Belâgat açısından Nahl Sûresi'nin tahlîli
An analysis of Sūrat al-Naḥl in terms of rhetoric,
- Tez No: 977856
- Danışmanlar: PROF. DR. RAMAZAN KAZAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Dilbilim, Religion, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Arap Dil ve Belâgatı, Nahl Sûresi, Tefsir, Belâgat Uygulamaları, Nahl suresi, Arabic Language and Rhetoric, Sūrat al-Naḥl, Qur'anic Exegesis, Rhetorical Applications, Nahl sura
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Süleyman Demirel Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çalışma Nahl Sûresini Meʾânî, Beyân ve Bedîʿ ilimleri çerçevesinde incelemeyi gâye edinmiştir. Âyet tercihinde belâgat sanatlarının en açık şekilde görüldüğü bölümler esas alınmıştır. Öncelikle sûrenin tamamı değil seçilen âyetler üzerinde tahlîl yapılmıştır Bu bağlamda klasik tefsirler, sözlükler ve belâgat kaynaklarından yararlanılmıştır. Özellikle âyetlerin hem muhtevâ hem de üslûp açısından değerlendirilmesi, garip ve önemli kelimelerin izâh edilmesi, âyetlerdeki edebî üslûpların incelenmesi ve ortaya çıkan ilmî mirasın titizlikle harmanlanması çalışmayı daha da özgün kılmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde ulûhiyyet, vahiy, öldükten sonra dirilme ve Allah'a hesap verme gibi sûrenin temel konuları ele alınmıştır. Ardından göklerde ve yerde Allah'ın mutlak kudretinin delilleri zikredilmiş, Allah'ın insanlara bahşettiği nimetler hatırlatılarak bu nimetleri bilip takdir etmenin ve şükretmenin sonuçları açıklanmıştır. İkinci bölümde Meʾânî ilmi esas alınarak sûrede yer alan haber ve inşâ türleri, takdîm–te'hîr, musâvât, îcâz, itnâb ve iltifât gibi unsurlar ele alınmıştır. Ayrıca edebî üslûpların anlamı nasıl zenginleştirdiği gözlemlenerek, âyetlerin muhatap üzerinde oluşturduğu etki ortaya konmuştur. Üçüncü bölümde Beyân ilmi bağlamında teşbîh, mecâz, istiâre ve kinâye gibi sanatların mânâya te'siri vurgulanmıştır. Özellikle soyut hakîkatlerin somutlaştırılması ve ahlâkî mesajların aktarılmasında edebî üslûpların rolü ön plana çıkarılmıştır. Dördüncü bölümde ise Bedîʿ ilmi ışığında cinâs, tazmin, tıbâk, tevriye, taksîm ve mubâlağa gibi sanatlar incelenmiş, Kur'an'ın nazmındaki ahenk ve estetik boyut değerlendirmeye tâbi tutulmuştur. Sonuç olarak sûrenin yalnızca muhtevâ bakımından değil edebî sanatların yoğun ve etkili kullanımı açısından da büyük önem taşıdığı görülmüştür. Çalışmada yapılan tahlîller ile âyetlerde yer alan sanatların, muhatabın dünyevî ve uhrevî yaşantısına pozitif yönde katkı sağlayacağı müşâhede edilmiştir. Bu yönüyle araştırmanın Kur'an belâgatına dair akademik çalışmalara katkı sağlayacağı ve bundan sonra yapılacak kapsamlı tahlillere de metodolojik bir zemin hazırlayacağı ümit edilmiştir.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine Surah al-Nahl within the framework of the sciences of Maʾānī, Bayān, and Badīʿ. In the selection of verses, priority has been given to those sections where rhetorical devices are most explicitly observed. Accordingly, the analysis has not been carried out on the entire surah but rather on selected verses. In this context, classical tafsīrs, lexicons, and works on rhetoric have been utilized. In particular, the evaluation of verses both in terms of content and style, the explanation of obscure and significant words, the analysis of literary devices within the verses, and the meticulous synthesis of the intellectual heritage have rendered this study more original. The first chapter addresses the fundamental themes of the surah such as divinity, revelation, resurrection after death, and accountability before God. Subsequently, the proofs of God's absolute power in the heavens and the earth are mentioned, and the blessings bestowed upon humankind are recalled, emphasizing the consequences of recognizing, appreciating, and showing gratitude for these favors. The second chapter, based on the science of Maʾānī, analyzes declarative and performative speech types, as well as rhetorical features such as taqdīm–taʾkhīr (preponement and postponement), musāwāt (parallelism), ījāz (brevity), iṭnāb (amplification), and iltifāt (shifts in address). Through this analysis, the ways in which these literary devices enrich meaning and their impact on the audience have been demonstrated. The third chapter, within the scope of the science of Bayān, highlights the effect of simile, metaphor, allegory, and metonymy on meaning. Special emphasis is given to the role of rhetorical devices in concretizing abstract truths and conveying moral messages. The fourth chapter, under the light of the science of Badīʿ, examines rhetorical ornaments such as paronomasia, incorporation (taḍmīn), antithesis (ṭibāq), double entendre (tawriya), division (taqsīm), and hyperbole, thereby assessing the harmony and aesthetic dimension in the Qur'ānic composition. In conclusion, it has been observed that the surah holds great significance not only in terms of its thematic content but also in the intense and effective use of rhetorical devices. The analyses conducted in this study demonstrate that the literary features embedded in the verses contribute positively to the worldly and spiritual life of the audience. In this respect, the research is expected to contribute to academic studies on Qur'ānic rhetoric and to provide a methodological foundation for future comprehensive analyses.
Benzer Tezler
- تحقيق ودراسة جزء من نثر الجمان من فتح الرحمن لمحمد بن قرقماس من سورة إبراهيم إلى سورة مريم
Muhammed b. Korkmaz'ın“Nesrü'l-Cümân min Fethi'r-Rahmân”adlı eserinin tahkiki incelenmesi (İbrahim Sûresinin başından Meryem Sûresinin sonuna kadar)
AHMAD AWAD
Yüksek Lisans
Arapça
2025
Sosyolojiİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZİYAD RAVAŞDEH
- Belagat açısından Buhârî ve Müslim'de mecaz içeren hadisler
The metaphorical hadiths occurring in al-Bukhari ve Muslim in terms of al-balagha
DURAN EKİZER
Doktora
Türkçe
2016
Doğu Dilleri ve EdebiyatıNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEDAT ŞENSOY
- Belâgat açısından Ebû Hayyân'ın El-Bahru'l-muhît tefsiri
Our study is the analysis of Ebû Hayyân's work called as El-Bahru'l-muhît in terms of rhetoric
HALİL İBRAHİM KOCABIYIK
Doktora
Türkçe
2018
DinSüleyman Demirel ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAMAZAN KAZAN
- Belâgat açısından Aynî'nin Umdetu'l-Kârî adlı eseri
The work of Aynî named Umdetu'l-Kârî from the perspekctice of rhetoric
ADEM YENER
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinSüleyman Demirel ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAMAZAN KAZAN
- Belâgat açısından Şeyhülislam Yahya Divanı
Shaykh al-İslam Yahya Efendi's Diwan in the light of balagha
AHMET ZAHİD DEMİRCİLER
Doktora
Türkçe
2020
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDULKADİR GÜRER