Memzuc usul yazımının mahiyeti ve Hanefi usulünün dönüşümü
The nature of hybrid methodology writing and the transformation of Hanafi legal theory
- Tez No: 978794
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MERVE ÖZAYKAL, DOÇ. DR. AHMET TEMEL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Hicrî V. yüzyılda Bâkıllânî'nin ürettiği birikim üzerinden hareket eden Eş'arî fıkıh usulü yazımı, h. VI. yüzyılda Irak'ın dışında daha da etkili olarak İslam coğrafyasının büyük kesiminde kabul gören bir öğreti geliştirdi. Muhtelif mezhep müntesiplerinin takip ettiği bu öğreti kendi doktrinleri içinde özümsenerek ortak ifade kalıplarıyla benimsendi. H. VII. yüzyılın hemen öncesi ve başlarında ise Eş'arî usulünde bir yenilenme yaşandı. Gazzâlî'nin kabul gören usul anlatısı üç Eş'arî figür (Râzî, Âmidî ve İbnü'l-Hâcib) tarafından baştan aşağı değiştirilerek yeniden ele alındı. Burada sadece eskinin anlatısı takip edilmiyor, ayrıca dönemin yükselen ilimlerinin taleplerini dikkate alan bir çerçeve teklif ediliyordu. Hanefî usulcülerin metinleri ise bir yenilenme içermiyor, Pezdevî'nin son şeklini verdiği geleneksel usul anlatısı üzerinden ilerliyordu. İki ekol arasındaki farklılıklar uzunca bir süre belirginliğini korudu. Hanefîler ve buna paralel olarak Eş'arî/Şâfiîler birbirlerini ve entelektüel miraslarını h. VII. yüzyılın sonlarına kadar dikkate almadılar. Selçuklularla başlayan ve devamında Moğol istilalarıyla güçlenen göç dalgaları sonrasında Hanefîlerin Eş'arîlerin yoğun olduğu bölgelerde varlık göstermesi bu durumu değiştirdi. Yaşanan bölgesel yakınlaşma sonucunda Hanefî usul metinlerinde iki büyük dönüşüm meydana geldi. Hanefîler Eş'arîlerin ürettiği usul birikimini dikkate almaya başlayıp Hanefî bir perspektifle işleyerek kendi geleneklerine mal ettiler ve yanı sıra aralarından bir grup yeni câmi bir model geliştirdi. Bu bağlamda çalışma, h. VIII. yüzyılın eşiğinde cereyan eden iki okul arasındaki entelektüel etkileşimin izlerini sürmekte ve müteahhir dönemde Hanefîlerin (İbnü's-Sââtî, Sadrüşşerîa, Molla Fenârî, İbnü'l-Hümâm, Molla Hüsrev ve Bihârî) Eş'arî usulüyle olan hikayesini anlatmaktadır.
Özet (Çeviri)
The Ashʿarī legal theory (uṣūl al-fiqh) writing, which developed on the intellectual legacy produced by Bāqillānī in the 5th/11th century, became even more influential in the 6th/12th century outside Iraq and was accepted across much of the Islamic world as a dominant doctrine. This doctrine, followed by adherents of various schools, was absorbed into their own traditions and adopted through common forms of expression. In the period immediately preceding and at the beginning of the 7th/13th century, however, Ashʿarī legal theory underwent a renewal. Al-Ghazālī's widely accepted account of legal theory was thoroughly revised and reformulated by three major Ashʿarī figures—Fakhr al-Dīn al-Rāzī, al-Āmidī, and Ibn al-Ḥājib. Here, the older narrative was not simply reproduced rather, a new framework was offered that also took into account the demands of the rising sciences of the time. By contrast, the Ḥanafī legal theory texts contained no comparable renewal, they continued along the lines of the traditional account finalized by al-Pazdawī. The differences between the two schools remained quite pronounced for a long period. Until the end of the 7th/13th century, Ḥanafīs and, in parallel, Ashʿarīs/Shāfiʿīs paid little attention to one another or to each other's intellectual heritage. This situation changed with the waves of migration that began with the Seljuks and intensified with the Mongol invasions, which brought Ḥanafīs into regions heavily populated by Ashʿarīs. As a result of this regional proximity, two major transformations occurred in the Ḥanafī legal theory texts. The Ḥanafīs began to engage with the body of Ashʿarī legal theory, reworking it from a Ḥanafī perspective and integrating it into their own tradition. Alongside this, a group among them developed a new comprehensive model. In this context, the present study traces the marks of the intellectual interaction between the two schools on the eve of the 8th/14th century and examines the story of the Ḥanafīs (Ibn al-Sāʿātī, Ṣadr al-Sharīʿa, Mollā Fanārī, Ibn al-Humām, Mollā Khusraw and Bihārī) with Ashʿarī legal theory during the post-classical period.
Benzer Tezler
- Ebû ishâk eş-Şirâzî'nin fıkıh usulü yazımında çağdaşı Şâfiî usulcülerden farklı yönleri
Abu ishâq al-Shirazi's different aspects on usul al-Fiqh writing from contemporary Shafi'i jurists
MAHMUT ACAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET ALİ YARGI
- Hicrî 9. yüzyıl Memzûc fıkıh usûlü eserlerinde İcmâ teorisi(Molla Fenârî, Molla Hüsrev ve İbnü'l-Hümâm)
نظرية الإجماع في مؤلفات أصول الفقه المملوكية في القرن التاسع الهجري (الملا فناري، الملا خسرو، وابن الهمام)/The Theory of Ijma in the Works of Mamluk Usul al-Fiqh of the 9th Century of the Hijra (Mullah Fanari, Mullah Khosrow, and Ibn al-Humam)
MUSTAFA İNANÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinKaramanoğlu Mehmetbey ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YUSUF ERDEM GEZGİN
- Hanefi usûl düşüncesinde delâlet çeşitleri arası teâruz ve çözüm yolları
The contradiction among the types of implications and the ways of its eliminations in Hanafi legal theory
SEHER ERDEM ÖRS
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BİLAL AYBAKAN
- İbnü's-sââtî öncesi hanefî usûl eserlerinde manevî inkıtâ kavramı
The concept of internal interruption in hanafid jurisprudence literature before ibnus-saati
AHMET AYDIN
- Hanefi usul eserlerinde ictihad teorisi
The theory of ictihad in the Hanafi usul literature
BİLAL ESEN