı
Fiziksel ve sanal ortamlarda mekansal deneyimin karşılaştırmalı analizi: Anadolu hisarı örneği
BUKET TÜMBUL
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET GÜN
- Yapay zeka destekli dijital pazarlamanin elektronik itibar yönetimi üzerindeki etkisi: Trendyol üzerine bir vaka analizi
The impact of AI-enhanced digital marketing on electronic reputation management: A case study of Trendyol
NOUR NAJIB
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
İşletmeMardin Artuklu Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ IBRAHIM ALULIS