Derik ilçesi halhalı zeytin üretiminin kırsal kalkınma kapsamında değerlendirilmesi
Evaluation of halhali olive production in Derik district in the scope of rural development
- Tez No: 979313
- Danışmanlar: PROF. DR. ZERRİN KARAKUZULU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Coğrafya, Geography
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sakarya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Coğrafya Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması, Türkiye'de Halhali zeytin çeşidinin genetik kökeninin bulunduğu Mardin ili Derik ilçesinde gerçekleştirilmiş olup, bu zeytin türünün kırsal kalkınmadaki rolünü ve potansiyelini çok boyutlu bir yaklaşımla değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Derik ilçesi, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin önemli bir zeytin üretim alanı olmasının yanı sıra, Halhali zeytin çeşidinin doğal yetişme ortamı ve tarihsel üretim merkezi olarak öne çıkmaktadır. Ancak son yıllarda yaşanan hızlı kentsel yayılma, kontrolsüz mekânsal gelişim ve tarım arazilerinin imara açılması gibi nedenlerle zeytinlik alanlar üzerinde ciddi baskılar oluşmuştur. Bu bağlamda çalışmanın temel amacı, Halhali zeytin üretiminin kırsal kalkınmaya olan katkısını ortaya koymak, mevcut üretim alanlarının korunmasına yönelik planlama önerileri sunmak ve bu süreci mekânsal verilerle destekleyerek bilimsel temele dayandırmaktır. Araştırma kapsamında öncelikle Halhali zeytinin yetişme koşulları detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Jeomorfolojik, klimatik, pedolojik ve hidrografik faktörler zeytin üretimi üzerindeki etkileri bakımından analiz edilmiş; Zeytinpınar, Söğütözü, Gab Vadisi gibi mikro coğrafi birimler çalışma sahası olarak seçilmiştir. Bu alanlarda zeytin bahçelerinin sulama kaynakları, toprak yapısı ve iklimsel özellikleri değerlendirilerek, Halhali zeytinin bölgeye özgü karakteristikleri ortaya konmuştur. Yöntemsel olarak çalışma, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) teknolojilerinden faydalanılarak yürütülmüştür. Google Earth Pro programı aracılığıyla çalışma sahasının sınırları çizilmiş, elde edilen veriler ArcGIS 10.5 yazılımında işlenerek hem tarihsel hem de güncel üretim alanları haritalandırılmıştır. 1990–2024 yılları arasındaki döneme ait mekânsal değişimler analiz edilmiş; bu değişimlerin oranları, nedenleri ve sonuçları değerlendirilmiştir. Elde edilen mekânsal veriler, tarım alanlarının daralması, zeytinliklerin parçalanması ve verim düşüklüğü gibi sorunlara ışık tutmuştur. Sonuç olarak, Halhali zeytin çeşidinin Derik ilçesindeki üretimi, sadece tarımsal bir faaliyet olmanın ötesinde, bölgenin kırsal kalkınmasında önemli bir kaldıraç niteliği taşımaktadır. Bu çalışma, CBS destekli mekânsal analizlerle zeytinlik alanların dönüşümünü ortaya koyarak literatüre katkı sunmakta ve sürdürülebilir tarım politikaları çerçevesinde yerel yönetimlere yol gösterici bir kaynak olma potansiyeli taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis study was conducted in the Derik district of Mardin province, known as the genetic origin of the Halhali olive variety in Türkiye. The main objective of the study is to evaluate the role and potential of Halhali olive production in the context of rural development through a multidimensional approach. Derik stands out not only as a significant olive production area in the Southeastern Anatolia Region but also as the natural habitat and historical center of Halhali olive cultivation. However, in recent years, rapid urban expansion, uncontrolled spatial development, and the conversion of agricultural lands into urban zones have exerted increasing pressure on olive groves. Accordingly, this research aims to highlight the contribution of Halhali olive production to rural development, propose planning strategies for the protection of production areas, and support the process with spatial data grounded in scientific analysis. Within the scope of the study, the environmental conditions required for Halhali olive cultivation were examined in detail. Geomorphological, climatic, pedological, and hydrographic factors were analyzed to determine their influence on olive farming. Specific micro-geographic locations such as Zeytinpınar, Söğütözü, and Gab Valley were selected as the study area. The irrigation sources, soil characteristics, and climatic suitability of these regions were evaluated to better understand the ecological needs of Halhali olive cultivation. Methodologically, the study employed Geographic Information Systems (GIS) technologies. The boundaries of the study area were drawn using Google Earth Pro, and data were processed using ArcGIS 10.5 software to map historical and current olive production areas. Spatial changes between the years 1990 and 2024 were analyzed, and the extent, causes, and consequences of these changes were assessed. The results highlighted significant issues such as the shrinkage of agricultural lands, fragmentation of olive groves, and declines in productivity. In conclusion, Halhali olive production in Derik represents more than a local agricultural activity; it serves as a strategic driver of rural development in the region. By presenting GIS-supported spatial analyses, this study aims to contribute to the academic literature and offer a guiding resource for local authorities in the development of sustainable agricultural and spatial planning policies.
Benzer Tezler
- Derik ilçesinde (Mardin) yetiştirilen yerel zeytin çeşitlerinin bazı morfolojik, fenolojik, pomolojik ve kimyasal özelliklerinin belirlenmesi
Some morphological, phenological, pomological and physicochemical characteristics of local olive trees distributed in Derik (Mardin) determination
MİZGİN AY
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
ZiraatHarran ÜniversitesiBahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EBRU SAKAR
- L'articulation de l'éthique et de la politique chez Spinoza et Sartre
Spinoza ve Sartre'da etik ve politika eklemlenmesi
ZÜBEYDE GAYE ÇANKAYA EKSEN
- Derik ilçesi'nin Jeomiras potansiyelinin araştırılması
Investigation of the geoheritage potential of the Derik district
SEZGİN ABUKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
CoğrafyaHarran ÜniversitesiCoğrafya Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET SERDAR AYTAÇ
- Mardin Derik ilçesi Karahan Ailesi Konutu Koruma Projesi
Conservation Project of the Karahan Family Residence in Derik district, Mardin
RUKEN KARAHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MimarlıkMardin Artuklu ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT ÇAĞLAYAN
- COVID-19 pandemi sürecinde sosyoekonomik açıdan dezavantajlı ortaöğretim öğrencilerinin uzaktan eğitime yönelik görüşlerinin belirlenmesi (Mardin ili-Derik ilçesi örneği)
Investigation of inequality of opportunities in students withsocioeconomic disadvantages during the pandemic period (Mardin-Derik district example)
AHMET AKTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimMuş Alparslan ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YUNUS ANTER
