Şeyh Murâd Efendi Dergâhı: Tarihi, temsilcileri, işleyişi
The lodge of Shaykh Murâd Efendi: Its history, representatives, and functioning
- Tez No: 978411
- Danışmanlar: PROF. HALİM GÜL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karabük Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tezde, İstanbul Eyüpsultan'da bulunan Şeyh Murâd-ı Buhârî Dergâhı'nın tarihî gelişimi, şeyh silsilesi, kurumsal yapısı ve tasavvufî hinterlandı ele alınmıştır. Medrese olarak inşa edilen ve daha sonra tekkeye dönüştürülen bu yapının mimarî süreci, bânîsi, vakfiyeleri ve tipolojik özellikleri birinci bölümde incelenmiştir. Dergâhın dönemin diğer Nakşî tekkeleriyle kıyaslanabilir yönleri ve Eyüp çevresindeki sosyal yapı içindeki konumu da bu bağlamda değerlendirilmiştir. İkinci bölümde ise dergâhta görev yapmış on beş postnişin kronolojik sırayla tanıtılmış; şeyhlerin biyografik bilgileri, tasavvufî yönelimleri ve eğitim faaliyetleri arşiv belgeleri ve biyografik kaynaklar ışığında incelenmiştir. Aynı bölümde dergâhın insan yetiştirme tarzı, seyr ü sülûk anlayışı ve medrese faaliyeti bağlamında hadis tedrisi ve Mesnevî dersleri gibi uygulamaları değerlendirilmiş; Şeyh Murâd Efendi'nin tasavvufî anlayışı Müceddidiyye geleneği içinde konumlandırılmıştır. Üçüncü bölümde ise dergâhın yetiştirdiği şahsiyetler, devlet ve ilim adamlarıyla kurduğu ilişkiler ve sosyal etkisi ele alınmış; Balkanlar'dan Türkistan'a uzanan bağlantı ağı detaylandırılmıştır. Bu yönüyle tez, tekke monografisi formatında kapsamlı bir tarihî ve düşünsel analiz sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the historical development, succession of sheikhs, institutional structure, and spiritual network of the Shaykh Murad al-Bukhari Lodge, located in Eyüpsultan, Istanbul. Originally built as a madrasa and later converted into a lodge, the building's architectural process, founder, endowments, and typological features are analyzed in the first chapter. The position of the lodge within the broader context of contemporary Naqshbandi lodges and the social structure of the Eyüp district is also addressed. The second chapter presents the biographies of fifteen sheikhs who served in the lodge from its foundation until the closure of tekkes, evaluating their spiritual orientations and educational roles based on archival records and biographical sources. The lodge's methods of spiritual training, including practices such as dhikr, khalwa, and riyāḍa, as well as its madrasa-based activities like hadith instruction and Mathnawi lessons, are discussed in detail. Shaykh Murad Efendi's approach to Sufism is situated within the framework of the Mujaddidiyya tradition. The third chapter explores the influence of the lodge through the notable scholars and statesmen it nurtured, its socio-political connections, and its extended spiritual network ranging from the Balkans to Turkestan. This study thus provides a comprehensive historical and intellectual analysis in the form of a tekke monograph.
Benzer Tezler
- Nakşibendi-i Atik Dergahı ve Açıkbaş Mahmut Efendi
Nakshibent-i Atik Dervish convent and Bare-Headed Mahmut Efendi
KEZBAN ALTINIŞIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
DinUludağ ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF.DR. SÜLEYMAN ULUDAĞ
- Seyyid Mehmed Tevfik Efendi'nin Kuşeyrî Risâlesi şerhi(inceleme-tenkitli metin)
Seyyid Mehmed Tevfik Efendi's commentary on Al-Risala Al-Qushayriya(review-critical text)
EMİNE ÖZTÜRK
Doktora
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıMarmara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET KARATAŞ
- Urfa'da Kâdirîlik
The Qâdiriyyah in Urfa
ALİ DAŞÇI
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
DinHarran ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ TENİK
- Mehmet Hazmi Tura
Mehmet Hazmi Tura
FATMA SENA YÖNLÜER
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
BiyografiMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NECDET TOSUN