Sosyal medyada sağlıklı yaşam (Wellness) kültürü
Wellness culture on social media
- Tez No: 980029
- Danışmanlar: PROF. DR. DENİZ SEZGİN EMÜLER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Halkla İlişkiler, Public Relations
- Anahtar Kelimeler: Dijital etkileyenler, Sosyal medya, Digital influencers, Social media
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sağlıklı yaşam (wellness) kültürünün günümüzdeki görüntüsü ve toplumsal örüntüsü kapitalist pratik bir formül etrafında yorumlanmakta ve değerlendirilmektedir. Yapılandırılan bu formül tıbbi paradigmanın bulaşıcı hastalıklar döneminde halka ve insanlara aldatılan, çaresiz kimseler olarak bakan kitlesel kavrayışını ödünç almakta ve sağlık merkezinde yeniden inşa etmektedir. Bulaşıcı hastalıklar döneminde tıbbi otoriteye koşulsuz teslim edilmiş, nesneleştirilmiş, bireyin yabancılaştığı ve sağlık endüstrisinin bir metası haline gelmiş bedenler günümüzde sağlıklı yaşam (wellness) hareketine aynı şekilde koşulsuz şartsız teslim edilmektedir. Kapitalist pratik formül çerçevesinde sağlıklı yaşam (wellness) hareketi toplumu apolitize eden, tahakkümü yönetenler açısından yeniden kuran; bireyleri pasif, âciz, edilgen kimseler olarak kavrayan bir akla sahiptir. Sosyal medya sağlıklı yaşam endüstrisinin hâkim anlatılarını yukarıdan aşağıya doğru örgütlediği işlevli bir araç olarak tanımlanmaktadır. Sağlıklı yaşam etkileyicileri ise piyasa merkezli, pazar odaklı ve tüketim toplumu perspektifinden okunmakta; sağlıklı yaşam kültürünün yeniden üretiminde hâkim pozisyonun ortak anlam dünyasını yeniden üreten dişlilerden birisi olarak anlatılmaktadır. Homojen bir kavrayış veya kapitalist pratikten çıkarılmış bir formül olarak sağlıklı yaşam etkileyicileri hâkim anlatının doğrudan yapılandırdığı ve kitleleri yapılandıran kimseler olarak konumlandırılmaktadır. Kapitalist pratik formülün bu kavrayışı indirgemecidir. Sağlık etkileyicileri hâkim ortak anlam dünyası ile anlamın inşasında mücadele eden ve hâkim kültür ile uzlaşma ve kırılma noktaları bulunan özgün kimselerdir. Ortak anlamın inşasında hâkim anlatılar ile bir mücadele içerisindedir ve kültürün üretiminde hâkim anlatılarla uzlaşma ve kırılma noktalarında farklı görüntülere sahiptirler. Sağlık etkileyicilerinin bir kültürel üretim aracı olarak sosyal medyada sağlıklı yaşam başlığında, hâkim ortak anlam dünyası ile anlamın inşası sürecindeki kırılmaları ve uzlaşmaları, onların anlatıları ve söylemleri üzerinden eleştirel söylem analizi çerçevesinde çözümleyen bu çalışmada Instagram'da“sağlıklı yaşam”,“sağlık”,“sağlık koçu”,“sağlıklı yaşam koçu”,“fitness koçu”ve“sağlıklı yaşam tavsiyeleri”anahtar sözcüklerinde paylaşım yapan beş kadın ve beş erkek olmak üzere toplamda 10 sağlıklı yaşam etkileyicisinin 776 reels videosu 1 Haziran - 31 Aralık 2024 tarihleri arasında, 6 aylık bir kesitle ve geriye dönük olarak incelenmiştir. Çalışmanın temel bulgusu sosyal medyada sağlıklı yaşam kültürü hâkim anlatıları (bireysel dönüşüm hikâyeleri, mucize kürler, sırlar ve enerjiler, sağlıklı beslenme önerileri, işbirlikleri ve reklamlar, sayılarla kurulan söylemler) barındırdığı kadar yerel sızıntıları da (milliyetçiliğin kültür içerisinde var olabildiği, kadınlar arası dayanışma stratejilerinin geliştirilebildiği, farklı dini anlatıların hâkim söylemleri değiştirerek kurucu bir noktaya gelebildiği, hegemonik erkekliğin yeniden üretiminde işlevli bir zemin olabildiği, bilimsel anlatıların kendisine yer bulabildiği, etkileyiciler arasında dışlayıcı pratiklerin gelişebildiği ve ülkelerin içerisinde bulunduğu duruma karşı bir itiraz noktası haline gelebildiği örnekler gibi) içermektedir. Sağlıklı yaşam kültürü içerisinde etkileyiciler kültürün yeniden üretiminde yerel ortak anlam dünyaları ile birlikte kültürü bu topraklara ait kılan özgün kimselerdir. Homojen bir topluluk olarak kavranıp endüstrinin pazarcıları haline getirilemeyecek kadar birbirlerinden farklı kişilerdir. Sağlıklı yaşam kültürünün sosyal medyada farklı etkileyicilere ve anlatılara sahip olduğu ve kültürün yeniden üretiminde etkileyicilerin kendi ortak anlam dünyaları ile iç içe yeni anlamlar yarattığı, var olanları genişlettiği, yerel pratikler ve söylemler örgütlediği görülmektedir. Bu görüntü de sağlıklı yaşam kültürünün hâkim anlatılar ve söylemler etrafında kavranamayacağını göstermektedir.
Özet (Çeviri)
The current image and social pattern of wellness culture is interpreted and evaluated around a capitalist practical formula. This formula during the period of infectious diseases borrows the medical paradigm's mass conception of the public and people as deceived, helpless and reconstructs it in the health centre. Bodies that were unconditionally surrendered to medical authority during the period of infectious diseases, objectified, alienated from the individual and turned into a commodity of the health industry, are today unconditionally surrendered to the wellness movement in the same way. Within the framework of the capitalist practical formula, the wellness movement has a mind that depoliticizes society, reconstructs domination from the point of view of those who rule, and understands individuals as passive, helpless, manageable people. Social media is defined as a functional tool through which the wellness industry organises its dominant narratives from top to bottom. Wellness influencers are considered from a market-centred, market-oriented and consumer society perspective; they are described as one of the gears that reproduce the common meaning world of the dominant position in the reproduction of wellness culture. As a homogenous conception or a formula derived from capitalist practice, wellness influencers are positioned as those who are directly structured by the dominant narrative and who structure the masses. This conception of the formula of capitalist practice is reductionist. Wellness influencers are unique individuals who struggle with the dominant world of common meaning in the construction of meaning and have points of compromise and rupture with the dominant culture. They are in a struggle with dominant narratives in the construction of common meaning and have different images at the points of compromise and break with dominant narratives in the production of culture. In this study, which analyses the ruptures and compromises in the construction process of meaning with the dominant world of common meaning in the title of wellness on social media as a cultural production tool of wellness influencers, within the framework of critical discourse analysis through their narratives and discourses, 'wellness' on Instagram, 776 reels of videos of a total of 10 wellness influencers, five women and five men, sharing the keywords 'health', 'health coach', 'wellness coach', 'fitness coach' and 'wellness advice' were retrospectively analysed with a 6-month cross-section between the 1st of June and the 31st of December 2024. The main finding of the study is that wellness culture on social media contains dominant narratives (individual transformation stories, miracle cures, secrets and energies, healthy nutrition recommendations, collaborations and advertisements, discourses established with numbers) as well as local leakages (nationalism can exist within the culture, solidarity strategies between women can be developed, The examples include examples where different religious narratives can become a constitutive point by changing the dominant discourses, can be a functional ground in the reproduction of hegemonic masculinity, scientific narratives can find a place for themselves, exclusionary practices can develop among influencers and become a point of objection against the situation in which countries are in). Within the culture of wellness, influencers are unique people who make the culture belong to these lands with their local common worlds of meaning in the reproduction of culture. They are too different from each other to be understood as a homogenous community and turned into marketers of the industry. It is seen that wellness culture has different influencers and narratives in social media, and in the reproduction of culture, influencers create new meanings intertwined with their own common meaning worlds, expand existing ones, and organise local practices and discourses. This image shows that wellness culture cannot be understood around dominant narratives and discourses.
Benzer Tezler
- Sağlıklı yaşam davranışına dair fenomenolojik bir araştırma
A phenomenological research on the behavior of healthy living
RUKİYE YORULMAZ
Doktora
Türkçe
2021
Sağlık YönetimiSüleyman Demirel ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAMAZAN ERDEM
- Women's lifestyle and wellness visibilities on Instagram: A critical analysis from a feminist perspective
Kadınların Instagram'da sağlık ve yaşam kültürü: Feminist bir perspektiften eleştirel bir analiz
ÇAĞLA GÜÇ
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
İletişim Bilimleriİhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesiİletişim ve Tasarımı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMEL ÖZDORA
- Medyada“sağlıklı”insan sunumları: Popüler kültürde sağlıklı ve sürdürülebilir yaşam görünümleri
Media representations of“healthy”people: Lifestyles of health and sustainability in popular culture
MELİS BAYDUR
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
İletişim BilimleriMarmara ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURÇAY TÜRKOĞLU
- Sağlıklı yaşam turizmi deneyimi, iyi oluş ve sadakat ilişkisi
Wellness tourism experience, well-being, and loyalty relationship
SEBAHATTİN ACAR
Doktora
Türkçe
2025
Sağlık EğitimiAlanya Alaaddin Keykubat ÜniversitesiSağlık Turizmi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYDIN ÇEVİRGEN
- Gündelik yaşamın sosyal medyada tıbbileştirilmesi: Instagram'da sağlıklı beden algısı
The medicalization of daily life on social media: The perception of a healthy body on instagram
GİZEM SUDE ARABUL
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
SosyolojiAcıbadem Mehmet Ali Aydınlar ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ CEREN GÜLSER İLİKAN RASİMOĞLU