Kahkahadan aynaya bakmak: Ermeni harfli Türkçe Ayine-i Letayif ve mizahi açıdan değerlendirilmesi
From laughter to the mirror: The Armeno-Turkish Ayine-i Letayif and its evaluation in terms of humor
- Tez No: 979273
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ZEHRA HAMARAT YARDIMCI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada Diran Papazyan'ın Ayine-i Letayif adlı eseri; mizahın toplumsal işlevi, halk bilimi unsurları, toplumsal cinsiyet ve stereotipler ekseninde incelenmiştir. 1897 yılında Hayeli gazetesinin mizah eki olarak yayımlanan daha sonra iki cilt hâlinde derlenen bu fıkra ve eğlence kitabı, çağının sosyal dinamiklerini, Ermeni harfli Türkçe mizahın özelliklerini ve güldürü aracılığıyla kurulan diyalogları tahlil etmek açısından verimli bir kaynaktır. Diran Papazyan hakkında eldeki bilgiler oldukça sınırlıdır. Yaşamının bir bölümünü İstanbul'da bir bölümünü de Varna'da geçirmiştir. İstanbul'da gazetecilik ve matbaa işleriyle ilgilenmiş, Varna'da ağırlıklı olarak yazı işlerine yönelmiştir. Yayınları daha çok mizah üzerinedir. Eserlerinde mizahı okuyucularla diyalog kurmak için bir araç olarak kullanmış, kaleme aldığı tiyatro eserleri, dönemin sahnelerinde kendine yer bulmuştur. Bu bilgiler ışığında yaşadığı dönemin basın ve edebiyat hayatında mizahı görünür kılan bir figür olduğu tespit edilmiştir. Bu tezde, dönemin sosyal ilişkileri, güldürünün kuruluş biçimleri ve“kimin, neye ve kiminle güldüğü”soruları temel alınmıştır. Gülme, ortaklaşa gerçekleşen bir kolektif eylem olarak kabul edilmiş; bu doğrultuda Ermeni harfli Türkçe mizahın komediyi/güldürüyü nasıl kurduğu ve kültürel kalıpların nasıl işlendiği analiz edilmiştir. Çalışmada Diran Papazyan'ın yaşamı ve kaleme aldığı eserler ele alınmış; Ayine-i Letayif ise hem Ermeni harfli Türkçe basın ve mizah tarihi bağlamında değerlendirilmiş hem de içerdiği belirli halk bilim unsurları bağlamında incelenmiştir. Eserdeki anlatılar toplumsal cinsiyet ve stereotip bağlamında çözümlenmiştir. Çalışmanın amacı, üzerine henüz yeterli araştırma yapılmamış olan Ermeni harfli Türkçe mizah alanına katkı sunmak, eserin mizah tarihi açısından edebî değerini ortaya koymaktır. Sonuç olarak, Ayine-i Letayif'te ortak gülme unsurunun baskın olduğu, döneminin toplumsal kodlarını anlatılar üzerinden aktif bir şekilde yansıtıp gerekli gördüğü yerlerde eleştirel bir konum üstlendiği tespit edilmiştir.
Özet (Çeviri)
In this study, Diran Papazyan's work Ayine-i Letayif is examined through the lenses of the social function of humor, elements of folk knowledge, gender roles, and stereotypes. First published as the humor supplement of the newspaper Hayeli in the early 20th century and later compiled into two volumes, this collection of anecdotes and entertainment pieces serves as a valuable source for analyzing the social dynamics of its time, the characteristics of Ottoman Turkish humor written in Armenian script, and the dialogues constructed through laughter. Available information about Diran Papazyan is quite limited. He spent part of his life in Istanbul and part in Varna. While he was engaged in journalism and printing activities in Istanbul, he focused primarily on writing in Varna. Most of his publication were centered on humor. In his works, Papazyan employed humor as a means of establishing dialogue with readers, and the plays he wrote were staged during his time. Considering these facts, he can be regarded as a figure who made humor visible within the press and literary life of his period. This thesis focuses on social relations of the period, the structure of humor, and“who laughed at what and with whom”. Laughter is approached as a collective act, and in this framework, the study analyzes how Armeno-Turkish humor constructs comedy and how cultural patterns are articulated within it. The study provides information on Diran Papazyan's life and works; evaluates Ayine-i Letayif within the context of the history of Armeno-Turkish press and humor; identifies specific folkloric elements within the text; and analyzes the narratives in terms of gender and stereotyping. The aim of the study is to contribute to the relatively underexplored filed of humor in Armeno-Turkish literature and to reveal the literary value of the work in the framework of humor history. As a result, it has been determined that Ayine-i Letayif prominently features collective laughter, actively reflects the social codes of tis time through narratives, and assumes a critical stance whenever deemed necessary.
Benzer Tezler
- A. T. Averçenko'nun öykü sanatı
Başlık çevirisi yok
FİLİZ KARAKALE
Doktora
Türkçe
2014
Batı Dilleri ve EdebiyatıAnkara ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖMER AYDIN SÜER
- Ahmad Matar örneğinde Arap şiirinde alay
Sarcasm in Arabic portry Ahmed Matar as a model
HATİCE HAMİD
Yüksek Lisans
Arapça
2021
DinKilis 7 Aralık ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMAD SHAIKH HUSAYN
- Davranışsal inhibisyon anketi'nin ebeveyn formunun 3-7 yaş çocukları için Türkçe'ye uyarlanması: geçerlik ve güvenirlik çalışması
Evaluation of validity and reliability of behavioral inhibition questionnaire (BİQ) parent form turkish version for 3-7 aged children
SALİHA KILINÇ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
PsikiyatriNecmettin Erbakan ÜniversitesiÇocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYHAN BİLGİÇ
- Feminist kahkahanın ötesinde: Karikatür sanatı için dişil öznellik bağlamında bir yöntem önerisi
Beyond the feminist laughter: A method proposal in the context of feminine subjectivity for the art of cartoons
ANIL YÜCEL
Doktora
Türkçe
2018
İletişim BilimleriMaltepe Üniversitesiİletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NAZAN HAYDARİ PAKKAN
- Affect burst detection and recognition
Duygusal patlama sezimi ve tanıması
SHABBİR MARZBAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2015
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolKoç ÜniversitesiBilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YÜCEL YEMEZ