Tek dilli 6-10 ay aralığındaki Türk bebeklerinin anadillerinin bürünsel özelliklerine duyarlılıkları ile akustik kazanımlarının ilişkilendirilmesi: Gelişimsel bilişsel sinirbilim çalışması
Associating of acoustic acquisition of the monolingual Turkish infants between 6 and 10 months with their sensitivity to prosodic characteristics of their ambient language: A developmental cognitive neuroscience study
- Tez No: 978192
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖKÇER ESKİKURT, PROF. DR. MÜGE MÜZEYYEN ÇİYİLTEPE
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstinye Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sinir Bilim Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
AMAÇ: Türkçe öğrenen 6-10 ay aralığında tek dilli Türk bebeklerin, anadilleri Türkçe'ye duyarlıkları (dili algılama) ve akustik kazanımlarıyla (dili üretme), yaşa ve cinsiyete göre dilsel gelişimlerinin değişimini (alıcı ve ifade edici dil) ilişkilendirmektir. Baş Çevirme Tercihi Düzeneğinde-BAŞÇET- (ODTÜ, Ankara), sözcük vurgusu ve ünlü uyumu deneyleriyle yürütülen bu çalışmada; ilk üretimlerinin (/ɑ/, /e/, /i/) akustik parametre özellikleri (F0, F1, F2, Jitter, PPQ5, Shimmer, APQ11, NHR) ile sözcük bölütlemede Türkçe bürünsel ve sesbilgisel (vurgu örüntüsü, ünlü uyumu) ipuçlarını kullanımları Anadile Duyarlılık Hipoteziyle, bu duyarlılıkların yaşa ve cinsiyete göre alıcı ve edici dil düzeyleri Gelişimsel Değişim Hipoteziyle test edilmiştir. 1.BAŞÇET Sözcük Vurgu Deneyi: Örneklem: Bu deneyin örneklemi, Ankara'da yaşayan 31 bebekten (15 kız, 16 erkek) oluşmuştur. Uyaran:“gaba”yapay sözcüğünün Türkçe düzensiz (gába) ve düzenli vurgu örüntüleri (gabá) uyaran olarak kullanılmıştır. Bulgular: Dili Algılama: İki Yönlü Karma Tekrar Ölçümlü ANOVA sonuçları; Türkçe öğrenenlerin 6-10 ayda anadillerinin bürünsel ipuçlarına duyarlı olduklarını, Türkçe düzenli vurgu örüntülerini (Ort.= 6.09 ms), düzensizlerden (Ort.= 5.36 ms) daha uzun süre dinlemeleriyle gösterilmiştir [F (1, 29)= 4,541, p= .042, ƞp2= .135]. 2.BAŞÇET Ünlü Uyumu Deneyi: Örneklem: Bu deneyin örneklemi, Ankara'da yaşayan 43 bebek (21 kız, 22 erkek) oluşmuştur. Uyaran: Türkçe ünlü uyumlu (paroz, kuvat, letin, söpül) ve uyumsuz (rivar, nilok, rolip, dünam) 8 yapay sözcüğün düzenli ve düzensiz vurgu örüntüleri uyaran olarak kullanılmıştır. Bulgular: 1.Dili Algılama: İki Yönlü Karma Tekrar Ölçümlü ANOVA sonuçları; Türkçe öğrenenlerin 6-10 ayda anadillerinin bürünsel ipuçlarına duyarlı olduklarını, Türkçe ünlü uyumlu uyaranları (Ort. = 6.60 ms), uyumsuzlardan (Ort. = 5.80 ms) daha uzun süre dinlemeleriyle gösterilmiştir [F (1, 34)= 5.506, p= .025, ƞp2= .139]. 2. Dili Üretme: PRAAT ses analiz bulguları; Türk bebeklerin ilk akustik kazanımlarının öndil /e/ ünlüsü (n=34 bebek) olduğunu göstermiştir. (/a/= 11 bebek, /i/= 4 bebek). Mann-Whitney U Non-Parametrik Testi sonuçları, yaşa ve cinsiyete göre gelişimsel değişim hipotezini desteklemiştir: Yaş: /e/ üretiminin F1 değeri, 9 aydan (983 Hz) 10 aya doğru (764 Hz) azalırken (U= 28.00, z= -.1.901, p=.057, r=.614); F2 değeri 6 aydan (1442 Hz) 9 aya (1514 Hz) yükselerek (U= 20.00, z= -.2,041, p=.041, r=.024) 10 aylıkta (1197 Hz) azalmıştır (U= 15.00, z= -.2,817, p=.005, r=.414). F1-F2 akustik parametrelerindeki bu tutarsız değişimle uyumlu olarak; Jitter, PPQ5, Shimmer, NHR parametre değerleriyle ifade edici dil düzeyleri (Bayley-III, Rossetti) arasındaki negatif yönlü Spearman Sıralama Korelasyon katsayıları (rs= -.66 ile -.91), yaşa bağlı değişimin 9 ayda başladığını göstermektedir. Cinsiyet: /a/ üretiminin Jitter değerinde 9-10 ayda saptanan fark (kız: %1,655; erkek: %.305) (U= .000, z=-.2,121, p=.034, r=.801), ifade edici dilleri gelişen 9 aylıkların Türkçe'ye özgü /a/ sesi içeren sözcük üretmeye başladıklarını göstermektedir (Vineland-II: r= -.81, Rossetti: r= -.80). TARTIŞMA: Türkçe öğrenenlerin 6-10 aylarda anadillerinin ünlü uyumu ve vurgu örüntüsünü sözcük bölütleme problemini çözmek için kullandıklarını, 9 aydan itibaren akustik kazanımlarının yaşa ve cinsiyete bağlı gelişimsel değişimlerin, anadile özgü ünlü üretimiyle başladığını göstermektedir.
Özet (Çeviri)
AIM: The aim of this study is to associate the sensitivity to their ambient language Turkish (speech perception) and acoustic acquisitions (speech production) of monolingual Turkish infants learning Turkish between 6-10 months with the change in their linguistic development by age and gender (receptive and expressive language levels). In this study, which was carried out with word stress and vowel harmony experiments in the Head-Turn Preference Paradigm (HTTP) (METU, Ankara); the acoustic parameter characteristics (F0, F1, F2, Jitter, PPQ5, Shimmer, APQ11, NHR) of their first productions (/a/, /e/, /i/) measured by PRAAT Analysis and their use of Turkish prosodic and phonetic cues for word segmentation were tested with the Ambient Language Sensitivity Hypothesis, and the receptive and expressive language levels of these sensitivities by age and gender were tested with the Developmental Change Hypothesis. 1.HTPP Word Stress Experiment: Sample: The sample of this experiment consisted of 31 infants (15 girls, 16 boys), growing up in monolingual Turkish-speaking homes in Ankara. Stimuli: Turkish irregular (gába) and regular word stress patterns (gabá) of the non-word“gaba”were used as stimuli. Results: Speech Perception: The results of Two-Way Repeated Measured ANOVA showed that Turkish learners were sensitive to the prosodic cues of their ambient language at 6-10 months by listening to regular stress patterns in Turkish (M = 6.09 ms) for longer than irregular ones (M = 5.36 ms) [F (1, 29) = 4,541, p= .042, ƞp2= .135]. 2. HTPP Vowel Harmony Experiment: Sample: The sample of this experiment consisted of 43 (21 girls, 22 boys), growing up in monolingual Turkish-speaking homes in Ankara. Stimuli: Regular and irregular stress patterns of 8 non-words with Turkish vowel harmonic (paroz, kuvat, letin, söpül) and nonharmonic (rivar, nilok, rolip, dünam) were used as stimuli. Results: 1. Speech Perception: The results of Two-Way Repeated Measured ANOVA showed that Turkish learners were sensitivity to phonological cues of ambient language by listening to Turkish vowel harmonic stimuli (M= 6.60 ms) for longer than non-harmonics (M= 5.80 ms) [F (1, 34) = 5.506, p = .025, ƞp2 = .139]. 2. Speech Production: PRAAT Analysis' results showed that the first acoustic acquisitions of Turkish infants were front vowel /e/ (n=34 infants). The results of the Mann-Whitney U Non-Parametric Test supported the developmental change hypothesis by age and sex: Age: F1 value of /e/ production decreased from 9 months (983 Hz) to 10 months (764 Hz) (U= 28.0, z= -.1.90, p=.057, r=.614); the F2 value increased from 6 months (1442 Hz) to 9 months (1514 Hz) and decreased at 10 months (1197 Hz) (U= 20.00, z= -.2.041, p=.041, r=.024) and decreased at 10 months (1197 Hz) (U= 15.0, z= -.2.82, p=.005, r=.414). In accordance with this inconsistent variation in the F1-F2 parameters of /e/ production; the negative Spearman Rank Correlation coefficients (rs= -.66 to -.91) between Jitter, PPQ5, Shimmer, NHR parameter values and expressive language levels (Bayley-III, Rossetti) show that age-related change starts at 9 months. Sex: The difference in the Jitter value of /a/ production (n= 11 infants) at 9-10 months (girls: %1,66; boys: %.31) (U= .00, z=-.2,12, p=.034, r=.801) shows that 9-month-olds whose expressive languages develop begin to produce words with vowel /a/ specific to Turkish (Vineland-II: rs= -.81, Rossetti: rs= -.80). DISCUSSION: These findings show that Turkish learners use the vowel harmony and stress pattern of their ambient language at 6-10 months to solve the word segmentation problem, and it shows that from 9 months onwards, acoustic acquisitions, age- and gender-related developmental changes start with the production of native language-specific vowels.
Benzer Tezler
- Yeni Cami'nin akustik açıdan performans değerlendirmesi
Evaluation of the acoustical performance of the New Mosque
EVREN YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEVTAP YILMAZ DEMİRKALE
- Yurt dışından dönen işçi çocuklarının uyum problemlerinin okul başarılarına etkisi ve Türkiye'de yetişen öğrencilerle karşılaştırılması
The effect of adaptation problems on the academic archievement of the children of the Turkish workers returning from abroad compared with the ones brought up in Turkey
ŞÜHEDA ÖZBEN
Doktora
Türkçe
1991
Eğitim ve ÖğretimDokuz Eylül ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF.DR. İHSAN TURGUT
- İnsan kaynakları yönetiminde performans ölçümünün demografik faktörlerle incelenmesi ve değerlendirilmesi
Analysis of performance evaluation with demographic factors in human resource management
MEHMET EMİR USLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
ÖĞR. GÖR. HÜSNÜ BÜLENT CERİT
- Tommaso Campanella ve Thomas More`un ütopyalarının karşılaştırılması
Comparing Thomas More and Tommaso Campanella`s utopias
MAHMUT AVCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
FelsefeAtatürk ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. OSMAN ELMALI
- 2.5-4 yaşlar arasındaki Türk çocuklarının dil yapılarının incelenmesi
Başlık çevirisi yok
İ.FUNDA ACARLAR