Hüseyin Hüsameddin efendinin et-Tuhfetü'z-Zekiyye fi'l-luġati't-Türkiyye tercümesi (Sözlük bölümü)
Translation of et-Tuhfetü'z-Zekiyye fi'l luġati't-Türkiyye by Hüseyin Hüsameddin efendi (Dictionary section)
- Tez No: 979291
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ BAHRİ KUŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sakarya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türk diliyle farklı coğrafyalarda ve devirlerde meydana getirilen milyonlarca eserin çeşitli açılardan sınıflandırılması mümkündür. Bu sınıflamalar içerisinde gramer bahsini oluşturan eserler önemli bir yer tutmaktadır. Tarihi bir şive olarak Kıpçak Türkçesi ile yazılmış ve günümüze ulaşan eserlerin büyük bölümünün ait olduğu Memlük sahası eserleri de bu bakımdan ayrı bir öneme sahiptirler. Yönetici sınıfını Türklerin oluşturduğu Mısır Memlüklerinin halkının ana dilinin Arapça olması başta gramer ve sözlük olmak üzere çok sayıda eserin meydana getirilmesi için etkili bir amil olmuştur. Adı geçen dönem ve sahada vücuda getirilen Et-Tuhfetu'z-Zekiyye fî'l-Lugati't-Türkiyye adlı eser de Araplara Türkçeyi öğretmek için yazılan en önemli eserler arasında yer almaktadır. Üzerinde çok sayıda çalışma yapılmış olan bu tarihi metnin yirminci asrın başında Arap harfleriyle Türkçeye yapılan tercümesi bu tez çalışmasının konusunu oluşturmaktadır. Amasya Müverrihi namlı mütercimin kendi el yazısıyla yazılı bulunan bu eser üzerine yapılmış bir çalışmanın olmaması ve eserin hem sözlük hem de gramer bölümlerinin tercümelerini ihtiva etmesi bakımından üzerinde tez çalışması yapılacak olan bu eserin hem Kıpçak Türkçesi hem de Türkçe çalışmalarına mühim bir katkı yapacağı düşünülmektedir. Çalışmamızda ele alınan sözkonusu nüshası Süleymaniye Kütüphanesi 664529 numarada kayıtlıdır. Çalışmamızda metin bölümünde eserin transkripsiyonu yapılmıştır. Sonrasında Et-Tuhfetu'z-Zekiyye fî'l-Lugati't-Türkiyye'nin orijinal metniyle birlikte, Besim Atalay'ın çevirisini esas alan ve Türk Dili Kurumu tarafından yayımlanan nüsha ile, ayrıca Gülhan Al-Türk'ün Et-Tuhfetu'z-Zekiyye fî'l-Lugati't- Türkiyye Üzerine Bir Dil İncelemesi adlı yüksek lisans tezi gibi akademik çalışmalarla karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir.
Özet (Çeviri)
It is possible to classify the millions of works produced in various regions and periods in the Turkish language from different perspectives. Among these classifications, works dealing with grammar hold a significant place. The Mamluk corpus, to which the majority of the surviving works written in Kipchak Turkish—a historical dialect—belong, has particular importance in this context. The fact that the ruling class of the Egyptian Mamluks was composed of Turks while the general population's native language was Arabic became a significant factor in the production of numerous works, particularly in the fields of grammar and lexicography. Et-Tuhfetu'z-Zekiyye fî'l-Lugati't-Türkiyye, produced during this period and in this region, is among the most important works written to teach Turkish to Arabic speakers. The subject of this thesis is the Turkish translation—written in Arabic script at the beginning of the twentieth century—of this historical text, which has been studied extensively. No prior academic work has been conducted on this particular manuscript, handwritten by a translator known as the“Amasya Müverihi.”Since the manuscript includes translations of both the dictionary and grammar sections of the original work, it is believed that this study will make a significant contribution to both Kipchak Turkish and broader Turkish linguistic research. The manuscript examined in this study is registered under the number 664529 at the Süleymaniye Library. In the textual section of this study, the transcription of the manuscript has been completed. Subsequently, it has been compared—particularly in terms of orthography, reading, and interpretation— with other key works such as the version translated by Besim Atalay and published by the Turkish Language Association (Et-Tuhfetu'z-Zekiyye fî'l-Lugati't-Türkiyye), and the master's thesis by Gulhan Al-türk titled A Linguistic Study on Et-Tuhfetu'z-Zekiyye fî'l-Lugati't-Türkiyye.
Benzer Tezler
- Ahmed Hüsâmeddin Dağıstanî'nin hayatı, eserleri ve tasavvufî görüşleri
Ahmed Hüsâmeddi̇n Dağıstanî's li̇fe, works and sufi̇c vi̇ews
HARUN ALKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
DinHitit ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİL İBRAHİM ŞİMŞEK
- شرح السيد حسام الدين التوقاتي (ت 860 هـ) لكتاب العوامل المئة لمؤلفه عبد القاهر الجرجاني (ت 471 هـ) دراسة وتحقيقا
Abdülkâhir el- Cürcânî'nin Avâmilü'l-Mie isimli eserine Hüsameddin Hüseyin et-Tokadî Efendi'nin yaptığı şerhin tahkik ve tahlili
ADEM MORAL
Yüksek Lisans
Arapça
2023
DinOndokuz Mayıs ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET DERVİŞ MÜEZZİN
- Zekai Dede Efendi'ye ait Mevlevi Ayin-i Şerif'lerin makam, usul ve güfte yönünden incelenmesi
Başlık çevirisi yok
NEŞE YEŞİM ALTINEL
Yüksek Lisans
Türkçe
1997
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiTürk Sanat Müziği Ana Sanat Dalı
YRD. DOÇ. DR. FATMA GÖKDEL
- Uşşâkî şiirinde din ve tasavvuf
Religion and Sufism in Ushshaki poetry
CENGİZ AYDIN
Doktora
Türkçe
2020
Türk Dili ve EdebiyatıDicle Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİL ÇEÇEN
- Sinâneddin Yûsuf'un (Ö.H. 986) Beydâvî Hâşiyesi'nin tahkiki (En'âm ve A'râf Sûreleri)
Sinan al-din Yûsuf's (D.986 AH) postscript of al-Baydâwî, realization of manuscripts, Alanâm and Aarâf Surah
İBRAHİM ELHASSUN
Doktora
Türkçe
2020
DinSüleyman Demirel ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ CELALETTİN DİVLEKCİ