Para arzının temel ekonomik göstergeler ile ilişkisi: Türkiye örneği
The relationship between money supply and basic economic indicators: the case of Turkiye
- Tez No: 977940
- Danışmanlar: DOÇ. DR. HALE KIRER SILVALECUNA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ekonomi, Economics
- Anahtar Kelimeler: Para arzı, Makroekonomik göstergeler, ARDL modeli, Money supply, Macroeconomic indicators, ARDL model
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de para arzı ile temel makroekonomik göstergeler arasındaki ilişkileri analiz etmektir. Analizde kullanılan veriler, 2005:Q4 – 2024:Q4 dönemine ait üçer aylık zaman serilerinden oluşmakta olup, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Elektronik Veri Dağıtım Sistemi (EVDS), TradingView ve World Bank Group kaynaklarından elde edilmiştir. Çalışmada bağımlı değişken olarak para arzı (M2) ele alınırken; bağımsız değişkenler olarak enflasyon oranı, faiz oranı, döviz kuru ve doğrudan yabancı yatırımlar (DYY) kullanılmıştır. Analiz sürecinde öncelikle zaman serilerinin durağanlık durumunu belirlemek amacıyla birim kök testleri uygulanmıştır. Sonrasında, modelin gecikme yapısını belirlemek amacıyla Akaike Bilgi Kriteri (AIC) esas alınarak uygun gecikme uzunlukları belirlenmiştir. Değişkenler arasında uzun dönemli bir ilişkinin varlığı, ARDL (Autoregressive Distributed Lag) modeli çerçevesinde uygulanan Bounds Test (sınır testi) yöntemiyle sınanmış ve değişkenler arasında eşbütünleşme ilişkisi tespit edilmiştir. Uzun dönem katsayılarının tahmin edilmesini takiben, kısa dönem sapmaların uzun dönem denge düzeyine nasıl döndüğünü gösteren bir Hata Düzeltme Modeli (HDM) oluşturulmuştur. Modelin artık terimleri üzerinde yapılan Jarque-Bera normallik testi, Breusch-Godfrey otokorelasyon testi ile Breusch-Pagan-Godfrey değişen varyans testleri aracılığıyla modelin tahmin performansı ve güvenilirliği değerlendirilmiştir. Ayrıca, modelin yapısal kararlılığı CUSUM testi yardımıyla test edilmiştir. Elde edilen bulgular, Türkiye'de para arzı ile temel ekonomik göstergeler arasında anlamlı ilişkiler bulunduğunu göstermektedir. Döviz kuru şoklarının kısa vadede pozitif etkiler yarattığı, ancak zamanla zayıfladığı belirlenmiştir. Faiz oranlarının gecikmeli değerleri para arzını daraltıcı yönde etkilerken; enflasyon kısa vadede artırıcı, uzun vadede ise sınırlayıcı bir rol oynamaktadır. Doğrudan yabancı yatırımların kısa vadede etkisi görülmemiş, ancak uzun dönemde daha belirleyici olabileceği sonucuna ulaşılmıştır.Sonuç olarak, para arzındaki değişimlerin Türkiye ekonomisinin temel göstergeleri üzerinde belirleyici rol oynadığını ve para politikalarının etkinliği açısından kritik bir unsur teşkil ettiğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to analyze the relationships between money supply and key macroeconomic indicators in Turkiye. The data employed in the analysis consist of quarterly time series spanning the period from 2005: Q4 to 2024: Q4, obtained from the Electronic Data Delivery System (EVDS) of the Central Bank of the Republic of Turkey, TradingView, and the World Bank Group. The dependent variable in the study is the money supply (M2), while the independent variables include the inflation rate, interest rate, exchange rate, and foreign direct investment (FDI). In the analytical process, unit root tests were first applied to determine the stationarity properties of the time series. Subsequently, appropriate lag lengths were selected based on the Akaike Information Criterion (AIC) to define the model's temporal structure. The existence of a long-term relationship among the variables was examined using the Bounds Test within the framework of the ARDL (Autoregressive Distributed Lag) model, revealing evidence of cointegration. Following the estimation of long-term coefficients, an Error Correction Model (ECM) was constructed to illustrate how short-term deviations adjust toward the long-term equilibrium. The model's performance and reliability were further assessed through Jarque-Bera normality tests on the residuals, the Breusch-Godfrey autocorrelation test, and Breusch-Pagan-Godfrey heteroskedasticity tests. Additionally, the structural stability of the model was evaluated using the CUSUM test. The findings indicate significant relationships between money supply and key macroeconomic indicators in Turkey. Exchange rate shocks exert positive short-term effects on the money supply, which, however, diminish over time. Lagged values of interest rates have a restrictive impact on money supply, while inflation exhibits a positive effect in the short term but a limiting role in the long term. Foreign direct investments show no significant short-term impact, although they may play a more decisive role over the long term. In conclusion, changes in money supply are shown to play a determining role on Turkey's key economic indicators and constitute a critical factor for the effectiveness of monetary policy.
Benzer Tezler
- The relationship between financial development and economic growth: Evidence from BRICS and Turkey
Finansal kalkınma ekonomik büyüme ilişkisi: BRİCS ve Türkiye örneği
CAN KARABIYIK
Yüksek Lisans
İngilizce
2015
EkonomiYaşar Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATMA DİLVİN TAŞKIN
- Muhasebede ihtiyatlılık kavramı: Borç sözleşmeleri, sürdürülebilirlik raporlaması ve kriz dönemlerinde bankaların kredi kapasitesi üzerinde ihtiyatlı muhasebe uygulamalarının analizi
The principle of accounting conservatism: Analysis of conservative accounting practices on debt contracts, sustainability reporting and banks' credit capacity in crisis periods
DESTAN HALİT AKBULUT
- Afganistan para piyasası, para yönetimi ve para aktarım mekanizması üzerine bir inceleme
A review on afghanistan money market, money management and money transmission mechanism
AHMAD FAWAD NAWZADİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
EkonometriAksaray Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM BAKIRTAŞ
- Assessment of urbanization history of Addis Ababa city, Ethiopia
Addıs Ababa cıty, Ethıopıa'nın kentleşme tarihinin değerlendirilmesi
ABDURAHMAN HUSSEN YIMER
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMersin ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ CENAP YOLOĞLU
- Temel makroekonomik göstergelerin işletme sermayesi üzerine etkisinin incelenmesi: BİST'te sektörler arası bir karşılaştırma
An examination of the effects of basic macroeconomic indicators on working capital: A comparison between sectors in Borsa Istanbul (BIST)
YÜKSEL İLTAŞ