Yönetimde iş zekâsına ihtiyacın iş zekâsı yürütme kapasitesi üzerine etkisi: Dijital okuryazarlığın aracılık rolü üzerine bir araştırma.
The effect of the need for business intelligence on business intelligence execution capacity in management: A research on the mediating role of digital literacy
- Tez No: 979037
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ RANA ÖZYURT KAPTANOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Yönetim Bilişim Sistemleri, Management Information Systems
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Topkapı Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Yönetim Bilişim Sistemleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, yöneticilerin iş zekâsı (İZ) sistemlerine yönelik algılanan ihtiyaç düzeylerinin, söz konusu sistemleri organizasyon düzeyinde etkili bir biçimde yürütme kapasiteleri üzerindeki etkisini ortaya koymaktır. Bu kapsamda, iş zekâsı sistemlerinin teknik boyutu ile kullanıcıların bu sistemlere yönelik algıları ve yetkinlikleri de dijital okuryazarlık düzeyleri çerçevesinde değerlendirilmiştir. Araştırmada nicel veri toplama yöntemi kullanılmış; veriler, Türkiye genelinde faaliyet gösteren organizasyonlarda karar verici konumda bulunan yöneticilerden kolayda örnekleme yöntemiyle elde edilmiştir. Toplamda 636 anket verisi analiz sürecine dahil edilmiştir. Öncelikle, kullanılan ölçeklerin yapı geçerliliğini test etmek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Ölçeklerin geçerliliği sağlandıktan sonra, modelde yer alan değişkenler arasındaki ilişkileri belirlemek amacıyla Pearson korelasyon katsayıları hesaplanmış; ardından, iş zekâsına ihtiyaç ile iş zekâsı yürütme kapasitesi arasındaki ilişkide dijital okuryazarlığın aracılık rolünü incelemek amacıyla hiyerarşik regresyon analizi yapılmıştır. Elde edilen bulgular, iş zekâsına duyulan ihtiyacın iş zekâsı yürütme kapasitesi üzerinde dijital okuryazarlık aracılığıyla kısmi bir etki yarattığını ortaya koymaktadır. Bunun yanında, fark testleri sonuçları, üst düzey yöneticilerin dijital okuryazarlık düzeylerinin alt ve orta düzey yöneticilere kıyasla anlamlı biçimde daha yüksek olduğunu göstermiştir. Bu durum, yönetimsel düzey yükseldikçe dijital araçları kullanma becerilerinin, bilişsel yetkinliklerin ve bilgiye erişim sorumluluğunun arttığını göstermektedir. Literatürde, iş zekâsına duyulan ihtiyaç, iş zekâsı yürütme kapasitesi ve dijital okuryazarlık değişkenlerini bir arada ele alarak dijital okuryazarlığı aracı değişken olarak inceleyen ampirik çalışmalara oldukça nadir rastlanmaktadır. Bu yönüyle, söz konusu araştırma literatürdeki önemli bir boşluğu doldurmakta ve kuramsal düzeyde özgün bir katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to reveal the impact of managers' perceived level of need for business intelligence (BI) systems on their capacity to effectively execute these systems at the organizational level. In this context, not only the technical dimension of BI systems but also users' perceptions and competencies regarding these systems have been evaluated within the framework of digital literacy levels. A quantitative data collection method was employed in the study; data were obtained through convenience sampling from managers in decision-making positions within organizations operating across Türkiye. A total of 636 survey responses were included in the analysis process. Initially, Exploratory Factor Analysis (EFA) and Confirmatory Factor Analysis (CFA) were conducted to test the construct validity of the scales used. Once validity was established, Pearson correlation coefficients were calculated to determine the relationships among the variables in the model. Subsequently, hierarchical regression analysis was performed to examine the mediating role of digital literacy in the relationship between the need for business intelligence and the capacity to execute business intelligence. The findings indicate that the perceived need for business intelligence has a partial effect on the capacity to execute business intelligence through digital literacy. On the other hand, the results of difference tests revealed that senior-level managers have significantly higher levels of digital literacy compared to mid- and lower-level managers. This suggests that as managerial level increases, so do the skills in using digital tools, cognitive competencies, and the responsibility for accessing information. In the literature, empirical studies that consider the need for business intelligence, the capacity to execute business intelligence, and digital literacy together—while analyzing digital literacy as a mediating variable—are quite rare. In this regard, the present study fills a significant gap in the literature and provides an original theoretical contribution.
Benzer Tezler
- Bilişim sistemlerindeki gelişmelerin işletme yönetimine etkileri, yönetim bilişim sistemleri geliştirme ve bir uygulama örneği
Effects of the evoluation of information systems on management, management information systems development and an example of its application
ZUHAL TANRIKULU
Doktora
Türkçe
1999
İşletmeİstanbul Üniversitesiİşletme Yönetimi ve Organizasyon Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EROL EREN
- İşletmelerde pazarlama istihbaratı ve İstanbul ilinde pilot bir araştırma
Marketing intelligence and a pilot study in İstanbul
FERİDE MUTLU
- İşletmelerde teknoloji kullanımı ve örgüt yapısı üzerine etkileri
Başlık çevirisi yok
MUSTAFA ŞEREMETLİOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1993
İşletmeİstanbul ÜniversitesiÇalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLTEN KUTAL
- İş zekâsını araştırmada qlikView teknolojisi: Satış performans analizi
QlikView technology in research of business intelligence: Sales performance analysis
MENEKŞE UÇAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
EkonomiAydın Adnan Menderes ÜniversitesiEkonomi Finans Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞAHİN BULUT
- Biyoloji eğitimi lisansüstü öğrencilerinin yapay zekâ kullanım durumlarının incelenmesi
Examination of artificial intelligence usage cases of biology education graduate students
AYTAÇ BAŞARAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
BiyolojiGazi ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SULTAN ÇIKRIK