Etnobotanik ve geleneksel ekolojik bilgi bağlamında oyun: Ankara Çamlıdere'de çocuk oyun ve oyuncakları
Play in the context of ethnobotany and traditional ecological knowledge: children's games and toys in Snkara Çamlidere
- Tez No: 977907
- Danışmanlar: PROF. DR. MELİKE KAPLAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Halk Bilimi (Folklor), Folklore
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Etnoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Ankara iline bağlı Çamlıdere İlçesinin 48 mahallesinde gerçekleştirilmiştir. Araştırma alanı, doğal çevre özellikleri ve yerel kültürel unsurların bir arada bulunduğu, geleneksel yaşam biçimlerinin halen izlenebildiği bir bölgedir. Çamlıdere, zengin biyolojik çeşitliliği, orman ekosistemleri ve kırsal yerleşim dokusu ile geleneksel çocuk oyunları ve oyuncaklarının ekolojik ve kültürel bağlamda incelenmesi için ideal bir alan sunmaktadır. Bu bağlamda saha araştırmaları, köylerde yaşayan yerel halkın sözlü aktarımları, gözlemler ve yerinde yapılan tespitler aracılığıyla gerçekleştirilmiş ve ikiyüzün üzerinde. geleneksel çocuk oyun ve oyuncakları tespit edilmiştir. Bu çalışma, başlıca Bronislaw Malinowski'nin işlevselcilik kuramı ve diğer kuramcılarında bakış açıları çerçevesinde Çamlıdere İlçesi bölgesinde yer alan köylerde Geleneksel Ekolojik Bilgiye dayalı geleneksel çocuk oyunları ve oyuncaklarının incelenmesini konu edinmektedir. Araştırma, insan-doğa-kültür ilişkisini anlamaya yönelik olarak geleneksel ve güncel oyun pratiklerini karşılaştırmalı biçimde ele almaktadır. Tablolardan elde edilen veriler, her bir köyde oynanan oyunların türlerini, oyuncak yapımında kullanılan malzemeleri, oyunların sosyal işlevlerini ve doğa ile etkileşim düzeylerini ortaya koymaktadır. Tablolarda görüldüğü üzere, ikiyüzün üzerinde ki geleneksel oyunlar büyük oranda doğal malzemelerle (taş, ağaç dalı, toprak, bitki lifleri vb.) üretilen oyuncaklarla icra edilmiştir. Bu durum, çocukların yaşadıkları coğrafyanın ekolojik kaynaklarını tanımalarına, kullanmalarına ve doğaya uyumlu üretim-tüketim alışkanlıkları geliştirmelerine aracılık etmiştir. Oyunların önemli bir kısmı tarım döngüleri, hayvancılık faaliyetleri ve mevsimsel değişimlerle ilişkilidir. Böylece oyunlar yalnızca eğlence değil, aynı zamanda ekolojik bilginin aktarımında pedagojik bir araç olmuştur. Güncel oyunlarda ise plastik, metal ve fabrikasyon malzemelerin belirgin biçimde öne çıktığı görülmektedir. Bu değişim, küresel tüketim kültürünün etkisiyle doğrudan ilişkili olup çocukların doğa ile temasını azaltmaktadır. Tablolar, bazı köylerde hâlen geleneksel malzeme ve yöntemlerle üretilen oyuncakların varlığını koruduğunu, ancak bunların sayısının giderek azaldığını göstermektedir. Bu durum, kültürel süreklilik açısından bir kırılma riskini işaret etmektedir. Malinowski'nin işlevselcilik kuramı bağlamında, oyun ve oyuncakların toplumun bütüncül yapısındaki yerleri incelendiğinde, bu unsurların yalnızca bireysel eğlence değil, aynı zamanda toplumsal dayanışma, kültürel bilgi aktarımı ve ekolojik farkındalık üretimi gibi işlevler üstlendiği görülmektedir. Geleneksel oyunlar, bireylerin grup içinde iş birliği geliştirmesine, sosyal hiyerarşiyi tanımasına ve yaşadığı çevreye dair bilgi edinmesine hizmet etmektedir. Sonuç olarak, günümüzde geleneksel oyun ve oyuncakların korunmasının kültürel sürdürülebilirlik açısından kritik olduğunu vurgulamaktadır. Araştırma, ekolojik bilgi ile kültürel pratiklerin kesişim noktasında yer alan bu oyunların yalnızca geçmişin bir parçası değil, aynı zamanda gelecek nesillerin çevresel duyarlılıklarının inşasında önemli bir araç olduğunu savunmaktadır. Ayrıca, modern yaşamın getirdiği değişimlere rağmen, yerel topluluklarda küçük ölçekli de olsa bu geleneksel pratiklerin yaşatılmasının mümkün olduğu belirtilmektedir. Bu bulgular, eğitim politikaları ve yerel kültür koruma projeleri açısından değerli veriler sunmaktadır. Özellikle, kırsal alanlarda yaşayan çocukların hem modern hem de geleneksel oyun pratiklerine erişimini sağlayacak hibrit modeller geliştirilmesi önerilmektedir. Böylece, teknolojik gelişmeler ile yerel ekolojik bilgi arasında bir denge kurulabilir. Özetle, çalışma tablolar ve saha verileri aracılığıyla Malinowski'nin işlevselci bakış açısını somutlaştırmakta, oyun ve oyuncakların insan-doğa-kültür üçgenindeki çok boyutlu işlevlerini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study was conducted in 48 neighborhoods of the Çamlıdere district, which is affiliated with the province of Ankara. The research area is a region where the characteristics of the natural environment and local cultural elements coexist, and where traces of traditional lifestyles can still be observed. Çamlıdere, with its rich biodiversity, forest ecosystems, and rural settlement patterns, offers an ideal setting for examining traditional children's games and toys in an ecological and cultural context. In this context, field research was carried out through oral narratives of local residents living in villages, observations, and on-site assessments, resulting in the identification of over two hundred traditional children's games and toys. This study focuses primarily on the examination of traditional children's games and toys based on traditional ecological knowledge in the villages of the Çamlıdere district, within the framework of Bronislaw Malinowski's functionalist theory and the perspectives of other theorists. The research comparatively addresses traditional and contemporary game practices in order to understand the relationship between humans, nature, and culture. Data obtained from the tables reveal the types of games played in each village, the materials used in toy-making, the social functions of the games, and the level of interaction with nature. As seen in the tables, more than two hundred traditional games were largely played with toys made from natural materials (stones, tree branches, soil, plant fibers, etc.). This enabled children to recognize and use the ecological resources of their geographic environment and develop environmentally friendly production-consumption habits. Many games are linked to agricultural cycles, livestock activities, and seasonal changes. Thus, games served not only as entertainment but also as pedagogical tools for transmitting ecological knowledge. In contemporary games, however, plastic, metal, and factory-made materials stand out prominently. This change is directly related to the influence of global consumer culture and reduces children's contact with nature. The tables show that in some villages, toys made with traditional materials and methods still exist, but their numbers are gradually declining. This indicates a potential risk of cultural discontinuity. From the perspective of Malinowski's functionalist theory, examining the place of games and toys within the holistic structure of society shows that these elements serve not only as individual entertainment but also fulfill functions such as fostering social solidarity, transmitting cultural knowledge, and creating ecological awareness. Traditional games contribute to the development of cooperation within the group, recognition of social hierarchy, and acquisition of knowledge about the surrounding environment. In conclusion, this study emphasizes that the preservation of traditional games and toys is critical for cultural sustainability. It argues that these games, positioned at the intersection of ecological knowledge and cultural practices, are not merely part of the past but also important tools for building the environmental awareness of future generations. Furthermore, despite the changes brought by modern life, it is possible to sustain these traditional practices, albeit on a small scale, within local communities. These findings provide valuable data for educational policies and local cultural preservation projects. In particular, it is recommended to develop hybrid models that enable children living in rural areas to access both modern and traditional game practices. In this way, a balance can be established between technological developments and local ecological knowledge. In summary, the study concretizes Malinowski's functionalist perspective through tables and field data, revealing the multidimensional functions of games and toys within the human-nature-culture triangle.
Benzer Tezler
- Kültür ekonomisi ve sürdürülebilir kalkınma bağlamında etnobotanik bilgi: Burdur ili örneği
Ethnobotanical knowledge in the context of cultural economy and sustainable development: The case of Burdur province
KORAY ALTINOK
- Çevre-kültür bağlamında geleneksel ekolojik bilginin korunmasının önemi: Sarıkeçili Yörükler örneği
The importance of conservation traditional ecological knowledge in the cultural and environmental context: The case of Sarıkeçili Yörüks
FERHAT BÜYÜKŞAHİN
Doktora
Türkçe
2017
Halk Bilimi (Folklor)Ankara ÜniversitesiSosyal Çevre Bilimleri Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. S. GÜL GÜNEŞ
- Beytüşşebap ve çevresinin (Şırnak) etnobotanik özellikleri
Ethnobotanical properties of Beytüşşebap and its surroundings (Şırnak)
AYSEL YILDIZ
- Children of grain in the Glen: Ethnobotanical field research of Kavakköy Silifke Mersin
Koyaklardaki ekinlerin çocukları: Kavakköy Silifke Mersin etnobotanik alan araştırması
ŞEHBAL KURTAR
Doktora
İngilizce
2026
AntropolojiYeditepe ÜniversitesiAntropoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE HİLAL TUZTAŞ HORZUMLU
- Seyitömer Höyük Erken Tunç Çağı III tabakalarına ait arkeobotanik kalıntılar ile günümüz çevre köy yerleşmelerine ait etnobotanik çalışmaların birlikte değerlendirilmesi
Evaluation of the Archaeobotanical Remains of the Early Bronze Age Level III of Seyitömer Höyük and the ethnobotanical studies of today's surrounding villages together
LEMAN KUTLU