Kemaleddin Ibnü'l-Hümâm'ın Eş'arî ve Mâtürîdî mezhepleri arasındaki ihtilaflara dair görüşleri ve kelâmî yöntemi
Kamal al-din Ibn al-Humām's views on the disputes between the Ashʿarī and Māturīdī schools and his kalām methodology
- Tez No: 979175
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ NAVID CHIZARI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İbn Haldun Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Kemaleddin İbnü'l-Hümâm'ın kelâmî düşüncesinde Eş'arî görüşlere yakınlık arz eden tavırlarına ve kendisini bağımsız bir alim olarak nitelemesine rağmen gelenekte nasıl Mâtürîdî kabul edildiğini incelemeyi amaçlamaktadır. Sivas kökenli olup ilim hayatının önemli bir kısmını İskenderiye'de geçiren İbnü'l-Hümâm, kelâm ve fıkıh usulü alanlarındaki derin ilmî birikimi ve sistemli düşünce tarzıyla öne çıkmış; özellikle el-Müsâyere adlı eseriyle kelâm literatüründeki yerini almıştır. Mâtürîdîlik ile Eş'arîlik arasındaki ayrım noktalarında bazı Eş'arî görüşe yakınlaştığı hâlde ve“Mâkulâtta (aklî meseleler) kimseyi taklit etmem”sözünü sarf etmiş olmasına rağmen, İbnü'l-Hümâm'ın kaynaklarda özellikle Mâtürîdî olarak nitelendirilmesi, kelâmî kimliği bakımından dikkat çekicidir. Bu durum, önemli bir araştırma sorusunu gündeme getirmektedir: İbnü'l-Hümâm'ın Mâtürîdî olduğunu düşündüren şey nedir? Bu amaçla ilk bölümde, Eş'arîlik ile Mâtürîdîlik arasındaki temel kelâmî ihtilaflara yer verilecektir. İbnü'l-Hümâm'ın el-Müsâyere adlı eserinde ihtilaflı olarak değindiği görüşlerinden hareketle kelâm sıfatının işitilebilirliği, tekvin sıfatı, teklifi mâ lâ yutâk, kulların fiilleri, hüsün-kubuh ve iman meseleleri gibi başlıklar ele alınacaktır. Ayrıca, Mâtürîdî geleneğin kendi içinde taşıdığı farklılıklar da analiz edilecektir. İbnü'l-Hümâm'ın Mâtürîdî kimliğini daha iyi kavrayabilmek amacıyla, Fukahâ ile Mütekellimûn Mâtürîdîleri arasındaki ayrışmaların yanı sıra, Buhara ve Semerkand ekolleri arasındaki farklılıklar da ele alınacaktır. İkinci bölümde ise doğrudan İbnü'l-Hümâm'ın ihtilaflı meselelerdeki görüşleri ele alınacak, onun kelâmî tercihleri metin merkezli olarak analiz edilecektir. Özellikle el-Müsâyera'da dayandığı epistemolojik öncelikler ve yorum tarzı üzerinde durulacaktır. Tezde nitel bir araştırma yöntemi izlenecek; klasik kaynaklar, çağdaş literatür ve mezhep tanımları kıyaslamalı olarak ele alınacaktır. Bu çerçevede, İbnü'l-Hümâm'ın klasik Mâtürîdî çizgiyle kurduğu ilişkinin mahiyeti, eleştirel ve karşılaştırmalı bir yaklaşımla değerlendirilecektir. Tez, sadece bir âlimin pozisyonunu değil hem mezhep sınırlarının tarihsel esnekliğini hem de İbnü'l-Hümâm'ın özgün kelâmî konumunu anlamaya katkı sunmayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to examine how Kamāl al-Dīn Ibn al-Humām, despite exhibiting certain inclinations toward Ashʿarī positions in his theological thought and describing himself as an independent scholar, has nonetheless been regarded as a Māturīdī within the tradition. Originating from Sivas and having spent a significant part of his scholarly career in Alexandria, Ibn al-Humām distinguished himself through his profound expertise in the fields of kalām and uṣūl al-fiqh, as well as his systematic mode of reasoning. In particular, through his work al-Musāyara, which has acquired an important status as a source for the development of Māturīdī kalām, he secured his place in the theological literature. Despite his alignment with certain Ashʿarī views on points of divergence between the Māturīdī and Ashʿarī schools, and despite his own statement,“In rational matters (maʿqūlāt), I do not imitate anyone,”Ibn al-Humām is consistently described in the sources as a Māturīdī. This raises a significant research question: What is it that leads to his being regarded as a Māturīdī? To this end, the first chapter will outline the principal theological disagreements between the Ashʿarī and Māturīdī schools. Drawing on Ibn al-Humām's positions in al-Musāyara on disputed issues, topics such as the audibility of the divine attribute of speech (kalām), the attribute of takwīn, taklīf mā lā yuṭāq, human acts, ḥusn and qubḥ, and matters pertaining to faith will be addressed. The internal diversity of the Māturīdī tradition will also be analyzed, including the methodological differences between the“Fuqahāʾ Māturīdīs”and the“Mutakallimūn Māturīdīs,”as well as the distinctions between the Bukhara and Samarqand schools. The second chapter will focus directly on Ibn al-Humām's positions on contested issues, analyzing his theological preferences through a text-centered approach, with particular attention to the epistemological priorities and interpretive methods employed in al-Musāyara. The study adopts a qualitative research methodology, employing a comparative analysis of classical sources, contemporary literature, and definitions of the schools. Within this framework, the nature of Ibn al-Humām's engagement with the classical Māturīdī tradition will be assessed through a critical and comparative lens. This thesis seeks not only to clarify the position of a single scholar but also to contribute to understanding both the historical fluidity of sectarian boundaries and Ibn al-Humām's distinctive theological stance.
Benzer Tezler
- Kemaleddin İbnü`l-Hümam'ın hadisçiliği
Kemaleddin İbnü`l-Hümam as atraditionalist (muhaddis) and his method in the hadith science
RAMAZAN ÖZMEN
Yüksek Lisans
Türkçe
1997
DinYüzüncü Yıl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. M. FATİH KESLER
- Kemâleddin İbnü'l-Hümâm'ın nübüvvet anlayışı
Kemaleddin Ibn Al-Humam's conception of prophethood
SUAT DOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
DinYozgat Bozok ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET TÖZLUYURT
- Kemaleddin İbnü`l-Hümam`a göre yüce Allah`ın fiilleri ve Gazali`nin bu husustaki görüşleriyle karşılaştırılması
Başlık çevirisi yok
AHMET AKGÜÇ
- Kemaleddim İbnü`l Hümam ve kelam ilmindeki yeri
Kemaleddin İbnu`l Hümam and his place in the teology
ABDULLAH TIRABZON
- Hicrî 9. yüzyıl Memzûc fıkıh usûlü eserlerinde İcmâ teorisi(Molla Fenârî, Molla Hüsrev ve İbnü'l-Hümâm)
نظرية الإجماع في مؤلفات أصول الفقه المملوكية في القرن التاسع الهجري (الملا فناري، الملا خسرو، وابن الهمام)/The Theory of Ijma in the Works of Mamluk Usul al-Fiqh of the 9th Century of the Hijra (Mullah Fanari, Mullah Khosrow, and Ibn al-Humam)
MUSTAFA İNANÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinKaramanoğlu Mehmetbey ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YUSUF ERDEM GEZGİN