Çağdaş destansı geçmişe yolculuk: Ulis'in Bakışı filminin anlatıbilimsel çözümlenmesi
A journey into the contemporary epic past: A narratological analysis of Ulysses' Gaze
- Tez No: 977681
- Danışmanlar: DOÇ. DR. NEBAHAT AKGÜN ÇOMAK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İletişim Bilimleri, Dilbilim, Güzel Sanatlar, Communication Sciences, Linguistics, Fine Arts
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Galatasaray Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tezimiz, Theodoros Angelopoulos'un Ulis'in Bakışı (To Vlemma Tou Odyssea, 1995 Yapımı) filmini Gérard Genette'in anlatıbilimsel yaklaşımı çerçevesinde çözümlemeyi amaçlamaktadır. Bu çözümlemede temel çıkış noktamız, Genette'in edebiyat merkezli Anlatının Söylemi (Discours du récit, 1972) kapsamında geliştirdiği beş temel kategori - zaman (ordre, durée, fréquence), kip (mode) ve ses (voix) - aracılığıyla görsel ve işitsel bir metin olarak sinema filminin yapısal çözümlemesinin mümkün olup olmadığı sorusudur. Tezimiz, metin odaklı bir kuramsal çerçevenin sinema sanatına uygulanabilirliğini sınamayı ve bu uygulamanın filmin çok katmanlı anlatı yapısını anlamada ne ölçüde işlevsel olduğunu ortaya koymayı hedeflemektedir. Filmdeki kronolojik bükülmeler, Homeros'un Odysseia'sından James Joyce'un Ulysses'ine uzanan göndermeler ve Manaki Kardeşler'in arşiv görüntüleriyle kurulan metinlerarası yapılar, bireysel bellek ile toplumsal tarihin destansı bir söylemde nasıl koşutluk kurduğunu göstermektedir. Böylece Angelopoulos, Balkanların çalkantılı tarihini Odysseia mitinin yolculuk izleğiyle harmanlayarak, sinemada hem kişisel hem kolektif bellek üzerine çok katmanlı bir sorgulama gerçekleştirmektedir. Anlatıbilimsel çözümlememizin bulguları ve değerlendirme kısmında yapılan analize göre, ileri sürdüğümüz varsayımlar doğrulanmaktadır. Anlatı zamanı ile öykü zamanı arasındaki uyumsuzluklar (özet, sahne, eksilti) bilinçli bir estetik stratejiye dönüşürken; yinelenen motifler ve iteratif anlatım belleğin işleyişini yansıtır. Odaklanma çoğunlukla kahraman A'nın bakışına dayanır ancak yer yer sıfır odaklanma ve iç seslerle çeşitlenir. Anlatıcı konumu dağıtılmış bir yapıya sahiptir; öykü-dışı bakış ile öykü-içi anlatıcılar iç içe geçerek polifonik bir anlatı evreni kurar. Kısacası Ulis'in Bakışı, lineer olmayan akışıyla Genette'in beş modalitesiyle uyumlu, özgün ve karmaşık bir anlatı mimarisi sergilemektedir. Film, uzun plan-sekanslar ve zamansal bükülmeler aracılığıyla bireysel hafıza ile kolektif tarihi destansı bir söylemde bütünleştirmekte; Homeros'un Odysseia'sından Joyce'un Ulysses'ine uzanan metinlerarasılık ile Balkan tarihine dair göndermeler üzerinden kadim ve katmanlı bir anlatı evreni kurmaktadır. Genette'in kuramsal çerçevesi yalnızca roman, öykü, tiyatro gibi edebiyat metinleri için değil, sinema gibi görsel-işitsel metinler için de metodolojik bir açılım sunmakta böylece anlatıbilimin disiplinlerarası niteliği somut biçimde serimlenmektedir. Sonuç itibarıyla, tezimiz göstermektedir ki Ulis'in Bakışı, yalnızca Balkan coğrafyasının politik parçalanmalarını ve tarihsel kırılmalarını perdeye taşıyan salt bir yol filmi ya da tarihsel drama olmaktan çok uzaktır. Film aynı meyanda bireysel hafıza, ulusal bellek ve mitolojik sürekliliğin iç içe geçtiği evrensel“kayboluş/sürgün ve geri dönüş; nostos”diyalektiğini vurgulayan çok boyutlu bir anlatıdır. Genette'in Anlatının Söylemi çerçevesi, bu çok katmanlı yapıyı açıklamak için işlevsel bir kuramsal mercek sunmuş; sinema sanatının zaman, bellek ve kimlik ekseninde kurduğu karmaşık anlatı örgülerini çözümlemede güçlü bir imkân olarak öne çıkmıştır. Bu bağlamda tezimiz, Angelopoulos'un film poetikasını yeni bir perspektiften okumaya imkân tanırken, aynı zamanda anlatıbilimin kuramsal ufkunu genişleterek disiplinlerarası diyaloglara özgün bir katkı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Our thesis aims to analyze Theodoros Angelopoulos's Ulysses' Gaze (To Vlemma Tou Odyssea, released in 1995) within the framework of Gérard Genette's narratological approach. The essential starting point of this analysis is the question of whether it is possible to conduct a structural analysis of a film as a visual and audiovisual text through the five fundamental categories developed by Genette in Narrative Discourse (1972), which is centered on literature: time (order, duration, frequency), mood (mode) and voice (voice). Our thesis thus seeks to test the applicability of a text-oriented theoretical framework to the art of cinema and to determine the extent to which such a transposition proves effective in grasping the film's multilayered narrative structure. The chronological disruptions, the references ranging from Homer's Odyssey to James Joyce's Ulysses and the intertextual structures created through the archival footage of the Manaki Brothers demonstrate how individual memory and collective history are intertwined in an epic discourse. In this way, Angelopoulos blends the turbulent history of the Balkans with the journey motif of the odyssean myth, staging a multilayered inquiry into both personal and collective memory. According to the findings of our narratological analysis, the hypotheses we put forward are confirmed. The discrepancies between story time and narrative time (summary, scene, ellipsis) are transformed into a conscious aesthetic strategy while recurring motifs and iterative narration reflect the workings of memory. Focalization rests predominantly on the perspective of the protagonist A, yet occasionally shifts between zero focalization and interior voices. The narrator's position adopts a distributed structure: extra-diegetic vision and intra-diegetic voices intertwine to construct a polyphonic narrative universe. Ultimately, Ulysses' Gaze presents, through its non-linear flow, a complex and original narrative architecture consistent with Genette's five modalities. By means of long plan-sequences and temporal distortions, the film fuses individual memory with collective history in an epic discourse; through its intertextuality linking Homer's Odyssey and Joyce's Ulysses to Balkan history, it builds an ancient and stratified narrative universe. Genette's theoretical framework offers not only a methodological opening applicable to cinema as an audiovisual text but also concretely illustrates the interdisciplinary character of narratology. In conclusion, our thesis demonstrates that Ulysses' Gaze is far more than a simple road movie or a historical drama portraying the political divisions and historical ruptures of the Balkans. The film highlights the universal dialectic of“loss/exile and return; nostos”where personal memory, national remembrance and mythological continuity converge. Genette's Narrative Discourse framework proves to be a functional theoretical lens for elucidating this multilayered structure, offering a powerful tool to unravel the complex narrative patterns of cinema across time, memory, and identity. In this respect, our thesis not only provides a new perspective on Angelopoulos's filmic poetics but also expands the theoretical horizon of narratology by contributing an original dimension to interdisciplinary dialogue.
Benzer Tezler
- La problématique de l'espace et du temps dans l'écriture d'Assia Djebar et de Nedim Gürsel
Assia Djebar'ın ve Nedim Gürsel'in yazınında zaman ve mekan sorunsalı
CANSU GÜMÜŞTAŞ ŞEN
Yüksek Lisans
Fransızca
2014
Karşılaştırmalı EdebiyatGalatasaray ÜniversitesiFransız Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SIDIKA SEZA YILANCIOĞLU
- Kamal Abdulla'nın romanlarında yapı ve izlek
Structure and theme in the novels of Kamal Abdulla
AYNUR BEŞKONAK
Doktora
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıArdahan ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞUREDDİN MEMMEDLİ
- Kırgız bozkır kültürünün etnografik söz varlığı (Tarihi karşılaştırmalı inceleme)
Ethnographic lexicon of the Kırgız steppe (Comparative historical research)
NAZGÜL ENTERİYEVA
Doktora
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA ÖZKAN
- Türk halk anlatmalarında erkeklik-mit,destan,halk hikayesi
Masculinity in Turkish folk narratives-myth,epic,folk tale
NADİR NADİRGİL
Doktora
Türkçe
2026
Halk Bilimi (Folklor)Uşak ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DERYA ÖZCAN GÜLER
- Zordun Sabir'in Anayurt romanı üzerine bir inceleme
A study about Zordun Sabirs novel“The Homeland”
MAIMAITI ANNIWAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Türk Dili ve EdebiyatıNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HİKMET KORAŞ