Biyoloji öğretmenlerinin yapay zekâ farkındalıklarının ve öz yeterliliklerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi
Investigation of biology teachers' artificial intelligence awareness and self-efficacy in terms of some variables
- Tez No: 977429
- Danışmanlar: DOÇ. DR. NURCAN UZEL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Farkındalık, Yapay zeka, Öz yeterlilik, Awareness, Artificial intelligence, Self-efficacy
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Biyoloji Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Küresel olarak yapay zekânın hızla yayılmasıyla birlikte pek çok alanda yapay zekâ kullanılmaya başlanmıştır. İnsana gerek duyulan alanlarda ve rollerde yapay zekânın geliştirilmesiyle birlikte değişiklikler meydana gelmektedir. Avcılık ve toplayıcılık ile yaşamda kalmaya çalışan insan günümüzde hayatta kalabilmek için yapay zekâya sahip makinelerle uyum içinde çalışabilmeli, yapay zekâ sistemlerini kullanabilmeli ve geliştirebilme becerisine sahip olmalıdır. Biyoloji öğretmeni için yapay zekâ, eğitim sürecini zenginleştirme imkânı sunmaktadır. Biyoloji öğretmenlerinin yapay zekâ uygulamaları konusundaki bilgi ve becerilerinin gözden geçirilmesi, öğretmenlerin bu teknolojiye karşı farkındalıkları ve sınıflarında bu teknolojiyi nasıl kullandıkları açısından önem taşımaktadır. Aynı zamanda bu teknolojilerin bireysel düzeyde benimsenmesine yönelik biyoloji öğretmenlerinin yapay zekâ öz yeterliliklerinin ölçülmesi önem kazanmaktadır. Bu çalışma, biyoloji öğretmenlerinin yapay zekâ konusundaki farkındalıklarının ve öz yeterliliklerinin anlaşılmasına, demografik özellikleri ile aralarındaki ilişkiyi incelemeye ve bu alanda yapılacak sonraki çalışmalara yön vermeye yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Ankara'da lise düzeyinde devlet kurumlarında görevli 333 biyoloji öğretmeni ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak kişisel bilgiler formu, Ferikoğlu ve Akgün (2022) tarafından hazırlanan Öğretmenler İçin Yapay Zekâ Farkındalık Düzeyi Ölçeği ile Uyan ve Gültekin (2024) tarafından Türkçe'ye uyarlanan Yapay Zekâ Öz Yeterlilik Ölçeği kullanılmıştır. Araştırma verilerinin analizi normallik testi, cinsiyet ve mezun olunan fakülte türü değişkeni için bağımsız örneklem t-testi ve meslek yılı ile görev yapılan okul türü değişkeni için tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ile yapılmıştır. Araştırma sonucunda biyoloji öğretmenlerinin yapay zekâ farkındalık ve öz yeterlilik ortalama puanlarının ölçek puan ortalaması üzerinde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yapay zekâ farkındalık düzeylerinin cinsiyet ve mezuniyet türüne göre anlamlı fark göstermediği; ancak meslek yılı ve görev yapılan okul türüne göre anlamlı fark gösterdiği tespit edilmiştir. Meslekte uzun yıllar geçiren biyoloji öğretmenlerinin yapay zekâ farkındalık düzeylerinin arttığı sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca Anadolu lisesinde görev yapan biyoloji öğretmenlerinin de diğer okul türünde görev yapan biyoloji öğretmenlerine göre yapay zekâ farkındalık düzeylerinin arttığı anlaşılmıştır. Yapay zekâ öz yeterliliklerinin ise cinsiyete, mezuniyet türüne, görev yapılan okul türüne ve meslek yılına göre anlamlı fark göstermediği ancak meslek yılında asiste etme alt boyutunda, mezun olunan fakülte türünde ve cinsiyet değişkeninde teknolojik yetkinlikler alt boyutunda anlamlı fark gösterdiği tespit edilmiştir. Öğretmenlerin yapay zekâ farkındalıklarını ve öz yeterliliklerini artırmak için deneyimler paylaşılabilir, eğitim politikaları güncellenebilir, yapay zekâ kılavuzu hazırlanabilir ve yönetici katılımı sağlanabilir.
Özet (Çeviri)
With the rapid spread of artificial intelligence globally, this technology has begun to be used in many industries. With the development of artificial intelligence in sectors and roles where human intervention is necessary, changes are taking place. Humans, who once sought to survive by hunting and gathering, must now be able to work in harmony with machines equipped with artificial intelligence, use artificial intelligence systems, and possess the ability to develop them in order to survive. For biology teachers, artificial intelligence offers an opportunity to enrich the educational process. It is important to examine biology teachers' knowledge and skills regarding artificial intelligence applications, their awareness of this technology, and how they use it in their classrooms. At the same time, it is important to measure biology teachers' self-efficacy skills in adopting these technologies at an individual level. This study aims to understand biology teachers' awareness and self-efficacy regarding artificial intelligence, to examine the relationship between these and their demographic characteristics, and to provide guidance for future studies in this field. The screening model was used among quantitative research methods in the study. The research was conducted in the 2024-2025 academic year with 333 biology teachers working in state secondary education institutions in Ankara. The data collection tools used were a personal information form, the Artificial Intelligence Awareness Scale for Teachers prepared by Ferikoğlu and Akgün (2022), and the Artificial Intelligence Self-Efficacy Scale adapted into Turkish by Uyan and Gültekin (2024). The research data were analysed using normality tests, independent samples t-tests for the variables of gender and type of degree programme, and one-way analysis of variance (ANOVA) for the variables of years of service and type of school where the activity takes place. The research results showed that the average scores for awareness and self-efficacy in artificial intelligence among biology teachers are above the average scores on the scale. It was found that levels of awareness of artificial intelligence do not differ significantly according to gender and type of degree, but do differ significantly according to years of service and type of school where the activity is carried out. It was found that levels of awareness of artificial intelligence increase with the seniority of biology teachers. In addition, it was observed that the level of awareness of artificial intelligence among biology teachers working in Anatolian high schools increased compared to that of biology teachers working in other types of schools. It was also found that self-efficacy skills in the field of artificial intelligence do not show significant differences based on gender, type of degree, type of school where the activity takes place, and length of service, but they do show significant differences in the sub-dimension of assistance in the field of length of service, the type of faculty in which the degree was obtained, and the sub-dimension of technological skills in the gender variable. To increase teachers' awareness and self-efficacy in the field of artificial intelligence, it is possible to share experiences, update educational policies, prepare a guide on artificial intelligence, and ensure the participation of managers.
Benzer Tezler
- İzmir ilinde görev yapan fen alanı öğretmenlerinin öğretme strateji ve stilleri ile tercih ettikleri öğretim yöntemleri ve çoklu zeka alanları arasındaki ilişki
The relationship between the teaching strategies and styles of the science teachers working in İzmir and their teaching methods & multiple intelligence
UĞUR SERİN
Doktora
Türkçe
2008
Eğitim ve ÖğretimDokuz Eylül ÜniversitesiEğitim Bilimleri Bölümü
PROF. DR. YUSUF KUMLUTAŞ
- Öğretmenlerin yapay zekâ okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi
A study on the artificial intelligence literacy levels of teachers
ÇETİN ARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MÜNEVVER ÇETİN
- Yapay zekȃ destekli uygulamalarla biyoloji dersi dolaşım sistemleri konusunun tasarlanması ve uygulanması
Designing and implementing the circulatory systems topic in biology lesson with artificial intelligence supported applications
FUNDA KOCA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimBahçeşehir ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MELTEM ÖZMUTLU
- Görüntü işleme süreç ve sonuçları açısından google ve yerel makine öğrenmelerinin kıyaslanması
Comparison of google and local machine learning in terms of image processing process and results
ZAFER KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Mühendislik BilimleriKütahya Dumlupınar ÜniversitesiBilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DOĞAN AYDIN
- Biyoloji öğretmenlerinin bilimsel süreç ve araştırma becerilerini uygulayabilme durumlarının tespiti
Determining status of application scientific proces and research skill of biology teachers
MERVE ŞENBAŞARAN UĞUZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Eğitim ve ÖğretimDokuz Eylül ÜniversitesiOrtaöğretim Fen ve Matematik Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İRFAN YILMAZ