نع : يمليدلا كللما دبع نب دممح تب/ بيأ نيدلا سشم باتك“ميظعتلاو ديحوتلا ينب عملجا”ةساردو قيقت
Şemsüddîn Ebû Sâbit Muhammed Abdülmelik ed-Deylemî'nin el-Cem'u Beyne't-Tevhîd-i ve't-Ta'zîm adlı eserinin tahkik ve incelenmesi
- Tez No: 978277
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ÖMER TAY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Arapça
- Üniversite: Bingöl Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, Şemsüddîn ed-Deylemî'ye (ö. 589/1193'ten sonra) ait“el-Cem'u Beyne't-Tevhîd-i ve't-Ta'zîm”adlı Arapça yazma eserin tahkikini amaçlamaktadır. Söz konusu yazma, müellifin Farsça kaleme aldığı eserinin Arapça bir özeti niteliğindedir. Müellif, bu özeti Arapça konuşan ilim talebelerine sunma ihtiyacı duymuştur. Eser, Allah Teâlâ'nın iki sıfatını ele almaktadır: O'nu, kendisine layık şekilde tevhid etmek ve bütün sıfatlarında mutlak anlamda ta'zîme layık olduğunu kabul etmek. Bu bağlamda, Allah Teâlâ'nın her bir varlıktan daha biricik ve her ferdî varlıktan daha müstakil olduğu vurgulanmakta; bununla birlikte, O'nun mutlak azamete sahip olduğu, bu azametin bir sınırı bulunmadığı ve hiçbir aklın onu tam olarak idrak edemeyeceği ifade edilmektedir. Nitekim Kur'an'da bu hakikat şu ayetle sabittir: (Hiçbir şey َ ْی َس َكِمث .(değildir benzeri nun'O :birleştirmiştir yöntemi iki eserinde ,Müellif . ٌ﴾. ْ ء ِل َشي ْ ﴿ل biri filozoflar ve kelâm âlimlerinin yöntemi, diğeri ise sûfî âriflerin yöntemi. Kitabını on bölüm hâlinde düzenlemiş; bu bölümlerde tevhîd ve ta'zîm kavramlarının ne anlama geldiğini açıklamış, bu kavramların anlamları konusundaki görüş ayrılıklarını ve Allah'a nasıl nispet edileceği hususundaki farklı yaklaşımları ortaya koymuştur. Müellife göre, bir Müslüman ne sırf tevhîde yönelerek Allah'ın sıfatlarını inkâra sapmalı, ne de sadece ta'zîme yönelerek teşbîh ve cisimlendirmeye düşmelidir. Aksine, tevhîd ile ta'zîmi birleştiren mutedil bir yol izlemelidir. Müellif, Allah Teâlâ'nın azametinin yönlerini açıklayan bir bölüm ile O'nun birliğinin yönlerini açıklayan ayrı bir bölüm kaleme almıştır. Bu iki bölümde, Allah'a zaman ve mekân nispet etme konusundaki felsefî görüşünü ele almış; ancak bu zaman ve mekânın mahlûkatınki gibi olmadığını vurgulamıştır. Eserde, aklî-felsefî deliller ile naklî-şer'î deliller (Kur'an, Sünnet, icmâ ve akıl sahiplerinin ittifakı) bir araya getirilmiştir. Müellif, kitabının sonunda eseri yazma sebebini, faydalarını ve kimlerin bu eserden istifade edebileceğini açıklayan bir hâtime (sonuç) bölümü eklemiştir
Özet (Çeviri)
This research aims to produce a critical edition and analytical study of the manuscript Al-Jamʿ bayna al-Tawḥīd wa al-Taʿẓīm by Shams al-Dīn Muḥammad ibn ʿAbd alMalik al-Daylamī (d. after 589 AH, may Allah have mercy on him). The manuscript is an Arabic abridgment of a larger work originally authored in Persian, which the scholar deemed necessary to present to students of knowledge in Arabic. The treatise explores two divine attributes: the exclusive oneness of God (tawḥīd) in a manner befitting His majesty, and his absolute worthiness of glorification (taʿẓīm) in all His attributes. The author affirms that God is more singular than any singularity and more unique than any uniqueness, and that He alone is worthy of boundless majesty—limitless and beyond human comprehension. As the Qur'an states:“There is nothing like َ ْی َس َكِمث ”Him unto ل ﴿ ْ شيَ لِ ءٌ ْ ،) ﴾Qur'an 42:11). In his work, al-Daylamī adopts two methodological approaches: that of the philosophers and theologians, and that of the Sufi gnostics. He structures the book into ten chapters, wherein he defines the concepts of tawḥīd and taʿẓīm, outlines the divergent views regarding their meanings, and examines the varying theological positions on how these attributes are affirmed for God. He emphasizes that a Muslim must not incline toward tawḥīd in a way that negates divine attributes, nor toward taʿẓīm in a way that leads to anthropomorphism. Rather, the proper path lies in harmonizing both principles. The author dedicates one chapter to the manifestations of God's majesty, and another to the aspects of His oneness. In these, he discusses his philosophical stance on attributing time and space to God— though not in the manner of created beings. He supports his arguments with both rational philosophical proofs and transmitted religious evidence from the Qur'an, Sunnah, consensus of Muslims, and the reasoning of sound intellects. The work concludes with a closing section in which the author explains his motivation for writing the book, outlines its benefits, and identifies its intended audience.
Benzer Tezler
- حرٌة الرأي داخل المدرسة و أثرها فً بناءشخصٌة المراهق المسلم)) دراسة مٌدانٌة على عٌنة من طالب المدارس الثانوٌة بشمالً الرٌاض نموذجاً
Başlık çevirisi yok
KHALED IBRAHIM DUGHIM
- ءارآ نوج وبرسناو ةيقارشتسلاا في نآرقلا يمركلا : ةسارد ة
Başlık çevirisi yok
YAĞMUR ÖZDOĞAN
Yüksek Lisans
Arapça
2022
Karşılaştırmalı EdebiyatInternatıonal Islamıc Unıversıty MalaysıaPROF. NOOR MOHAMMAD OSMANİ
- حرش" باتك راطإ في ةفرعلما ةيرظن نم نياجرلجا فيرشلا ديسلا فقوم ا ةيليلتح ةسارد
Başlık çevirisi yok
TALHA GÜNEŞ
Yüksek Lisans
Arapça
2022
Doğu Dilleri ve EdebiyatıThe World Islamıc Scıence & Educatıon Unıversıty (wıse) - The distinction between religion and judgement in thesharia provisions and it's impact in Islamic fiqh(applied structural study)
الة ماجستير في الفقه وأصوله بعنوانالتفريق بني الديانة والقضاء يف األحكام الشرعية وأثره يف الفقه اإلسالمي)دراسة تأصيلية تطبيقية(
HÜSEYİN SUDAN
- د ِن ُم َح َّمِد ب ِن ُم َح َّمِد ب َش ْم ِس الِّدي ِ َّ ِة لل َّشْيخ ِب ال َحـنـفيـــ َهـ َمـذْ ِ فِــي تَز ِجـــيح ِرِفي )ت ِال ٍل العَ ْينِي ال َحنَ ِن ب اب 759هـ
Şemseddin İbn Bilal El-Aynî El-Hanefî'nin“Risâle fî Tercîhi Mezhebi'l-Hanefiyye”adlı eserinin tahkik ve tahlili
ZİAD TAMİ HASSAN AL-OBAİDİ
Yüksek Lisans
Arapça
2021
DinBolu Abant İzzet Baysal ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULLAH ÇELİK