Yetişkin duygusal tepkiselliğini açıklamaya yönelik bir model önerisi
A proposed model for explaınıng emotıonal reactıvıty in adults
- Tez No: 978410
- Danışmanlar: PROF. DR. AHMET RAGIP ÖZPOLAT
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Eğitim ve Öğretim, Psychology, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Aracılık etkinlikleri ve stratejileri, Kişilik özellikleri, Mediation activities and strategies, Personality traits
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın amacı, yetişkin bireylerin duygusal tepkisellik düzeylerini açıklamaya yönelik bir model sunmaktır. Önerilen modele göre kişilik özellikleri (nevrotiklik, deneyime açıklık, sorumluluk, dışadönüklük ve uyumluluk), duygusal tepkiselliği hem doğrudan hem de psikolojik belirtiler (depresyon, anksiyete ve stres) aracılığıyla dolaylı olarak etkilemektedir. Araştırma kapsamında, 18 yaş ve üzeri 503 katılımcıdan veriler toplanmıştır. Veri toplama araçları olarak Demografik Bilgi Formu, Duygusal Tepkisellik Ölçeği, Beş Faktörlü Kişilik Envanteri ve Depresyon, Anksiyete ve Stres Ölçeği kullanılmıştır. Veri analizinde normallik varsayımı ve uç değerler incelenmiş, ardından doğrusallık ve korelasyon analizleri gerçekleştirilmiştir. Duygusal tepkisellik ile dışadönüklük, uyumluluk, deneyime açıklık ve sorumluluk arasında negatif ilişki varken nevrotiklik, stres, anksiyete ve depresyon arasında pozitif anlamlı ilişki bulunmuştur. Modelin geçerliliği için AMOS programında önerilen model test edilmiş ve modelin uyum indekslerini sağladığı tespit edildikten sonra SPSS Process makrosu kullanılarak aracılık analizleri gerçekleştirilmiştir. Dışadönüklük ve uyumluluğun duygusal tepkiselliği hem doğrudan hem de depresyon, anksiyete ve stres aracılığıyla dolaylı olarak etkilediği bulunmuştur. Sorumluluk, duygusal tepkiselliği doğrudan etkilemese de depresyon, anksiyete ve stres aracılığıyla dolaylı olarak etkilediği bulunmuştur. Deneyime açıklık duygusal tepkiselliği hem doğrudan hem de depresyon aracılığıyla dolaylı etkilediği bulunmuştur. Nevrotiklik ise duygusal tepkiselliği hem doğrudan hem de tüm aracı değişkenler üzerinden pozitif şekilde etkilemektedir. Ek olarak kadınların, psikolojik destek alanların ve psikolojik/psikiyatrik tanı almış bireylerin duygusal tepkisellik düzeyleri daha yüksek bulunmuştur. Sonuç olarak dışadönüklük, sorumluluk, uyumluluk ve deneyime açıklık duygusal tepkisellik üzerinde azaltıcı bir etkisi varken nevrotikliğin ise duygusal tepkisellik üzerinde artıcı bir etkisi vardır. Bu bulgular, kişilik özelliklerinin ve psikolojik belirtilerin duygusal tepkisellik üzerindeki belirleyici rolünü ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to propose a model to explain emotional reactivity levels in adults. According to the proposed model, personality traits (neuroticism, openness to experience, conscientiousness, extraversion, and agreeableness) affect emotional reactivity both directly and indirectly through psychological symptoms (depression, anxiety, and stress). The study included 503 participants aged 18 and older. Data were collected using a Demographic Information Form, the Emotional Reactivity Scale, and the Five-Factor Personality Inventory. Data analysis involved checking normality assumptions and outliers, followed by linearity and correlation analyses. Emotional reactivity was negatively correlated with extraversion, agreeableness, openness to experience, and conscientiousness, and positively correlated with neuroticism, stress, anxiety, and depression. The proposed model was tested using AMOS to assess model fit indices. After confirming acceptable fit, mediation analyses were conducted using the SPSS PROCESS macro. Results indicated that extraversion and agreeableness influenced emotional reactivity both directly and indirectly via depression, anxiety, and stress. Conscientiousness did not show a direct effect but had an indirect effect through the mediators. Openness to experience affected emotional reactivity both directly and indirectly through depression. Neuroticism had a positive impact on emotional reactivity both directly and through all mediators. Additionally, women, individuals receiving psychological support, and those with a psychological or psychiatric diagnosis had higher emotional reactivity levels. In conclusion, extraversion, conscientiousness, agreeableness, and openness to experience have a reducing effect on emotional reactivity, whereas neuroticism has a strong increasing effect. These findings highlight the significant role of personality traits and psychological symptoms in understanding emotional reactivity.
Benzer Tezler
- Baba ve yetişkin kızları arasındaki ilişkide babaya duygusal erişilebilirlik ve algılanan ebeveyn biçiminin yetişkin kadınlarda duygusal tepkisellik ve dürtüsel davranışlar arasınkdaki ilişkinin incelenmesi
Nvestigation of the relationship between father and adults of adults to the baby and the relationship between sensitive accessibility and perceptional behavior in adult women in adults of women in adults
TUĞÇE KARAOĞLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
PsikolojiÜsküdar ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇİĞDEM YAVUZ GÜLER
- Genç yetişkinlerin belirsizliğe tahammülsüzlük düzeylerinin yordayıcıları olarak algılanan ebeveyn tutumları, öz anlayış ve duygusal tepkisellik
Perceived parental attitudes, self compassion and emotional reactivity as predictors of levels on intolerance of uncertainty in young adults
MERVE KESKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
PsikolojiYıldız Teknik ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ENGİN DENİZ
- The relationship between family affective responsiveness and interpersonal problems: The mediating role of attachment styles
Aile duygusal tepsikselliği ile kişilerarası sorynlar arasındaki ilişki: Bağlanma stillerinin aracı rolü
THEKRA BULBUL
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
PsikolojiBahçeşehir ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MİRAY AKYUNUS
- Differentiation of self: Examination of the concept in the interplay of stress, life satisfaction, and marital satisfaction
Benlik ayrışması: Kavramın yaşam doyumu, evlilik doyumu ve stres arasındaki etkileşimde incelenmesi
AYŞE ULU YALÇINKAYA
Doktora
İngilizce
2019
PsikolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYHAN GÜRBÜZ DEMİR
- Mizofonisi olan bireylerde kişilik özelliklerinin ve duyusal hassasiyetin incelenmesi
An examination of personality traits and sensory sensitivity in individuals with misophonia
ELİF BAYRAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Kulak Burun ve Boğazİstanbul Aydın ÜniversitesiOdyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÜMİT CAN ÇETİNKAYA