Yapay zeka merceğı̇nden algorı̇tmı̇k sı̇nyaller, duyarlılık alanı ve toplumsal refah: Türkı̇ye örneğı̇
Algorithmic signals, sentiment space, and societal well-being through the ai lens: A case study of Türkiye
- Tez No: 980004
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ASAD UL ISLAM KHAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ekonomi, Economics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İbn Haldun Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Yönetim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, toplumsal yaşam kalitesi ve refahı değerlendirmek için duyarlılık analizi, makine öğrenimi ve coğrafi mekânsal ağ analitiği yoluyla Türkiye'deki finansal dalgalanma ve mekânsal eşitsizliği araştırmaktadır. Çalışma, farklı veri setleri ve metodolojiler kullanarak üç alanı analiz etmektedir. Finansal analiz için, Ocak 2015'ten Şubat 2024'e kadar günlük Türk Lirası-USD döviz kurları ve borsa verileri, uluslararası medya (The Economist, The New York Times, The Guardian) ve yerel kaynakların (Yeni Şafak, Türkçe Twitter) duyarlılık analizi ile birlikte incelenmiştir. Tahmin için doğal dil işleme teknikleri ve denetimli makine öğrenimi modelleri, açıklanabilirlik için ise XAI teknikleri kullanılmaktadır. Mekânsal analiz için OpenStreetMap verileri ve belediye kayıtları kullanılarak İstanbul'un 38 ilçesinde 15 dakikalık şehir çerçevesinde ulaşım, yeşil alanlar, kamu hizmetleri, güvenlik altyapısı ve ekonomik faaliyetler olmak üzere beş kentsel boyutta yürüme erişilebilirliğini ölçen bileşik bir yaşanabilirlik endeksi oluşturulmuştur. Sonuçlar, uluslararası medya duyarlılığının Türk Lirası oynaklığı ile yerel haber kaynaklarına göre daha güçlü ilişkiler gösterdiğini ortaya koymaktadır. Benzer şekilde, borsa tahminleri için, uluslararası haber duyarlılığı modeller arasında öngörülebilirliği tutarlı bir şekilde artırırken, yerel duyarlılık daha az rol v oynamaktadır. Toplu öğrenme yöntemleri, bireysel ağaç tabanlı tekniklere kıyasla daha üstün tahmin doğruluğu elde etmektedir. Kentsel erişilebilirlikle ilgili olarak, birçok İstanbul sakini hizmetlere 15 dakika içinde erişebilirken, ulaşım ve eğlence tesislerine erişim eşit değildir. Merkez ilçeler (Fatih, Beyoğlu, Kadıköy) en yüksek erişilebilirlik seviyelerini sergilerken, çevre bölgeler önemli ölçüde geride kalmaktadır. Araştırma, ekonomik stres ve istikrarı yakalayan finansal duyarlılık analizi ile kent sakinlerinin duygusal ve fiziksel refahını ölçen kentsel duyarlılık analizini entegre ederek, finansal dalgalanma ve mekânsal eşitsizliğin Türkiye'deki toplumsal yaşam kalitesini nasıl etkilediğini anlamak için bütünsel bir çerçeve sunuyor.
Özet (Çeviri)
This thesis investigates financial volatility and spatial inequality in Türkiye through sentiment analysis, machine learning, and geospatial network analytics to assess societal quality of life and wellbeing. The study analyzes three domains using diverse datasets and methodologies. For financial analysis, daily Turkish Lira-USD exchange rates and stock market data from January 2015 to February 2024 are examined alongside sentiment analysis of international media (The Economist, The New York Times, The Guardian) and domestic sources (Yeni Şafak, Turkish Twitter). Natural language processing techniques and supervised machine learning models are employed for prediction, and XAI techniques are used for explainability. For spatial analysis, OpenStreetMap data and municipal records are used to construct a composite livability index across Istanbul's 38 districts, measuring walking accessibility in five urban dimensions: transport, green spaces, public services, safety infrastructure, and economic activity within the 15-minute city framework. The results indicate that international media sentiment demonstrates stronger associations with Turkish Lira volatility than domestic news sources. Similarly, for stock market predictions, international news sentiment consistently improves predictability across models, while local sentiment plays a lesser role. Ensemble vii learning methods achieve superior predictive accuracy compared to individual tree-based techniques. Regarding urban accessibility, while many Istanbul residents can access services within 15 minutes, access to transport and recreational facilities remains uneven. Central districts (Fatih, Beyoğlu, Kadıköy) exhibit the highest accessibility levels, while peripheral areas lag significantly. The research integrates financial sentiment analysis that captures economic stress and stability with urban sentiment analysis that measures residents' emotional and physical wellbeing, providing a holistic framework for understanding how financial volatility and spatial inequality collectively impact societal quality of life in Türkiye.
Benzer Tezler
- Classification of abnormal respiratory sounds using deep learning techniques
Solunum seslerinin derin öğrenme yöntemleri ile sınıflandırılması
AHAMADI ABDALLAH IDRISSE
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolGazi ÜniversitesiBilgisayar Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OKTAY YILDIZ
- Artificial intelligence based methods for the solution of protein folding problem by using coarse-grained lattice and off-lattice models
Protein katlanma probleminin çözümü için kaba-taneli kafes ve kafes-dışı modelleri kullanan yapay zeka tabanlı yöntemler
BERAT DOĞAN
Doktora
İngilizce
2015
Elektrik ve Elektronik Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiElektronik ve Haberleşme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TAMER ÖLMEZ
- The fear of AI in horror movies: A comparative film analysis through the lens of publics' perceptions of technology
Korku filmlerinde yapay zeka korkusu: Kamuoyunun teknoloji algısı merceğinden karşılaştırmalı bir film analizi
HÜSEYİN CENK ERDEM
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Sosyolojiİstanbul Teknik ÜniversitesiBilim, Teknoloji ve Toplum Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. EBRU BELGİN YETİŞKİN DOĞRUSÖZ
- Yapay zekâ destekli grafik tasarım araçlarının sürdürülebilirlik odaklı kullanımı: yeşil tasarım ilkeleri ve karbon ayak izi analizi
Sustainability - focused use of artificial intelligence supported graphic design tools: green desing principles and carbon footprint analysis
ELİF AYYILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Güzel SanatlarGiresun ÜniversitesiSanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
DOÇ. SEDA NUR ATASOY
- Posthumanist themes in contemporary British novel: Ian McEwan's Machines Like Me and Kazuo Ishiguro's Klara and the Sun
Çağdaş İngiliz romanında posthümanist temalar: Ian McEwan'ın Benim Gibi Makineler ve Kazuo Ishiguro'nun Klara ile Güneş romanları
AGİT DENİZ ÖNER
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
İngiliz Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZLEM KARADAĞ